NÁI TƠ ĐẺ LỨA ĐẦU ÍT CON, VỤNG NUÔI, HAY CẮN CON: ĐỪNG VỘI CHÊ KÉM MÀ LOẠI OAN MỘT CON NÁI SẼ RẤT TỐT

# NÁI TƠ ĐẺ LỨA ĐẦU ÍT CON, VỤNG NUÔI, HAY CẮN CON: ĐỪNG VỘI CHÊ KÉM MÀ LOẠI OAN MỘT CON NÁI SẼ RẤT TỐT

Nhiều nhà nuôi nái tơ, tới lứa đầu thấy nó đẻ ít con, nuôi con vụng về, hay hoảng, có con còn quay ra cắn con, thì thất vọng, bảo con này kém rồi, tính loại đi cho đỡ tốn cám. Khoan đã bà con. Nái tơ lứa đầu vốn nó như vậy, không phải nó kém. Lứa đầu là lứa nó tập làm mẹ. Chê vội mà loại đi thì nhiều khi mất oan một con nái đáng ra sẽ rất tốt ở những lứa sau.

Bài này mình nói cho bà con hiểu nái tơ lứa đầu khác nái rạ ở chỗ nào, để chăm cho đúng và quan trọng nhất là đừng đánh giá nhầm con nái của nhà mình.

1. NÁI TƠ LỨA ĐẦU VỐN VỤNG — KHÔNG PHẢI NÓ KÉM

Con nái đẻ lứa đầu cũng giống như người lần đầu làm mẹ: bỡ ngỡ, lóng ngóng, chưa quen việc. Cơ thể nó lần đầu mang thai, lần đầu đẻ, lần đầu tiết sữa, lần đầu có một đàn con lít nhít bò quanh người. Tất cả đều mới với nó. Vụng về lứa đầu là chuyện bình thường của một con nái đang học làm mẹ, không nói lên được nó tốt hay kém.

Cái sai mà nhiều nhà hay mắc là lấy thước đo của nái rạ — những con đã đẻ ba bốn lứa, đẻ đông, nuôi con khéo — để chấm điểm con nái tơ mới đẻ lần đầu. Đo như vậy thì con nào lứa đầu cũng “trượt”, và mình loại nhầm cả những con sau này sẽ thành nái trụ cột của chuồng.

2. NÁI TƠ KHÁC NÁI RẠ Ở NĂM ĐIỂM

Để không đánh giá nhầm, bà con cần nắm rõ nái tơ lứa đầu khác nái rạ ở đâu:

Đẻ ít con hơn. Lứa đầu thường đẻ ít hơn mấy lứa sau, con đẻ ra cũng nhỏ hơn. Đây là chuyện bình thường của cơ thể lần đầu sinh sản, không phải nó mắn đẻ kém. Số con sẽ nhích lên rõ ở lứa hai, lứa ba khi nó đã “vào phom”.

Vụng nuôi con, hay hoảng. Lần đầu làm mẹ nó chưa quen. Đẻ xong thì bồn chồn, đứng lên nằm xuống không yên, giật mình hoảng khi con bò tới, có con luống cuống quay ra cắn con hoặc đè con. Chuyện [nái đẻ xong quay lại cắn con](https://thanhhauvet.com/nai-can-con/) thì nái tơ là hay gặp nhất, bà con để ý.

Bầu vú lần đầu tiết sữa. Vú tiết sữa lần đầu nên dễ ít sữa hơn nái rạ, và cũng dễ bị viêm, dễ tắc tia sữa nếu con bú không đều hai hàng vú.

Sức chưa dày, dễ kiệt. Cơ thể nái tơ chưa đầy đặn như nái rạ. Nuôi một đàn con bú rút sữa, nó dễ sụt cân, trơ xương, kiệt sức. Vì vậy cai sữa xong nó hay [chậm lên giống lại](https://thanhhauvet.com/nai-khong-len-giong/), làm chậm cả lứa sau.

Dễ đẻ khó hơn. Khung chậu nái tơ còn hẹp hơn nái rạ, nên tỷ lệ [đẻ khó](https://thanhhauvet.com/nai-de-kho/) cao hơn. Lúc nái tơ đẻ, bà con phải để mắt kỹ hơn, canh mốc thời gian chặt hơn so với một con nái rạ đã đẻ quen.

3. SÁU CÁCH CHĂM NÁI TƠ LỨA ĐẦU CHO KHÉO

Vì nó non và vụng, nên mình phải bù lại bằng sự chăm sóc khéo léo hơn. Sáu việc dưới đây làm tốt thì con nái tơ nào cũng qua được lứa đầu một cách êm thấm:

1. Làm quen với nó trước khi đẻ. Mấy ngày trước khi đẻ, bà con năng vào chuồng, vuốt ve, nói chuyện nhẹ nhàng cho nó quen hơi người, quen tay mình. Nái tơ quen người thì lúc đẻ bớt hoảng hẳn; mình có cần can thiệp nó cũng chịu, không chống cự, không cắn.

2. Có người canh lúc nó đẻ. Nái tơ cần người trợ giúp nhiều hơn nái rạ. Vì dễ đẻ khó nên phải canh mốc thời gian giữa các con. Đẻ xong rồi vẫn phải để mắt xem nó có hoảng mà cắn con không, có chịu nằm cho con bú không, có con nào bị mẹ đè không.

3. Tập cho con bú những cữ đầu. Nái tơ nhiều khi chưa biết nằm yên cho con bú. Mình giữ cho nó nằm yên, nhẹ nhàng đưa từng con vào vú trong mấy cữ bú đầu tiên, để con nào cũng được bú sữa đầu — thứ sữa quý nhất giúp con cứng cáp, chống bệnh. Làm vài lần là nó quen, thành nếp, sau đó tự biết cho con bú.

4. Bồi dưỡng thêm trong thời gian nuôi con. Vì nái tơ dễ kiệt sức, nên lúc nó nuôi con phải cho ăn đủ, ăn tốt, chia nhiều bữa cho nó ăn được nhiều. Nuôi con mà vẫn giữ được thể trạng thì khi cai sữa nó không trơ xương, cai xong lại nhanh lên giống trở lại. Nhà nào muốn biết cách bồi dưỡng cho đúng theo từng giai đoạn thì nhắn cửa hàng, mình chỉ cụ thể theo con nái nhà mình.

5. Theo dõi bầu vú mỗi ngày. Vú lần đầu tiết sữa dễ viêm, dễ tắc. Mỗi ngày bà con sờ kiểm hai hàng vú một lượt, thấy chỗ nào căng cứng, nóng, đỏ bất thường là xử lý sớm, đừng để viêm nặng rồi mất cả hàng vú.

6. Nhẹ nhàng, tuyệt đối đừng quát nạt đánh đập. Đây là điều quan trọng mà nhiều nhà làm ngược. Nái tơ đang hoảng mà mình quát, đánh, đuổi, thì nó càng hoảng tợn, càng dễ cắn con, càng sợ người và chống đối. Càng nhẹ nhàng thì nó càng mau bình tĩnh, mau quen việc làm mẹ.

4. ĐỪNG VỘI PHÁN NÁI TƠ KÉM

Điều quan trọng nhất bà con cần nhớ: lứa đầu chưa nói lên được con nái tốt hay kém. Rất nhiều con lứa đầu đẻ ít, nuôi con vụng, mà sang lứa hai lứa ba bung ra đẻ đông, nuôi con khéo, trở thành con nái trụ cột, đẻ bền nhất chuồng.

Chỉ nên tính chuyện buông một con nái khi nó kém kéo dài qua nhiều lứa, hoặc có tật rõ ràng không chữa được. Lúc đó thì xem lại [sáu dấu hiệu nên loại một con nái](https://thanhhauvet.com/khi-nao-loai-nai/) rồi quyết. Còn mới vụng ở lứa đầu thì hãy cho nó một cơ hội: chăm cho khéo, kiên nhẫn một chút, rồi nó sẽ lớn thành một con nái tốt.

Nếu đàn nhà bà con đang chuẩn bị cho nái tơ phối lứa đầu, thì nên xem thêm bài [khi nào nên phối nái tơ lần đầu](https://thanhhauvet.com/phoi-nai-to-lan-dau/) để không phối quá sớm, kẻo mất mấy lứa đẻ về sau.

5. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

5.1. Nái tơ lứa đầu đẻ ít con có phải là nái kém không?

Không. Lứa đầu đẻ ít con, con nhỏ là chuyện bình thường của cơ thể lần đầu sinh sản. Số con thường tăng rõ ở lứa hai, lứa ba. Chưa thể kết luận nái kém chỉ dựa vào lứa đầu.

5.2. Nái tơ đẻ xong cắn con, có nên loại ngay không?

Không nên vội. Nái tơ hay hoảng và cắn con vì lần đầu làm mẹ, chưa quen. Giữ nó nằm yên, nhẹ nhàng cho con bú vài cữ đầu, không quát đánh, thường thì sau vài ngày nó bình tĩnh lại và nuôi con bình thường.

5.3. Vì sao nái tơ nuôi con xong lại gầy rộc, chậm lên giống?

Vì sức nái tơ chưa dày mà vẫn phải nuôi cả đàn con bú, dễ kiệt sức. Cho ăn đủ, bồi dưỡng tốt trong lúc nuôi con thì nó không trơ xương, cai sữa xong lên giống lại nhanh hơn.

5.4. Nái tơ có dễ đẻ khó hơn nái rạ không?

Có. Khung chậu nái tơ còn hẹp nên tỷ lệ đẻ khó cao hơn. Lúc nái tơ đẻ phải để người canh, theo dõi mốc thời gian giữa các con chặt hơn so với nái rạ.

5.5. Nên làm gì để nái tơ đỡ hoảng khi đẻ?

Mấy ngày trước đẻ, năng vào chuồng vuốt ve cho nó quen hơi người, quen tay mình. Nái tơ quen người thì lúc đẻ bớt hoảng, mình can thiệp nó cũng chịu, không chống cự.

5.6. Bao giờ thì thật sự nên loại một con nái tơ?

Chỉ khi nó kém kéo dài qua nhiều lứa, hoặc có tật rõ ràng không khắc phục được. Vụng ở riêng lứa đầu thì nên cho cơ hội và chăm khéo, đừng loại oan.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — chủ [Cửa hàng Thú y Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/), hơn 30 năm làm nghề thuốc thú y và đồng hành cùng bà con chăn nuôi. Nội dung đúc từ kinh nghiệm thực địa trên đàn nái nông hộ.

Nhà nào có nái tơ sắp đẻ lứa đầu, hoặc đang nuôi con vụng, cắn con, ít sữa, muốn nhận lịch chăm nái theo vòng đời kèm phần chăm riêng cho nái tơ, cứ nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tả rõ nái đẻ lứa mấy và đang gặp chuyện gì, mình hướng dẫn cách chăm và bồi dưỡng cho đúng con nhà mình. Bà con cũng có thể vào nhóm Zalo chăn nuôi để trao đổi cùng mọi người: https://zalo.me/g/feglol443