KHI NÀO PHỐI NÁI TƠ LẦN ĐẦU: ĐỪNG VỘI PHỐI NGAY KỲ ĐỘNG DỤC ĐẦU KẺO MẤT MẤY LỨA SAU

# KHI NÀO PHỐI NÁI TƠ LẦN ĐẦU: ĐỪNG VỘI PHỐI NGAY KỲ ĐỘNG DỤC ĐẦU KẺO MẤT MẤY LỨA SAU

Nuôi con nái tơ mấy tháng trời, tốn bao nhiêu cám, ai cũng sốt ruột mong tới ngày nó đẻ để thu về. Cho nên vừa thấy nó có dấu đòi đực lần đầu là nhiều nhà mừng quá, phối luôn. Nghĩ bụng phối sớm được ngày nào hay ngày đó, đỡ tiền cám nuôi không.

Cái sốt ruột đó ai nuôi nái cũng có. Nhưng đây đúng là chỗ mà vội một lứa thì mất nhiều lứa. Bài này nói cho bà con nghe vì sao, và khi nào mới thật sự nên đặt con nái tơ vào phối.

1. LÊN GIỐNG LẦN ĐẦU KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ ĐÃ SẴN SÀNG ĐẺ

Con nái tơ thường bắt đầu động dục lần đầu quanh mốc năm tháng tuổi với nái nội, quanh bảy tháng với nái ngoại. Nhưng bà con để ý cho kỹ: cái mốc đó chỉ nói rằng bộ máy sinh sản của nó đã bắt đầu chạy. Nó hoàn toàn không nói rằng cả con nái đã đủ sức mang bầu và nuôi con.

Ở lần động dục đầu, con nái tơ vẫn còn đang lớn. Khung xương chưa xong, bốn chân chưa cứng cáp hẳn, cơ thể chưa tích đủ nền để vừa nuôi bản thân vừa nuôi cả một ổ con.

Ép nó mang bầu lúc đó thì cùng một lúc nó phải làm hai việc: nuôi cái bào thai và nuôi chính nó lớn tiếp. Mà con lợn thì không chia đôi được. Phần thiệt thường rơi vào cả hai — con mẹ sa sút, ổ con cũng không ra gì.

Nói cho gọn: lên giống là dấu hiệu nó bắt đầu có thể có con, chứ không phải dấu hiệu nó đã nên có con. Hai chuyện đó cách nhau vài tuần đến vài tháng, và mấy tuần đó quyết định cả đời con nái.

2. PHỐI SỚM QUÁ THÌ NÁI MẤT NHỮNG GÌ

Đây là mấy cái hay gặp ở quầy, nhà nào phối nái tơ vội đều dính ít nhiều:

Đẻ ít con ở lứa đầu. Nái chưa đủ sức thì số trứng rụng và số con nuôi được đều thấp hơn khả năng thật của nó. Con nái đáng lẽ đẻ khá thì lứa đầu lèo tèo mấy con.

Nuôi con kém. Bầu vú chưa phát triển đầy đủ, sữa ít, cả ổ con còi, hao nhiều. Mình lại phải bù bằng cám tập ăn, bằng công chăm trực, có khi vẫn mất con.

Nái xuống sức nhanh sau lứa đầu. Đây là cái đau nhất. Nuôi con xong thì nó gầy tọp, hao mòn, mà bản thân nó vẫn chưa lớn xong. Cai sữa rồi thì chậm lên giống lại, hoặc lên mà lờ mờ, phối không đậu. Mà nái chậm lên giống sau lứa đầu thì phần lớn là nái đuối sức chứ không phải nái hỏng — người ta hay vội loại oan.

Tuổi nghề ngắn lại. Con nái đáng lẽ đẻ được nhiều lứa thì mới vài lứa đã sa sút, chân yếu, phải loại thải sớm. Tính ra cái lợi phối sớm được mấy tuần không bao giờ bù nổi mấy lứa mất đi ở cuối đời nó.

Cộng bốn cái lại, bà con thấy ngay: phối sớm là vay lãi. Vay được mấy tuần cám nuôi không, mà trả bằng cả một hai lứa và tuổi nghề của con nái.

3. KHI NÀO THÌ PHỐI: PHẢI ĐỦ CẢ BA THỨ

Nguyên tắc chung là chờ nái đủ cả ba thứ, chứ không phải chỉ đủ một:

Đủ tuổi. Không tính từ lần đòi đực đầu tiên, mà tính theo tháng tuổi thật của nó. Lần lên giống đầu đến sớm không có nghĩa là nó đã tới tuổi làm mẹ.

Đủ vóc. Khung xương phát triển, dáng chắc, bốn chân vững. Con nái tơ nhìn còn mảnh mai, chân còn yếu thì để nó lớn thêm đã.

Đủ thể trạng. Không gầy tọp mà cũng không béo ị. Sờ dọc sống lưng thấy có gờ xương nhưng không nhô lởm chởm là vừa. Chuyện nhìn thể trạng nái hậu bị mình đã nói kỹ ở một bài riêng, bà con đọc thêm để tự sờ tự đoán được.

Thiếu một trong ba thì chưa phải lúc. Đủ tuổi mà còn gầy, hay béo mà chân yếu, đều là chưa nên phối.

4. BỎ QUA KỲ LÊN GIỐNG ĐẦU, ĐÁNH DẤU VÀO SỔ

Cách làm của bà con nuôi nái có kinh nghiệm rất đơn giản: lần nái tơ lên giống đầu tiên thì không phối, mà đánh dấu lại vào sổ.

Vì sao đánh dấu lại có ích? Vì chu kỳ động dục của lợn khoảng hai mươi mốt ngày, dao động trong khoảng mười tám tới hai tư ngày. Biết được lần này lên giống ngày nào thì tính ra được xấp xỉ lần sau. Bỏ qua lần đầu, chờ kỳ sau, lúc đó con nái đã lớn thêm được ba tuần, vóc và sức đều khá hơn hẳn — mà mình lại không bị bất ngờ vì đã canh sẵn ngày.

Còn cụ thể nên bỏ qua mấy kỳ, và nái nhà mình đã đủ vóc chưa, thì tùy giống, tùy cách nuôi, tùy từng con. Cái đó không phán chung được. Nhà nào phân vân thì tả rõ nái mấy tháng tuổi, giống gì, đã lên giống mấy lần rồi, thể trạng ra sao — nhắn để cửa hàng xem giúp cho sát.

5. NÁI TƠ CANH PHỐI KHÁC NÁI RẠ

Tới lúc phối thật thì bà con nhớ một điều quan trọng: nái tơ canh khác nái rạ.

Nái tơ, tức con so, có cửa sổ chịu đực ngắn hơn nái đã đẻ vài lứa. Nghĩa là khoảng thời gian mình được phép dẫn tinh hẹp hơn, dễ trượt hơn. Lơ là một buổi là qua mất cửa.

Cho nên với nái tơ càng phải kiểm cho kỹ bằng phép ấn lưng: ấn mạnh cả hai tay xuống ngang lưng phía sau. Nái đang chịu đực sẽ đứng chôn chân, tai vểnh, mắt lờ đờ. Ấn nhẹ không ăn thua, và đứng ngoài nhìn qua máng ăn mà đoán thì trúng rất thấp — phải vào chuồng ấn tận tay, làm ngày hai lần vào sáng sớm và chiều mát.

Và nhớ cái bẫy tốn tiền nhất này: âm hộ xẹp bớt không phải là hết giống. Nhiều nhà thấy âm hộ hết sưng mọng thì tưởng qua kỳ, bỏ không phối, trong khi đó chính là lúc con nái vào cửa sổ chịu đực chuẩn nhất. Bỏ phối đúng lúc đó là mất trắng một chu kỳ, phải chờ thêm hơn hai chục ngày.

Số giờ phối cụ thể cho nái tơ thì tùy con, đừng nghe một con số chung rồi áp cho mọi con. Nái nhà mình cần canh cho sát thì nhắn cửa hàng, tả rõ con nái để được chỉ theo đúng nó.

6. VIỆC BÀ CON LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Nái tơ nhà mình đang lên giống lần đầu: đừng phối vội. Lấy sổ ghi lại ngày hôm nay.

2. Sờ thể trạng và nhìn vóc dáng nó, xem đã chắc chưa hay còn mảnh.

3. Tính ra kỳ lên giống tiếp theo (khoảng hai mươi mốt ngày sau) để chuẩn bị canh cho trúng.

4. Tới kỳ phối thì ấn lưng ngày hai lần, đừng tin mỗi cái âm hộ.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Nái tơ mấy tháng tuổi thì phối được?

Nái nội thường động dục lần đầu quanh năm tháng, nái ngoại quanh bảy tháng, nhưng đó chỉ là lúc bộ máy sinh sản bắt đầu chạy, chưa phải lúc nên phối. Nên chờ đủ cả tuổi, vóc và thể trạng, và thường là bỏ qua kỳ lên giống đầu. Không có con số cứng cho mọi con — tả rõ nái nhà mình để được xem giúp.

7.2. Có nên phối ngay lần nái tơ đòi đực đầu tiên không?

Không nên. Lần đầu chỉ nên đánh dấu vào sổ rồi chờ kỳ sau, lúc đó nái đã lớn thêm ba tuần, khỏe hơn hẳn để mang bầu và nuôi con.

7.3. Chu kỳ lên giống của nái bao lâu để tính kỳ tiếp theo?

Khoảng hai mươi mốt ngày, dao động từ mười tám tới hai tư ngày. Biết ngày lên giống lần này thì cộng thêm chừng ấy ngày là ra lần sau để canh.

7.4. Phối nái tơ sớm quá thì hại gì?

Lứa đầu đẻ ít con, sữa ít nên ổ con còi và hao, nái xuống sức nhanh rồi chậm lên giống lại, và tuổi nghề ngắn phải loại thải sớm. Cái lợi được mấy tuần không bù nổi mấy lứa mất đi.

7.5. Vì sao nái tơ khó canh phối hơn nái rạ?

Vì nái tơ có cửa sổ chịu đực ngắn hơn nái đã đẻ vài lứa, dễ trượt hơn. Phải ấn lưng kiểm ngày hai lần sáng sớm và chiều mát, không nhìn qua máng mà đoán.

7.6. Âm hộ nái hết sưng đỏ là hết giống rồi phải không?

Không. Âm hộ xẹp bớt nhiều khi lại đúng là lúc nái vào cửa sổ chịu đực chuẩn nhất. Thấy hết sưng mà bỏ phối là lỗi tốn tiền nhất, mất trắng một chu kỳ.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, hai thế hệ làm nghề thú y tại Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Kinh nghiệm đúc từ ca thật ngoài quầy và tại chuồng bà con.

Nhà nào có nái tơ sắp phối, nhắn cửa hàng qua Zalo 0966 370 768 — tả rõ nái mấy tháng tuổi, giống gì, đã lên giống mấy lần, thể trạng thế nào, để được chỉ nên phối kỳ này hay chờ, và canh giờ ra sao cho nái tơ.

Bà con nuôi lợn vào nhóm Zalo trao đổi cùng nhau: https://zalo.me/g/feglol443

Muốn nhận LỊCH chăm nái theo vòng đời kèm mốc tiêm phòng, gõ chữ LỊCH NÁI hoặc nhắn Zalo cửa hàng, gửi tận tay miễn phí.