NÁI NUÔI CON TỤT SỮA VÌ THIẾU NƯỚC: KIỂM CÁI NÚM UỐNG TRƯỚC KHI ĐỔ TẠI CÁM TẠI GIỐNG

# NÁI NUÔI CON TỤT SỮA VÌ THIẾU NƯỚC: KIỂM CÁI NÚM UỐNG TRƯỚC KHI ĐỔ TẠI CÁM TẠI GIỐNG

Có chị nhắn tôi, giọng lo lắng. Con nái đẻ được mấy hôm mà sữa tụt hẳn, đàn con bú không đủ, kêu nheo nhóc, gầy đi thấy rõ từng ngày. Chị đổ tại cám kém, tính đổi cám, tính ra hàng mua thuốc kích sữa. Tôi hỏi lại đúng một câu: cái núm uống chỗ con nái đó, nước chảy có mạnh không, chị thử chưa.

Chị khựng lại. Chưa thử. Ra chuồng kiểm thì đúng thật — núm bị tắc, nước ri rỉ nhỏ giọt. Con nái khát mà uống không đủ. Thay cái núm mấy chục nghìn, nước chảy khỏe lại, hai hôm sau sữa về.

Chuyện này rất nhiều nhà mắc mà không ngờ tới. Người nuôi lo cám, lo giống, lo thuốc, nhưng cái núm uống ngay trước mặt con nái thì ít ai để mắt. Bài này tôi nói cho bà con nghe cho kỹ, vì đây là chỗ rẻ nhất mà hay trúng nhất khi nái nuôi con tụt sữa.

1. VÌ SAO NƯỚC QUYẾT ĐỊNH SỮA CỦA NÁI NUÔI CON

Bà con cứ nhớ một điều đơn giản: sữa gần như toàn là nước. Con nái muốn có sữa cho cả ổ con bú thì trước hết nó phải uống vào một lượng nước rất lớn. Không có nước đi vào thì không có sữa đi ra, đơn giản vậy thôi.

Vì thế nước với nái nuôi con quan trọng ngang cám, có khi còn hơn. Cám tốt tới đâu, đủ chất tới đâu, mà con nái uống không đủ nước thì cơ thể nó cũng không kéo được sữa ra cho con. Đây là chỗ nhiều người hiểu ngược: cứ nghĩ muốn nhiều sữa thì phải cho ăn nhiều, đổi cám xịn, mà quên mất cái nền của sữa chính là nước.

Có một điểm nữa bà con phải phân biệt cho rõ. Đói ăn thì nái gầy từ từ, mất cả tuần mới thấy. Còn thiếu nước thì sữa tụt ngay trong một hai ngày, con đói liền, kêu ngay. Cho nên khi thấy nái đang nuôi con mà sữa xuống nhanh bất thường, chỗ đầu tiên phải nghĩ tới là nước, không phải cám.

2. NÁI NUÔI CON UỐNG NHIỀU HƠN BÀ CON TƯỞNG

Nái đang nuôi con uống nhiều hơn hẳn nái thường. Một ngày nó có thể uống tới mấy chục lít nước, càng nhiều con bú thì càng uống nhiều, ngày nắng nóng lại uống thêm nữa. Con nái nuôi cả chục đứa con là một cái máy làm sữa, mà máy đó chạy bằng nước.

Tôi không đưa ra con số lít cứng để bà con áp máy móc, vì mỗi con mỗi khác, tùy số con, tùy thời tiết, tùy cỡ nái. Bà con chỉ cần nhớ nguyên tắc: nái nuôi con là con vật uống nhiều nhất trong chuồng, nên nước cho nó phải luôn sẵn, luôn sạch, luôn ra khỏe. Nước phải chờ con nái, chứ đừng để con nái chờ nước.

Nhìn ngoài cũng đoán được nái có uống đủ không. Nái uống đủ thì phân mềm, đi đều, da dẻ căng, nằm cho con bú thoải mái. Nái thiếu nước thì phân khô cứng đóng cục, hay bỏ dở máng, con bú thì cựa quậy tranh vú vì không đủ no.

3. BA CHỖ HAY LÀM NÁI UỐNG KHÔNG ĐỦ NƯỚC

Đa số ca nái uống thiếu không phải vì nhà không cho nước, mà vì nước có đó nhưng con nái không lấy được đủ. Có ba chỗ hay hỏng nhất.

3.1. Chỗ một: núm uống yếu hoặc tắc

Đây là thủ phạm số một. Núm uống dùng lâu ngày bị cặn vôi, bị bẩn đóng lại bên trong, nước ra ri rỉ nhỏ giọt. Con nái vục mõm vào, hút một lúc thấy nước ra chậm quá, uống không đã khát, nó chán bỏ đi. Cứ thế mỗi ngày uống thiếu một ít, dồn lại là sữa xuống.

Cái khó là nhìn qua thì núm vẫn có nước, vẫn nhỏ giọt, nên chủ nhà tưởng vẫn ổn. Phải thử tận tay mới biết, tí nữa tôi nói cách thử.

3.2. Chỗ hai: máng nước bẩn, nước bẩn

Nhà nào cho uống bằng máng thì máng phải sạch và thay nước thường xuyên. Máng đóng cặn xanh, nước có mùi, cám rơi vào ôi thiu, thì con nái ngửi thấy là ngại uống, uống ít đi. Nước bẩn còn mang mầm bệnh vào bụng nái, thêm chuyện đường ruột.

Bà con để ý, con nái cũng kén nước như người. Nước sạch mát nó uống ừng ực, nước bẩn hôi nó chỉ liếm cho có rồi thôi.

3.3. Chỗ ba: nước nóng ngày hè

Ngày nắng gắt, đường ống dẫn nước phơi ngoài trời nóng lên như nước tắm. Con nái nuôi con vốn đã nóng, đã mệt vì thân nhiệt cao, giờ uống phải nước âm ấm thì lại càng uống ít. Mà ngày nóng chính là ngày nái cần uống nhiều nhất.

Cách chặn đơn giản: buổi trưa xả bỏ phần nước nóng đọng trong ống cho nước mát ở dưới lên, che chắn đoạn ống phơi nắng, hoặc bố trí bồn chứa chỗ râm. Cho nái nước mát ngày hè là một trong những việc giữ sữa rẻ tiền nhất.

4. CÁCH THỬ NƯỚC CHẢY ĐỦ HAY KHÔNG

Đừng đứng xa nhìn núm nhỏ giọt rồi kết luận. Bà con làm thế này cho chắc: đưa tay hứng ngay dưới núm uống của đúng con nái đó, ấn hoặc để con nái mút thử, xem nước ra có thành dòng khỏe không hay chỉ rỉ từng giọt.

Nước ra thành dòng mạnh, đầy tay nhanh, thì núm tốt. Nước ra yếu ớt, lâu mới ướt tay, thì núm đang tắc hoặc áp lực nước kém — phải thông núm, sửa hoặc thay ngay. Con nái nuôi con cần nước ra khỏe, ra nhanh, để uống một hơi cho đã rồi quay lại cho con bú, chứ đứng mút cả buổi mới đủ thì nó bỏ.

Việc này mất một phút, không tốn tiền, mà kiểm được đúng cái chỗ hay hỏng nhất. Nhà nào có nái đang nuôi con, mỗi ngày nên liếc qua núm uống một lần.

5. THIẾU NƯỚC CÒN KÉO THEO TÁO BÓN VÀ VIÊM

Thiếu nước không chỉ làm tụt sữa. Nái uống ít thì phân khô, đóng cục, sinh táo bón. Mà táo bón quanh ngày đẻ là cái gốc kéo theo cả loạt chuyện: nái rặn đẻ khó, ăn kém, bụng ì ạch, dễ viêm nhiễm sau đẻ. Viêm sốt lên thì lại càng mất sữa. Vòng luẩn quẩn cứ thế xoáy xuống.

Cho nên cho nái uống đủ nước là một mũi tên trúng nhiều đích: vừa giữ sữa, vừa chống táo bón, vừa đỡ viêm sau đẻ. Bà con muốn hiểu sâu chỗ táo bón hại nái ra sao thì đọc thêm bài về táo bón quanh ngày đẻ tôi để cuối bài.

6. KIỂM NƯỚC TRƯỚC KHI ĐỔ TẠI CÁM TẠI GIỐNG

Nói gọn lại cho bà con dễ nhớ. Khi con nái nuôi con tụt sữa, con bú không đủ, đừng vội đổ tại cám kém, đừng vội chê giống, cũng đừng vội ra hàng mua thuốc kích sữa. Ra chuồng thử cái núm uống của con nái đó cái đã. Thử nước máng, sờ ống nước xem có nóng không. Đó là việc rẻ nhất, nhanh nhất, mà hay trúng nhất.

Tất nhiên không phải ca nào cũng do nước. Có con tụt sữa vì viêm vú, vì sốt nhiễm trùng sau đẻ, vì ăn quá kém. Nhưng nước là chỗ phải loại trừ đầu tiên, vì nó dễ kiểm nhất và hay bị bỏ qua nhất. Loại xong cái dễ mà chưa được thì mới đi tìm cái khó. Nếu nái vừa tụt sữa vừa sốt, bỏ ăn, thì bà con xem thêm bài nái sốt sau đẻ tôi để cuối để biết đường xử lý.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Nái nuôi con một ngày cần uống bao nhiêu nước?

Nhiều hơn bà con tưởng, tới mấy chục lít một ngày, càng nhiều con bú và trời càng nóng thì càng uống nhiều. Đừng chăm chăm vào con số, cứ để nước luôn sẵn, sạch và ra khỏe, con nái tự uống đủ theo nhu cầu của nó.

7.2. Làm sao biết nái có uống đủ nước hay không?

Nhìn phân là rõ nhất: phân mềm đi đều là uống đủ, phân khô đóng cục là thiếu. Ngoài ra để ý nái có hay bỏ dở máng, con có tranh vú kêu nhiều không. Chắc nhất là hứng tay dưới núm uống thử xem nước ra mạnh hay yếu.

7.3. Nái tụt sữa thì đổi cám tốt hơn hay mua thuốc kích sữa?

Trước cả hai việc đó, hãy kiểm nước đã. Rất nhiều ca tụt sữa chỉ vì cái núm tắc, thay núm là sữa về, không tốn tiền đổi cám hay mua thuốc. Kiểm nước không được mới tính tới chuyện khác.

7.4. Nước nóng ngày hè có làm nái mất sữa không?

Có ảnh hưởng rõ. Nước trong ống phơi nắng nóng lên, nái ngại uống nên uống ít, mà ngày nóng lại là ngày cần nhiều nước nhất, thành ra dễ tụt sữa. Buổi trưa nên xả bỏ nước nóng đọng trong ống, che ống, cho nái nước mát.

7.5. Thiếu nước có liên quan gì tới táo bón ở nái không?

Có, và rất chặt. Nái uống ít thì phân khô, sinh táo bón quanh ngày đẻ, kéo theo đẻ khó, ăn kém, dễ viêm sau đẻ, rồi lại mất sữa. Cho uống đủ nước là cách chống táo bón đơn giản mà ít tốn nhất.

7.6. Nái đã uống đủ nước rồi mà vẫn tụt sữa thì sao?

Khi đã chắc nái uống đủ mà sữa vẫn kém, thì nghĩ tới viêm vú, sốt nhiễm trùng sau đẻ, hoặc nái ăn quá kém. Lúc này bà con nên soi kỹ con nái và hỏi người có chuyên môn, đừng tự ý dùng thuốc bừa.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu. Hai đời nhà tôi làm nghề thú y ở quê, quen với con lợn con gà của bà con nông hộ.

Nhà nào đang có nái nuôi con bị tụt sữa, con bú không đủ, muốn tôi soi giúp gốc ở đâu, thì nhắn Zalo cửa hàng, tả rõ nái đẻ mấy ngày, ăn uống thế nào — tôi soi giúp. Bà con cũng có thể gõ chữ LỊCH NÁI để nhận phần hướng dẫn chăm nái theo vòng đời, trong đó có phần chăm nái nuôi con và giữ sữa. Vào nhóm Zalo bà con chăn nuôi để hỏi han, chia sẻ cùng nhau.

Đọc thêm: CAI SỮA CHO NÁI ĐÚNG CÁCH: GIẢM CÁM TRƯỚC NGÀY CAI ĐỂ CẠN SỮA, KHÔNG VẮT VÚ — nuôi con xong là tới ngày cai, cắt sữa sao cho nái không căng vú viêm vú.