NÁI KHÔNG LÊN GIỐNG: SÁU PHẦN MƯỜI VẪN CÓ CHU KỲ BÌNH THƯỜNG — VẤN ĐỀ NẰM Ở CÁCH ĐI SOI, KHÔNG PHẢI CON NÁI

# NÁI KHÔNG LÊN GIỐNG: SÁU PHẦN MƯỜI VẪN CÓ CHU KỲ BÌNH THƯỜNG — VẤN ĐỀ NẰM Ở CÁCH ĐI SOI, KHÔNG PHẢI CON NÁI

Câu này bà con hay nói với chúng tôi: nái nhà em cai sữa lâu rồi mà mãi không thấy lên giống, chắc nó hỏng rồi, tính bán thịt.

Và chúng tôi hay hỏi lại một câu ngắn: nhà mình đi soi nái thế nào?

Phần lớn câu trả lời giống nhau: thì đi ngang qua chuồng nhìn, thấy con nào kêu rít, âm hộ sưng đỏ thì biết nó lên. Không thấy gì thì thôi, coi như nó chưa lên.

Đúng chỗ này là chỗ vấn đề. Vì có một con số bà con nên biết trước khi quyết định bán con nái nào.

1. SÁU TRÊN MƯỜI NÁI “KHÔNG LÊN GIỐNG” THẬT RA VẪN CÓ CHU KỲ BÌNH THƯỜNG

Trong số những con nái đứng ngoài nhìn vào không thấy biểu hiện gì rõ ràng, có tới sáu phần mười vẫn đang có chu kỳ sinh sản bình thường.

Nghĩa là phần lớn mấy con mà mình vội kết luận “không lên giống, chắc hỏng” thì thật ra nó vẫn lên đều, chỉ là mình không nhận ra. Nái không hỏng. Cái hỏng nằm ở cách mình đi soi.

Đây là tin mừng, vì cách soi thì sửa được, gần như không tốn đồng nào. Bán một con nái đang tơ, đang khỏe, còn đẻ được nhiều lứa nữa chỉ vì mình soi trượt — đó mới là cái mất lớn. Trước khi tính chuyện bán hay tính chuyện thuốc kích, hãy sửa cách đi soi đã.

2. VÌ SAO ĐỨNG NGOÀI NHÌN QUA MÁNG ĂN LẠI SOI TRẬT

Nhiều con nái lên giống rất kín. Nó không kêu rít, không nhảy lên lưng con khác, âm hộ sưng không rõ. Kín nhất là nái đã đẻ vài lứa và nái đang mùa nóng — hai nhóm này biểu hiện mờ nhạt hơn hẳn nái tơ.

Đứng ngoài chuồng nhìn vào thì mấy con kín này lọt lưới hết. Muốn bắt được chúng, không có cách nào khác là phải vào tận chuồng và động tay vào con nái. Nhìn bằng mắt từ ngoài máng ăn chỉ bắt được những con biểu hiện rõ — mà những con rõ thì có soi hay không cũng thấy. Nhóm khó, nhóm hay bị bỏ sót, chỉ lộ ra khi mình chạm tay.

3. ẤN LƯNG PHẢI ẤN HAI NHỊP, KHÔNG PHẢI MỘT

Bà con nào cũng biết phép ấn lưng: ấn xuống ngang lưng phía sau, con nái nào đứng chôn chân không nhúc nhích, tai vểnh lên là nó đang chịu đực, đến cửa sổ phối được.

Nhưng có một chi tiết ít người làm đúng, làm sai là đọc trật: phải ấn hai nhịp.

Nhịp một là tiếp cận nhẹ nhàng. Vỗ về, đặt tay lên lưng con nái, cho nó biết có người tới. Đây là bước báo trước, để nó không giật mình.

Nhịp hai mới ấn mạnh xuống để thử phản xạ đứng yên.

Vì sao phải làm vậy? Vì nếu bà con xộc vào ấn mạnh cái rụp ngay từ đầu thì con nái giật mình, nó đứng cứng lại vì bị bất ngờ chứ không phải vì đang chịu đực. Mình đọc thành “nó chịu đực” là sai, phối vào không đậu. Ngược lại, chạm quá nhẹ nhàng cả hai nhịp thì con nào cũng đứng yên, cũng không phân biệt được.

Làm đúng hai nhịp — báo trước rồi mới thử — thì bắt được cả những con biểu hiện mờ nhạt. Mà đó chính là nhóm hay bị bỏ sót nhất.

4. BA NỀ NẾP ĐI SOI RẺ NHẤT MÀ HAY BỊ BỎ QUA

Đây là phần chúng tôi muốn bà con nhớ nhất, vì nó không tốn tiền mà thay đổi kết quả rõ rệt. Ba việc, đều là nề nếp:

Một, đi soi sau bữa ăn. Cho nái ăn xong, chờ chừng bốn mươi lăm phút đến gần một tiếng rồi mới đi soi. Lúc này nái đã no, đã yên vị, biểu hiện lộ ra rõ hơn. Soi ngay lúc nó đang tranh ăn hoặc đang đói, đầu óc nó để vào máng cám, mình đọc không chuẩn.

Hai, soi đúng giờ mỗi ngày. Cùng một khung giờ, ngày nào cũng vậy. Hôm nay sáng sớm, mai gần trưa, mốt chiều muộn thì mình không có cái mốc nào để so sánh con này với con kia, và rất dễ trượt mất cửa sổ chịu đực vốn chỉ mở trong ít giờ.

Ba, đừng đổi người đi soi. Cái này bà con hay xem nhẹ nhất. Mỗi người một tay, một cách ấn, một độ nhạy khác nhau. Người quen làm mấy tháng thì cảm nhận được cả những con mờ nhạt, chỉ nhìn dáng đứng là ngờ ngợ. Đổi người mới vào là coi như bắt đầu lại từ đầu, và mấy con khó nhận sẽ lọt lưới lần nữa. Giao việc soi nái cho một người cố định, để tay người đó “lên nghề”.

5. CON NỌC CHỈ “THÍNH” TRONG MƯỜI LĂM ĐẾN HAI MƯƠI PHÚT ĐẦU

Nhà nào có con nọc để thử thì đây là điều quan trọng cần biết: con nọc phát hiện nái lên giống tốt nhất trong khoảng mười lăm đến hai mươi phút đầu. Sau đó khả năng của nó giảm dần.

Nghĩa là nếu bà con dắt một con nọc đi hết cả dãy chuồng dài, mất cả tiếng đồng hồ, thì mấy ô cuối coi như không có nọc. Nó đã hết hứng, không còn “làm việc” nữa, và mấy con nái ở khu cuối bị soi hụt.

Cách xử: nhà nhiều nọc thì đổi nọc giữa các khu. Nhà chỉ một con thì phải tính thứ tự đi. Đi khu quan trọng nhất trước, lúc nọc còn thính nhất. Khu quan trọng nhất là khu mấy con nghi đã phối mà không đậu — đám khó nhận, hay bị soi trượt nhất. Soi đám đó trước. Rồi mới tới nái vừa cai sữa, vì nhóm này biểu hiện rõ hơn, để sau cũng còn bắt được.

Con nọc dùng để thử phải đủ trưởng thành, từ mười tháng tuổi trở lên, và phải hăng — chảy nước miếng, hăm hở khi tới gần nái. Con nọc lờ đờ thì dắt đi cũng như không. Riêng với nái tơ, nái hậu bị: phải đưa nọc vào tận chuồng, đừng đứng ngoài quan sát, vì nái tơ nhát, cần nọc kích trực tiếp. Nhưng phải trông chừng, đừng để con nọc làm hậu bị bị thương.

6. CÁI BẪY TỐN TIỀN NHẤT: ÂM HỘ XẸP BỚT KHÔNG PHẢI LÀ HẾT GIỐNG

Nhắc lại riêng cái này cho bà con nhớ, vì đây là lỗi chúng tôi gặp nhiều nhất và nó tốn tiền nhất: âm hộ xẹp bớt không có nghĩa là nái đã hết giống.

Rất nhiều nhà thấy âm hộ con nái hết sưng mọng đỏ tươi thì tưởng nó đã qua kỳ, bỏ không phối nữa. Trong khi đúng lúc âm hộ bắt đầu xẹp xuống, chuyển màu tái hơn, lại thường chính là lúc con nái vào cửa sổ chịu đực — thời điểm phối dễ đậu nhất. Bỏ phối lúc này là bỏ lỡ nguyên một chu kỳ, phải chờ ba tuần sau. Ba tuần đó là ba tuần cám nuôi không, mà nái vẫn không chửa.

Cho nên đừng chỉ nhìn âm hộ sưng hay xẹp mà quyết. Hãy dựa vào phản xạ đứng yên khi ấn lưng hai nhịp — đó mới là dấu chắc nhất.

7. VIỆC BÀ CON LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Chốt một khung giờ đi soi nái cố định trong ngày, và giao cho một người làm đều tay.

2. Đi soi sau bữa ăn chừng bốn mươi lăm phút, đừng soi lúc nái đang tranh ăn.

3. Vào chuồng ấn tận tay, ấn hai nhịp: chạm nhẹ báo trước rồi mới ấn mạnh thử phản xạ. Đừng đứng ngoài nhìn qua máng.

4. Nhà có nọc: đi khu nái nghi phối không đậu trước, lúc nọc còn thính; nọc phải hăng, từ mười tháng tuổi trở lên.

5. Đừng thấy âm hộ xẹp bớt mà vội bỏ phối — dựa vào phản xạ đứng yên là chắc nhất.

Nhà nào có nái cai sữa lâu rồi mà chưa thấy lên giống, khoan tính chuyện bán thịt hay tính chuyện thuốc kích. Nhắn cho chúng tôi tả rõ: nái lứa mấy, cai sữa bao lâu rồi, thể trạng gầy hay béo, nhà đang đi soi thế nào — rất nhiều ca chỉ cần sửa lại cách soi là con nái lên lại bình thường.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. Nái cai sữa bao lâu thì lên giống lại?

Với nái nuôi con tốt, phần lớn lên giống lại trong vòng ít ngày sau cai sữa. Nếu quá thời gian đó mà chưa thấy, phần nhiều là do soi chưa tới chứ chưa hẳn nái hỏng — hãy vào chuồng ấn lưng kiểm tra trước khi kết luận.

8.2. Làm sao biết chắc nái đang chịu đực để phối?

Dấu chắc nhất là phản xạ đứng yên: ấn mạnh ngang lưng phía sau (sau khi đã chạm nhẹ báo trước), nái đứng chôn chân không nhúc nhích, tai vểnh lên. Đây là dấu đáng tin hơn cả việc nhìn âm hộ sưng hay xẹp.

8.3. Nái không biểu hiện gì thì có nên bán thịt luôn không?

Khoan. Sáu trên mười con nái “không biểu hiện” vẫn đang có chu kỳ bình thường, chỉ là mình soi không ra. Sửa cách soi — vào chuồng, ấn hai nhịp, soi đúng giờ sau bữa ăn — trong vài chu kỳ trước đã, rồi hẵng tính.

8.4. Nhà không có con nọc thì soi lên giống kiểu gì?

Vẫn soi được bằng tay: vào chuồng ấn lưng hai nhịp, đúng khung giờ, sau bữa ăn, do một người làm đều. Không có nọc thì phải chăm tay hơn, nhưng vẫn bắt được nái chịu đực.

8.5. Âm hộ hết sưng đỏ là nái hết giống rồi phải không?

Không. Âm hộ xẹp bớt, tái màu lại thường chính là lúc nái vào cửa sổ chịu đực dễ đậu nhất. Đừng vì thấy hết sưng mà bỏ phối — hãy thử phản xạ đứng yên.

8.6. Nên đi soi nái mấy lần một ngày, giờ nào?

Cốt ở nề nếp hơn ở số lần: cùng một khung giờ mỗi ngày, sau bữa ăn khoảng bốn mươi lăm phút, một người làm cố định. Nhà có nọc thì nhớ con nọc chỉ thính mười lăm đến hai mươi phút đầu, nên đi khu quan trọng trước.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Hơn hai thế hệ làm nghề thú y, đồng hành cùng bà con chăn nuôi lợn, gà, vịt.

Nhà nào có nái cai sữa lâu chưa lên giống, cần người xem giúp trước khi quyết bán hay dùng thuốc kích, nhắn tin Zalo cửa hàng 0966 370 768 tả rõ tình trạng nái, chúng tôi tư vấn tận nơi.

Và nhà nào muốn nhận LỊCH chăm nái theo vòng đời kèm mốc tiêm phòng, gõ chữ LỊCH NÁI xuống phần bình luận, chúng tôi gửi tận tay, miễn phí.