SÁT TRÙNG CHUỒNG TRẠI VÀ AN TOÀN SINH HỌC: 3 CỬA CHẶN MẦM BỆNH ĐỂ GIỮ ĐÀN LỢN QUA MÙA DỊCH

# SÁT TRÙNG CHUỒNG TRẠI VÀ AN TOÀN SINH HỌC: 3 CỬA CHẶN MẦM BỆNH ĐỂ GIỮ ĐÀN LỢN QUA MÙA DỊCH

Mùa mưa dịch, năm nào cũng có xóm mất trắng. Nhà nuôi cả đàn sắp xuất, chỉ vì con dịch quét qua mà bay sạch, mất cả vốn lẫn lời. Đau nhất là đàn đã gần tới ngày bán. Nhưng bà con để ý mà xem: cùng cái xóm đó, vẫn có mấy nhà giữ nguyên đàn qua được. Không phải họ may, cũng không phải họ có thuốc thần. Với mấy con dịch nặng như dịch tả châu Phi thì đến giờ chẳng có thuốc chữa, cũng chẳng có cách nào chắc ăn để cứu khi đàn đã dính. Cái duy nhất giữ được đàn là chặn không cho mầm bệnh vào chuồng. Bài này nói kỹ cho bà con nghe những nhà giữ được đàn họ làm khác chỗ nào.

1. VÌ SAO CÙNG MỘT XÓM, NHÀ MẤT TRẮNG NHÀ GIỮ NGUYÊN ĐÀN

Nhìn từ ngoài thì chuồng nào cũng giống chuồng nào, cùng ăn cám, cùng uống nước, cùng thời tiết. Nhưng khác nhau ở một chỗ mà mắt thường không thấy: cửa vào của mầm bệnh.

Nhà mất đàn thường là nhà để chuồng thông thống — lái lợn ra vào tận nơi, hàng xóm ghé chơi đi thẳng vào chuồng, lợn giống trôi nổi bắt về nhập thẳng đàn. Nhà giữ được đàn thì ngược lại: có hàng rào, có hố sát trùng, có nếp dọn rửa đều tay. Cái đó người ta gọi là an toàn sinh học — nói nôm na là dựng vòng vây quanh đàn để mầm bệnh không lọt vào. Nó không phải kỹ thuật cao siêu gì, chỉ là mấy thói quen làm chặt cái khâu ai cũng biết mà hay lơ là.

2. MẦM BỆNH KHÔNG TỰ BAY VÀO — NÓ ĐI NHỜ NGƯỜI, XE, ĐỒ

Con vi-rút dịch không có chân. Nó vào chuồng nhà mình là do có cái gì đó mang nó vào. Bà con nhớ mấy đường này, đây chính là mấy chỗ mất đàn:

– Đế dép, đế ủng. Đi qua chỗ có dịch, giẫm phải phân, nước bẩn, rồi bước thẳng vào chuồng. Mầm bệnh theo đế dép vào tận nơi.

– Bánh xe. Xe cám, xe chở lợn, xe khách tới mua lợn — bánh lăn qua vùng dịch rồi vào tận cửa chuồng.

– Người lạ. Lái lợn, hàng xóm, người bán thuốc dạo đi hết chuồng này tới chuồng kia. Tay, quần áo, giày dép họ mang mầm bệnh đi cùng.

– Đồ dùng chung. Mượn qua mượn lại cái xô, cái xẻng, kim tiêm giữa các nhà.

– Lợn mới, lợn giống mang sẵn mầm bệnh trong người mà chưa phát ra ngoài.

Hiểu mấy đường này thì bà con thấy rõ: giữ đàn không phải là đánh thuốc cho lắm, mà là chặn mấy cái cửa đó lại. Có ba cửa chính, mình đi lần lượt.

3. CỬA THỨ NHẤT: CHẶN NGAY Ở CỔNG

Tiền tiêu ở cổng rẻ hơn mất cả đàn nhiều lần. Mấy nhà giữ được đàn họ làm mấy việc này ngay từ lối vào, không tốn kém mà chắc:

Làm hố sát trùng ở cổng. Một hố vôi hoặc một khay thuốc sát trùng đặt ngay lối vào, ai vào cũng phải giẫm qua, xe cũng phải lăn bánh qua. Nhà nào không có điều kiện làm hố thì rắc vôi bột dọc lối đi cũng được. Đây là hàng rào đầu tiên, chặn mầm bệnh ngay từ đế dép, bánh xe.

Hạn chế người lạ vào khu chuồng. Lái lợn, khách mua thì giao dịch ở ngoài, đừng cho vào tận nơi. Ai bắt buộc phải vào thì thay ủng, thay đồ của chuồng, rửa tay sát trùng trước khi bước qua.

Đồ của nhà nào nhà nấy dùng. Đừng mượn qua mượn lại xẻng, xô, kim tiêm giữa các chuồng, các nhà. Một cái kim tiêm dùng chung có khi kéo dịch từ chuồng này sang chuồng kia.

Ba việc này gần như không mất tiền, chỉ mất một chút công và sự kiên trì. Nhưng đó là cái ranh giới giữa giữ được đàn và mất trắng.

4. CỬA THỨ HAI: SÁT TRÙNG CHUỒNG ĐÚNG THỨ TỰ MỚI ĂN

Nhiều nhà có mua thuốc sát trùng, phun ào ào mà vẫn dính bệnh. Vì phun sai cách. Sát trùng phải làm đúng ba bước theo thứ tự:

Bước 1 — dọn sạch cơ học trước. Hót phân, hót rác, cạo chất bẩn, rửa nền cho thật sạch. Đây là bước quan trọng nhất mà hay bị bỏ. Thuốc sát trùng không xuyên qua được lớp bùn phân đâu. Chuồng còn bẩn mà phun thuốc thì thuốc chỉ nằm trên lớp bẩn, mầm bệnh bên dưới vẫn sống nhăn. Phun như không.

Bước 2 — phun thuốc sát trùng, pha đúng liều theo hướng dẫn trên chai. Pha loãng quá thì không diệt được mầm bệnh, pha đặc quá thì vừa phí vừa hại. Phun đều khắp nền, tường, máng ăn máng uống, đừng bỏ sót góc khuất.

Bước 3 — để khô, để trống. Sát trùng xong thì để chuồng khô, để trống một thời gian trước khi thả lứa mới, cho mầm bệnh chết hẳn. Chuồng còn ẩm ướt là điều kiện cho vi khuẩn quay lại.

Còn loại sát trùng nào hợp mùa mưa, pha bao nhiêu, mấy ngày phun một lần thì tùy loại thuốc và tùy tình hình dịch quanh vùng — cái này bà con nên hỏi kỹ để dùng cho đúng, chứ đừng phun bừa. Có loại diệt được cả vi-rút dịch tả châu Phi, nhưng vẫn phải dọn sạch trước thì mới phát huy tác dụng.

5. CỬA THỨ BA: LỢN MỚI VỀ PHẢI NUÔI TÁCH MỘT THỜI GIAN

Đây là cửa bà con hay quên nhất. Con lợn giống nhìn khỏe mạnh vẫn có thể mang mầm bệnh trong người mà chưa phát. Bắt về nhập thẳng đàn là như rước dịch vào nhà.

Lợn mới mua về — dù là lợn giống hay lợn choai gom thêm — thì nuôi tách riêng một khu, theo dõi ít ngày, thấy ăn khỏe, phân bình thường, không sốt không bỏ ăn thì mới cho nhập chung đàn. Trong thời gian nuôi tách, chăm khu đó sau cùng, dùng ủng riêng, đồ riêng, để nếu có mầm bệnh thì nó khu trú ở đó, không lây sang cả đàn lớn.

Một con lợn mới nhập ẩu có thể đánh đổ cả đàn sắp xuất. Chịu khó tách vài ngày là cái giá quá rẻ.

6. CHUYỆN MẤY NHÀ GIỮ ĐƯỢC ĐÀN

Đợt dịch năm ngoái quanh vùng, nhà mất nhà còn. Mấy nhà còn đàn đều giống nhau ở mấy điểm: cổng có hố vôi, không cho lái lợn vào tận chuồng, đồ dùng riêng, tuần nào cũng dọn sạch rồi sát trùng, lợn mới về thì nuôi tách. Mấy nhà mất thì chuồng để lái lợn ra vào thoải mái, hoặc bắt lợn giống trôi nổi về nhập thẳng đàn. Con dịch cứ theo mấy cái cửa hở đó mà vào.

Bà con tính mà xem: mấy nhà giữ được đàn, cái họ bỏ ra chỉ là ít vôi, ít thuốc sát trùng và công dọn. Còn nhà mất là mất cả đàn sắp xuất, mất luôn cả vốn giống, vốn cám mấy tháng trời. Tiền tiêu ở cổng rẻ hơn mất cả đàn nhiều lần — đó là bài học của cả xóm.

7. BA VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY HÔM NAY

Nói dài rồi, gom lại cho gọn để bà con làm ngay:

1. Làm hố sát trùng hoặc rắc vôi ở lối vào khu chuồng. Ai vào, xe nào vào cũng phải qua đó.

2. Không cho lái lợn, người lạ vào tận chuồng. Giao dịch mua bán ở ngoài cổng.

3. Tuần này dọn sạch chuồng rồi sát trùng đúng thứ tự: dọn trước, phun sau, để khô. Và lợn mới về thì nuôi tách, đừng nhập thẳng.

Ba việc này không tốn mấy tiền, chỉ cần làm đều tay. Đàn khỏe qua được mùa dịch phần lớn là nhờ mấy thói quen nhỏ mà chặt như vậy.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. An toàn sinh học trong chăn nuôi lợn là gì?

Nói nôm na là dựng một vòng vây quanh đàn để mầm bệnh không lọt vào chuồng: chặn ở cổng, sát trùng chuồng, cách ly lợn mới, không dùng chung đồ. Nó không phải kỹ thuật cao siêu, chỉ là mấy thói quen làm chặt.

8.2. Vì sao phải dọn rửa sạch chuồng trước khi phun sát trùng?

Vì thuốc sát trùng không xuyên qua được lớp bùn phân. Chuồng còn bẩn mà phun thì thuốc chỉ nằm trên lớp bẩn, mầm bệnh bên dưới vẫn sống. Dọn sạch cơ học là bước quan trọng nhất, bỏ bước này coi như phun phí.

8.3. Bao lâu nên sát trùng chuồng một lần?

Tùy tình hình dịch quanh vùng. Lúc quanh vùng có dịch thì làm dày hơn, lúc yên thì thưa hơn; tần suất cụ thể còn tùy loại thuốc bà con dùng. Cần tư vấn cho đúng chuồng nhà mình thì nhắn Zalo cửa hàng.

8.4. Vôi bột có sát trùng được không?

Có. Vôi bột rắc ở lối đi, hố sát trùng cổng là hàng rào đầu tiên rất rẻ và hiệu quả, chặn mầm bệnh theo đế dép và bánh xe. Nhưng vôi không thay được việc phun thuốc sát trùng cho toàn chuồng sau khi đã dọn sạch.

8.5. Lợn mới mua về có cần nuôi cách ly không?

Rất cần. Lợn nhìn khỏe vẫn có thể mang mầm bệnh chưa phát. Nuôi tách riêng, theo dõi vài ngày thấy ăn khỏe, phân bình thường, không sốt bỏ ăn thì mới cho nhập đàn. Một con nhập ẩu có thể đánh đổ cả đàn.

8.6. Sát trùng có diệt được vi-rút dịch tả châu Phi không?

Có một số loại sát trùng diệt được, nhưng phải dọn sạch chuồng trước và pha đúng liều thì mới ăn. Vì dịch tả châu Phi chưa có thuốc chữa chắc ăn nên chặn ở khâu sát trùng và cách ly là quan trọng nhất — phòng vẫn rẻ và chắc hơn chữa nhiều lần.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, hai đời làm nghề tại Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Đọc thêm [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/).

Nhà nào muốn được tư vấn loại sát trùng hợp mùa mưa, cách pha, mấy ngày một lần, hoặc lấy vôi bột làm hố sát trùng ở cổng, cứ nhắn tả chuồng nhà mình qua Zalo cửa hàng 0966 370 768, mình chỉ cho đúng. Và nhà nào muốn nhận LỊCH PHÒNG BỆNH cho lợn theo vòng đời (có phần lịch sát trùng và tiêm phòng), nhắn Zalo hoặc vào nhóm bà con chăn nuôi [zalo.me/g/feglol443](https://zalo.me/g/feglol443) để nhận miễn phí.