LỢN ĂN NHIỀU MÀ KHÔNG LỚN: 3 THỦ PHẠM GIẤU MẶT VÀ VÌ SAO TẨY GIUN LÀ VIỆC RẺ NHẤT PHẢI LÀM

# LỢN ĂN NHIỀU MÀ KHÔNG LỚN: 3 THỦ PHẠM GIẤU MẶT VÀ VÌ SAO TẨY GIUN LÀ VIỆC RẺ NHẤT PHẢI LÀM

Bà con nuôi lợn thịt chắc ai cũng gặp cảnh này ít nhất một lần. Con lợn ăn thì khỏe, máng đổ cám không thiếu bữa nào, mà nuôi mãi vẫn lửng, sờ lưng vẫn thấy còi. Cả đàn thì to nhỏ lệch nhau, mấy con cứ lẹt đẹt trơ xương đứng cạnh mấy con mập đều.

Nhiều nhà thấy vậy thì đổ tại giống xấu, tại con xui, rồi chạy đi mua đủ thứ thuốc bổ về đổ vào cho nó lớn. Đổ tiền cả tháng mà con vẫn còi. Bởi vì cái gốc chưa đúng. Ăn nhiều mà không lớn thường không phải thiếu bổ, mà là có cái gì đó đang ăn tranh phần cám, hoặc con đang mang bệnh ngầm trong người. Bài này tôi kể ra ba thủ phạm hay giấu mặt, để bà con cầm đèn soi lại đàn nhà mình mà tìm cho đúng cái gốc, đỡ đổ tiền oan.

1. ĂN NHIỀU MÀ KHÔNG LỚN THƯỜNG KHÔNG PHẢI TẠI GIỐNG

Trước hết bà con bỏ ngay cái nếp nghĩ “nuôi không lớn là tại giống”. Giống có phần, nhưng phần lớn ca tôi gặp trong chuồng bà con quanh vùng đều không phải lỗi giống. Một con lợn khỏe mạnh, không bệnh, không giun, được ăn đều ở, thì cùng loại cám ấy nó phải vào cân đều đặn. Khi ăn khỏe mà cân cứ đứng yên, nghĩa là phần dinh dưỡng bà con bỏ tiền mua về đang chảy đi đâu đó, chứ không nằm lại trong thịt con lợn.

Cho nên việc đầu tiên không phải là mua thêm bổ, mà là đi tìm chỗ rò rỉ. Có ba chỗ hay rò nhất, tôi kể lần lượt.

2. THỦ PHẠM 1 — GIUN SÁN ĂN TRANH HẾT PHẦN CÁM

Đây là cái phổ biến nhất mà cũng hay bị bỏ quên nhất. Trong bụng con lợn nếu có giun sán, thì cám bà con đổ vào một phần không nhỏ là nuôi giun chứ không nuôi lợn. Con lợn ăn bao nhiêu, đàn giun trong ruột hưởng bấy nhiêu, lợn chỉ còn phần thừa. Thế nên mới có chuyện ăn khỏe mà vẫn còi, cám tốn mà cân không lên.

Dấu để nhận: con lông xù, khô, dựng lông chứ không mượt bóng. Bụng ỏng, to bất thường so với thân người gầy. Da nhợt nhạt, thiếu máu. Có con thỉnh thoảng ho khan, vì có loại giun trong vòng đời của nó đi qua phổi. Và dấu rõ nhất là ăn nhiều mà không vào cân.

Cái hay là thủ phạm này gỡ được, mà gỡ rất rẻ: tẩy giun định kỳ. Đáng tiếc là nhiều nhà nuôi cả một lứa mấy tháng trời chẳng xổ giun cho lợn lần nào, thế là vô tình nuôi giun béo suốt cả lứa, tính ra tiền cám nuôi giun còn nhiều hơn tiền một liều thuốc xổ.

3. THỦ PHẠM 2 — BỆNH CÒI NGẦM SAU CAI SỮA

Có một loại bệnh làm lợn còi kéo dài sau cai sữa mà bà con hay gọi chung là “bệnh còi”. Con nhiễm thì gầy mòn dần, da có khi nổi mẩn, đôi lúc kèm ho, thở gấp. Điểm nhận là cả đàn không đều, mấy con dính bệnh thì trơ xương, chậm lớn kéo dài, chữa bổ kiểu gì cũng không lên.

Bệnh này khác với giun ở chỗ: không phải cứ đổ thuốc bổ hay xổ giun là hết, vì gốc của nó là con vi-rút làm hỏng sức đề kháng của lợn. Phòng bệnh này chính là phòng từ con mẹ và từ lúc lợn còn nhỏ, có vắc-xin cho việc đó. Còn khi đàn đã dính rồi thì phải xử theo tình trạng cụ thể từng con, không có bài chung. Nhà nào đàn đang có kiểu con còi trơ xương lệch hẳn ra thế này, đừng cứ đổ bổ mà phí tiền — cứ nhắn tả đàn cho tôi, tôi xem giúp có đúng là bệnh còi ngầm hay không rồi mới tính cách xử.

4. THỦ PHẠM 3 — NUÔI CHẬT, LẠNH, ĂN UỐNG PHẬP PHÙ

Thủ phạm thứ ba thuộc về khâu nuôi dưỡng, và nó âm thầm bào cân từng ngày. Nhồi đàn quá chật thì con yếu tranh ăn không lại con khỏe, ăn thiếu nên còi. Chuồng lạnh, gió lùa thì con phải đốt năng lượng để giữ ấm thân, thay vì dồn năng lượng đó vào lên cân. Cám thì bữa đói bữa no, nước lúc có lúc không, đổi cám đột ngột không cho quen dần — tất cả làm bụng con lúc chạy lúc dừng, cả lứa vì thế mà lệch nhau.

Ba thủ phạm này hay đi cùng nhau chứ ít khi đứng một mình. Con lợn nuôi chật, lại lạnh, lại nhiễm giun, lại dính thêm còi ngầm — thế là còi chồng lên còi, đến lúc bà con nhận ra thì đã mất cả tháng cám.

5. VÌ SAO TẨY GIUN LÀ VIỆC RẺ NHẤT MÀ NHIỀU NHÀ QUÊN

Trong ba thủ phạm trên, giun sán là cái dễ xử và rẻ nhất, nhưng lại là cái hay bị bỏ qua nhất. Lý do đơn giản: giun nằm trong bụng, mắt thường không nhìn thấy, nên bà con dễ quên. Chuồng sạch mấy, cám tốt mấy, con lợn vẫn có thể mang giun như thường, vì trứng giun theo phân, theo nền, theo cám vãi mà vào bụng lứa sau.

Tẩy giun định kỳ là một trong những việc cho lời rõ nhất trong nghề nuôi lợn. Một liều thuốc xổ giá bằng vài ngày cám, nhưng nếu bỏ qua thì bà con có thể mất cả tháng cám nuôi đàn giun trong bụng lợn mà không hay. Còn xổ loại gì cho hợp với cỡ lợn nhà mình, xổ vào mốc nào trong lứa, sau khi xổ thì bồi bổ gì để con bắt cân trở lại cho nhanh — mấy cái đó tùy cỡ lợn và tùy đàn, bà con cần thì nhắn tôi, tôi chỉ cho đúng con nhà mình chứ không nói chung chung.

6. CHUYỆN MỘT ĐÀN LỢN NUÔI CẢ THÁNG KHÔNG LÊN

Kể bà con nghe một chuyện để dễ hình dung. Có nhà nuôi một đàn lợn thịt, ăn thì tốn cám mà con cứ lửng, trong đàn mấy con còi trơ xương. Chủ nhà tưởng giống kém, ra đại lý mua thuốc bổ về đổ vào cả tháng trời, con vẫn không lên nổi.

Sau ngồi soi lại từ đầu mới ra: cả lứa đó chưa xổ giun lần nào, mấy con còi thì lông xù, bụng ỏng, da nhợt — đúng kiểu giun ăn tranh. Nhà đó xổ giun cho cả đàn, tách mấy con còi ra một ô riêng nuôi kỹ hơn, cho ăn ở tử tế lại. Ít bữa sau con ăn vào cân hẳn, đàn đều dần trở lại. Chủ nhà tiếc mãi một câu: giá mà biết xổ giun sớm hơn thì đỡ được cả tháng cám nuôi giun, đỡ được cả tháng lo.

7. BA VIỆC SOI ĐÀN NHÀ MÌNH LÀM ĐƯỢC NGAY

Không cần mua gì vội, bà con làm ba việc này trước đã:

Một, nhớ lại lứa lợn này đã tẩy giun chưa, lần cuối cách đây bao lâu rồi. Nếu chưa xổ lần nào, hoặc xổ đã lâu quá, thì tính chuyện xổ cho cả đàn.

Hai, soi kỹ mấy con còi để phân loại. Con lông xù, bụng ỏng, da nhợt là hướng nghi giun. Con trơ xương lệch hẳn ra, có mẩn da, ho thở là nghi bệnh còi ngầm — mấy con này tách ra nuôi riêng ngay, đừng để chung cho nó thua tranh ăn tiếp mà kiệt.

Ba, xem lại cách nuôi. Mật độ có quá chật không, chuồng có lạnh gió lùa không, cám nước có đều đặn không, có đổi cám đột ngột không. Chỉnh mấy cái này lại cho ổn thì nền tảng mới vững.

Nhà nào đang có đàn ăn nhiều mà không lớn, cứ nhắn tả đàn cho tôi — mấy con, cỡ nào, còi kiểu gì, đã xổ giun chưa — tôi xem giúp là do giun, do bệnh còi ngầm hay do nuôi dưỡng, rồi chỉ cách xử cho đúng, đỡ phải đổ tiền bổ oan.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI TÔI

8.1. Lợn ăn nhiều mà không lớn thì thường là do đâu?

Phần lớn ca tôi gặp không phải tại giống. Ba nguyên nhân hay gặp nhất là giun sán ăn tranh phần cám, bệnh còi ngầm sau cai sữa do vi-rút, và nuôi chật lạnh ăn uống phập phù. Ba cái này hay đi cùng nhau, nên phải soi cả ba chứ đừng vội mua thuốc bổ.

8.2. Làm sao nhận biết lợn bị giun?

Dấu dễ thấy là con lông xù khô dựng, bụng ỏng to bất thường so với thân gầy, da nhợt thiếu máu, thỉnh thoảng có con ho, và ăn khỏe mà không vào cân. Có mấy dấu này thì nên nghĩ tới giun đầu tiên vì nó phổ biến và dễ xử nhất.

8.3. Bao lâu nên tẩy giun cho lợn một lần?

Tẩy giun nên làm định kỳ theo lứa chứ không đợi thấy còi mới xổ. Mốc cụ thể và loại thuốc thì tùy cỡ lợn và cách nuôi từng nhà, bà con nhắn Zalo tôi tả đàn, tôi chỉ mốc và loại hợp với con nhà mình.

8.4. Xổ giun rồi mà con vẫn còi thì sao?

Nếu đã xổ giun đúng cách mà con vẫn trơ xương, chậm lớn kéo dài, có khi nổi mẩn da hoặc ho thở, thì phải nghĩ tới bệnh còi ngầm do vi-rút chứ không phải giun. Bệnh này đổ bổ không hết, cần xem tình trạng cụ thể để xử, bà con tả đàn cho tôi xem giúp.

8.5. Có nên tách con còi ra nuôi riêng không?

Nên. Con còi để chung với đàn thì tranh ăn không lại con khỏe, càng ngày càng thua. Tách ra một ô riêng, cho ăn ở kỹ hơn, theo dõi sát, con mới có cơ hội bắt cân trở lại và đàn cũng đều hơn.

8.6. Thuốc bổ có làm lợn hết còi không?

Thuốc bổ chỉ hỗ trợ khi cái gốc đã được xử. Nếu gốc là giun mà chỉ đổ bổ thì bổ cũng chảy vào nuôi giun. Nếu gốc là bệnh còi ngầm thì bổ không chạm được tới con vi-rút. Phải tìm đúng gốc trước, rồi mới tính bồi bổ cho con bắt cân.

9. TÓM LẠI

Con lợn ăn nhiều mà không lớn thường không thiếu bổ, mà là đang bị ăn tranh hoặc mang bệnh ngầm. Ba thủ phạm hay giấu mặt là giun sán, bệnh còi ngầm sau cai, và nuôi chật lạnh phập phù. Việc rẻ nhất mà cho lời rõ nhất là tẩy giun định kỳ — nhiều nhà chỉ vì quên mất việc này mà nuôi giun béo cả lứa. Ba việc làm được ngay không tốn mấy đồng: nhớ lại lứa này đã xổ giun chưa, soi và tách con còi để phân loại, và chỉnh lại mật độ chuồng cám nước cho đều.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào đang có đàn lợn ăn nhiều mà không lớn, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe đàn mấy con, cỡ nào, còi kiểu gì, đã xổ giun chưa — tôi chỉ cho xử đúng cái gốc.

Muốn có lịch chăm lợn theo cả vòng đời, có sẵn phần lịch tẩy giun và tiêm phòng theo mốc, nhắn chữ LỊCH LỢN qua Zalo, tôi gửi miễn phí.