CAI SỮA CHO NÁI ĐÚNG CÁCH: GIẢM CÁM TRƯỚC NGÀY CAI ĐỂ CẠN SỮA, KHÔNG VẮT VÚ ĐỂ NÁI KHÔNG CĂNG CỨNG VIÊM VÚ SỐT BỎ ĂN

# CAI SỮA CHO NÁI ĐÚNG CÁCH: GIẢM CÁM TRƯỚC NGÀY CAI ĐỂ CẠN SỮA, KHÔNG VẮT VÚ ĐỂ NÁI KHÔNG CĂNG CỨNG VIÊM VÚ SỐT BỎ ĂN

Nhiều bà con nuôi nái nghĩ cai sữa chỉ là bắt đàn con tách khỏi mẹ là xong. Nhưng để ý mà xem: sau khi cai được vài hôm, có con nái bầu vú căng cứng đơ, nóng đỏ, sờ vào nó đau, rồi bỏ ăn, sốt, nằm lì không cho ai đụng. Đó là viêm vú sau cai, mà cái gốc lại nằm ở chỗ cắt sữa không đúng cách — chứ không phải tự dưng con nái sinh bệnh.

Bài này tôi nói cho hết cái nghề cắt sữa cho nái. Làm đúng thì cai êm, nái nhanh lại sức để lên giống phối lứa mới; còn làm sai thì nái đau, viêm vú, chậm phối lại, có khi mất cả nửa tháng cám nuôi một con nái ốm mà chẳng được tích sự gì.

1. VÌ SAO CAI XONG NÁI LẠI DỄ CĂNG VÚ, VIÊM VÚ

Bà con cứ hình dung cho dễ. Khi con còn bú, nó rút sữa ra liên tục, cả ngày lẫn đêm, nên bầu vú cứ tạo sữa đều tay để bù vào, không bao giờ ứ. Cái lò tạo sữa trong người nái quen chạy hết công suất rồi.

Tới ngày cai, mình bắt cả ổ con ra cái rụp. Nhưng bầu vú thì vẫn đang tạo sữa theo cái đà cũ, vẫn chạy hết công suất, mà sữa làm ra bây giờ không có ai bú nữa. Sữa ứ lại trong vú, không có lối ra. Vú căng phồng lên, cứng như đá, nóng và đau. Mà sữa ứ đọng lâu trong bầu vú chính là môi trường ngon lành cho vi khuẩn sinh sôi, để rồi thành viêm vú, nái sốt, bỏ ăn, nằm một chỗ.

Suốt kỳ nuôi con, con nái đã vắt kiệt sức để tạo sữa. Nếu mấy tuần đó nó còn bị thiếu nước, thiếu cám, thể trạng đã đuối sẵn thì tới ngày cai càng dễ đổ bệnh thêm (bà con xem thêm bài [nái nuôi con tụt sữa vì thiếu nước](https://thanhhauvet.com/nuoc-uong-cho-nai-nuoi-con/) để biết cách giữ sức cho nái trong giai đoạn nuôi con). Cho nên cái nghề cắt sữa không phải là chuyện làm trong một ngày cai, mà phải tính từ mấy hôm trước.

2. GỐC CỦA VIỆC CẮT SỮA: LÀM CHO VÚ GIẢM TẠO SỮA TỪ TRƯỚC NGÀY CAI

Nói cho gọn, cắt sữa đúng là làm sao cho bầu vú giảm tạo sữa dần dần từ trước ngày cai, để tới lúc tách con ra thì sữa đã ít rồi, vú tự xẹp dần, không còn ứ căng nữa.

Mà sữa thì làm ra từ thức ăn. Nái ăn no cám, nhất là loại cám giàu dinh dưỡng, thì tạo nhiều sữa; cám vào ít thì sữa làm ra ít. Đây chính là cái tay nắm bà con điều khiển được.

Việc mấu chốt là giảm cám trước ngày cai. Mấy ngày cuối trước khi tách con, bà con giảm bớt khẩu phần cho nái, nhất là cám tạo sữa. Cám vào ít thì lò tạo sữa giảm công suất, bầu vú bắt đầu xẹp bớt, tới đúng ngày cai là lượng sữa đã cạn đi nhiều, cai xong vú không còn căng đơ nữa. Đây là việc gần như không tốn thêm đồng nào mà đỡ được cả cái họa viêm vú.

3. MẤY VIỆC LÀM QUANH NGÀY CAI

Ngày cai và mấy hôm sau đó, bà con tiếp tục cho nái ăn dè, ăn ít cám, để sữa cạn hẳn. Đừng vội cho ăn no trở lại ngay, vì ăn no là lò lại chạy, sữa lại về, vú lại căng.

Nước thì vẫn phải cho nái uống, không được để nó nhịn khát. Những ngày vú căng đỉnh điểm có thể tiết chế một chút phần nước dư thừa cho sữa bớt về, nhưng chỉ bớt cái thừa thôi, tuyệt đối không bắt con nái khát gắt — khát quá sinh chuyện khác còn mệt hơn.

Chuồng trại thì giữ sạch, khô, thoáng. Nái đang căng vú, sức yếu đi, nằm chỗ bẩn ẩm là rước thêm bệnh.

4. TUYỆT ĐỐI KHÔNG VẮT SỮA RA CHO ĐỠ CĂNG

Đây là cái sai nhiều người hay mắc nhất, mà lại mắc vì thương con nái. Thấy bầu vú căng cứng, nghĩ nó đau quá, bèn ra vắt bớt sữa ra cho nó nhẹ bớt. Sai hoàn toàn.

Vắt sữa ra là mình đang báo cho cơ thể con nái biết rằng “vẫn còn nhu cầu, vẫn còn người lấy sữa”. Thế là nó lại hì hục tạo thêm sữa để bù vào chỗ vừa vắt đi. Càng vắt càng ra, càng ra lại càng vắt, cái vòng đó kéo dài mãi, sữa lâu cạn, vú lâu xẹp, nguy cơ viêm còn cao hơn.

Cách đúng là cứ để yên. Cơ thể con nái thấy mấy ngày liền không ai lấy sữa đi thì nó tự hiểu là hết nhu cầu, tự ngừng tạo sữa, và lượng sữa ứ trong vú sẽ tự tiêu dần, vú tự xẹp. Căng khó chịu vài ngày rồi qua, đó là đường đúng. Vắt sữa cho đỡ căng trước mắt là tự kéo dài cái khổ về sau.

5. THEO DÕI BẦU VÚ MẤY NGÀY SAU CAI — KHI NÀO LÀ VIÊM VÚ THẬT

Sau khi cai, bà con để ý sờ kiểm bầu vú nái mỗi ngày. Diễn biến bình thường là vú xẹp dần, mềm dần, bớt căng — thế là ổn, con nái đang cắt sữa êm.

Phải cảnh giác khi thấy: một hay vài bầu vú căng cứng bất thường, nóng ran, đỏ, con nái đau rõ khi mình chạm vào, kèm theo nó sốt, bỏ ăn, nằm lì. Đó không còn là căng sữa thường nữa mà đã là viêm vú. Cái này cần can thiệp bằng thuốc, nhưng dùng thuốc gì, bao nhiêu thì phải tùy con nái, tùy vú viêm nặng nhẹ ra sao — không có chuyện ghi một liều chung cho mọi con. Nhà nào gặp nái viêm vú sau cai thì nhắn Zalo cho tôi, tả rõ cai mấy hôm rồi, vú bên nào căng nóng, nái sốt bỏ ăn thế nào, tôi tư vấn cách xử cho đúng con nhà mình.

Bắt được sớm thì xử nhẹ nhàng, con nái hồi nhanh. Để lâu, vú viêm nặng, có khi hỏng luôn một hai bầu vú, lứa sau con bú thiếu chỗ — mất của về lâu dài.

6. CAI ĐÚNG TUỔI CON THÌ MẸ CŨNG NHẸ GÁNH

Có một ý nữa liên quan trực tiếp tới chuyện căng vú: nên cai khi đàn con đã đủ cứng cáp, đã tập ăn tốt, ăn được cám ngoài. Con đã ăn ngoài quen thì trước ngày cai nó bú mẹ ít đi, nhu cầu sữa giảm, bầu vú mẹ cũng đã bớt tạo sữa theo — cai ra là nhẹ cho cả hai bên.

Ngược lại, cai sớm quá lúc con chưa ăn được cám ngoài thì hại cả đôi đường: con tách mẹ ra bị sụt cân vì chưa biết ăn, mà mẹ thì đang lúc nhiều sữa nhất, tách cái rụp là vú căng đơ ngay. Cho nên tập ăn sớm cho đàn con không chỉ tốt cho con, nó còn giúp mẹ cai êm.

7. SAU KHI VÚ CẠN: TĂNG CÁM TRỞ LẠI, CHUẨN BỊ LÊN GIỐNG

Khi bầu vú đã xẹp, sữa đã cạn hẳn thì làm ngược lại: tăng cám trở lại, cho nái ăn tốt, ăn đủ chất để nó hồi sức. Con nái vừa qua một lứa nuôi con hao mòn, giờ cần vực lại thể trạng để buồng trứng làm việc tử tế, lên giống rõ và phối đậu lứa mới.

Đây là lúc nối sang chuyện canh phối. Cai sữa xong chừng dăm ngày là nái lên giống lại, cách nhìn dấu hiệu và canh đúng ngày phối tôi đã nói kỹ trong bài [nái không lên giống](https://thanhhauvet.com/nai-khong-len-giong/). Cắt sữa êm, nái hồi sức nhanh thì khoảng cách từ cai tới lên giống cũng ngắn lại, đỡ nuôi báo cô mấy ngày.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. Trước ngày cai bao lâu thì bắt đầu giảm cám cho nái?

Nên giảm dần từ vài ba hôm trước ngày định cai, không phải cắt đột ngột. Giảm bớt khẩu phần, nhất là loại cám giàu dinh dưỡng tạo nhiều sữa, để lò tạo sữa hạ công suất từ từ, tới ngày cai là sữa đã vơi đi nhiều.

8.2. Thấy nái căng vú đau quá, vắt bớt sữa ra có được không?

Không nên. Vắt sữa ra là báo cho cơ thể nái biết vẫn còn nhu cầu, nó lại tạo thêm sữa bù vào, càng vắt càng lâu cạn. Cứ để yên, sờ kiểm mỗi ngày, cơ thể thấy không ai lấy sữa sẽ tự ngừng tạo và vú tự xẹp dần.

8.3. Cai sữa xong mấy ngày thì bầu vú nái hết căng?

Nếu đã giảm cám từ trước thì vú thường xẹp dần trong ít ngày, căng khó chịu vài hôm rồi qua. Giảm cám đúng cách thì nhiều con gần như không căng đơ. Để ý sờ kiểm hằng ngày thấy vú mềm dần là đang êm.

8.4. Làm sao biết nái bị viêm vú thật chứ không phải căng sữa thường?

Căng sữa thường thì vú căng nhưng xẹp dần, nái vẫn ăn uống. Viêm vú thì một vài bầu vú căng cứng, nóng ran, đỏ, đau rõ khi chạm, kèm nái sốt và bỏ ăn, nằm lì. Thấy mấy dấu đó là phải xử ngay, nhắn Zalo cho tôi để tư vấn đúng con.

8.5. Nên cai sữa cho con lúc nào thì mẹ đỡ căng vú?

Nên cai khi đàn con đã cứng cáp và đã tập ăn được cám ngoài. Con ăn ngoài quen thì trước ngày cai nó bú ít đi, vú mẹ cũng bớt tạo sữa theo, cai ra nhẹ cho cả hai. Cai sớm quá lúc con chưa ăn ngoài thì con sụt cân mà mẹ lại dễ căng vú.

8.6. Cắt sữa xong bao giờ cho nái ăn tăng trở lại để lên giống?

Khi bầu vú đã xẹp, sữa đã cạn hẳn thì tăng cám trở lại cho nái ăn tốt, hồi sức. Nái đủ sức thì lên giống rõ, phối đậu lứa mới. Cai êm thì khoảng cách từ cai tới lên giống cũng ngắn lại.

9. TÓM LẠI

Cai sữa cho nái là việc có nghề, không phải cứ tách con ra là xong. Ba việc cốt lõi: giảm cám từ mấy hôm trước ngày cai để sữa cạn dần; tuyệt đối không vắt sữa ra cho đỡ căng; sờ kiểm bầu vú mỗi ngày, vú xẹp mềm là êm, còn căng cứng nóng đỏ kèm sốt bỏ ăn là viêm vú phải xử ngay. Làm đúng thì cai êm, nái khỏe, nhanh vào lứa mới, đỡ hẳn cái họa viêm vú mất mấy triệu tiền thuốc và tiền cám nuôi không.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào cai nái xong hay bị căng vú, viêm vú, hoặc đang có con nái vú căng nóng sốt bỏ ăn, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe cai mấy hôm rồi, vú thế nào — tôi chỉ cách cắt sữa và xử viêm vú cho đúng con nhà mình.

Muốn có lịch chăm nái theo cả vòng đời từ nuôi con, cai sữa, cắt sữa, canh phối tới lúc đẻ, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi miễn phí.