NÁI ĐẺ XONG QUAY LẠI CẮN CON: KHÔNG PHẢI NÓ DỮ MÀ ĐANG BÁO CÓ CHUYỆN, VÀ 4 VIỆC LÀM NGAY TRONG ĐÊM

# NÁI ĐẺ XONG QUAY LẠI CẮN CON: KHÔNG PHẢI NÓ DỮ MÀ ĐANG BÁO CÓ CHUYỆN, VÀ 4 VIỆC LÀM NGAY TRONG ĐÊM

Có cảnh này bà con nào gặp một lần là nhớ đời. Nửa đêm ra chuồng, nái vừa đẻ xong, con vừa lọt lòng bò tới tìm vú thì nó quay đầu lại đớp. Có con bị thương, có con chết ngay tại chỗ. Người nuôi vừa hoảng vừa tức, có nhà cầm gậy đánh nái cho nó chừa.

Tôi nói thẳng ngay từ đầu: đánh nó là làm cho tình hình xấu thêm. Con nái lúc đó không phải đang dữ. Nó đang đau, đang sợ và đang hoảng. Cắn con là dấu hiệu báo có chuyện, chứ không phải bản tính. Hiểu đúng thì xử được, và cứu được cả ổ. Bài này tôi nói cho hết cái nguyên lý phía sau để bà con tự bình tĩnh xử được khi gặp.

1. VÌ SAO NÁI ĐẺ XONG LẠI CẮN CON — NÓ ĐAU VÀ HOẢNG, KHÔNG PHẢI DỮ

Con nái vừa đẻ xong là lúc nó kiệt sức nhất và nhạy cảm nhất. Cơ thể đang đau, đầu óc đang căng, xung quanh thì ồn ào lạ lẫm. Trong trạng thái đó, mấy con vật bé xíu ngọ nguậy bò vào bụng nó không được nó hiểu là con mình, mà bị hiểu nhầm là thứ gây phiền, gây đau. Phản xạ tự vệ trồi lên trước bản năng làm mẹ, thế là nó đớp.

Nắm được điều này rất quan trọng, vì nó quyết định cách bà con xử. Nếu nghĩ nái dữ thì người ta đánh, mà đánh thì nái càng hoảng, càng đau, càng cắn. Nếu hiểu nái đang đau và sợ thì việc cần làm là tách con ra cho an toàn, làm nái dịu lại và bớt đau — làm đúng ba thứ đó thì đa số nái sẽ nhận con bình thường sau vài lần.

2. GẦN NHƯ LUÔN LÀ NÁI TƠ ĐẺ LỨA ĐẦU

Bà con để ý mà xem, chuyện cắn con hầu như chỉ xảy ra ở nái tơ, con so, đẻ lứa đầu. Nái đã đẻ vài lứa thì rất hiếm gặp.

Lý do dễ hiểu. Nái tơ chưa từng trải qua chuyện này bao giờ. Nó đau đẻ lần đầu, người lạ ra vào, rồi tự nhiên có đàn con bò vào bụng. Bản năng làm mẹ ở lứa đầu chưa hình thành đầy đủ, cộng thêm đau và hoảng thì nó phản ứng như với một mối đe dọa. Nái rạ thì đã quen với cảm giác đẻ và cho con bú, nên bình tĩnh hơn nhiều.

Đây cũng là một lý do nữa để đừng phối nái tơ quá sớm. Nái càng non, càng chưa đủ sức và đủ chín thì lứa đầu càng dễ trục trặc, kể cả chuyện cắn con này. Con nái được nuôi tới lúc thân thể chắc chắn, đủ vóc đủ tuổi rồi mới cho đẻ thì lứa đầu êm hơn hẳn.

3. MẤY NGUYÊN NHÂN ĐỨNG SAU CHUYỆN CẮN CON

Ngoài chuyện non nớt, mấy thứ dưới đây làm nái dễ cắn con hơn. Biết được thì bà con vừa xử được ca đang gặp, vừa chặn được cho lứa sau.

Cái thứ nhất là đau. Nái đẻ khó, đẻ lâu, kiệt sức thì đau nhiều. Bầu vú căng tức hoặc viêm thì con vừa chạm vào là nó đau nhói, phản xạ đớp ngay. Đây là chỗ hay gặp mà bà con ít nghĩ tới: con nái không ghét con nó, nó chỉ đau đúng chỗ con nó đang bú.

Cái thứ hai là hoảng vì môi trường. Ô đẻ ồn ào, đèn sáng chói, người ra vào liên tục, chó mèo chạy qua, tiếng động lạ. Nái tơ vốn đã căng, thêm mấy thứ đó là hoảng.

Cái thứ ba là chuồng chật, con không có chỗ tránh. Con sơ sinh không có ô úm riêng, cứ lởn vởn quanh đầu mẹ thì dễ bị đớp. Cho nên xử chuyện này phải xử cùng lúc cả ba đầu: giữ con an toàn, làm nái bớt đau, và làm cho ô đẻ yên tĩnh trở lại.

4. TRONG ĐÊM ĐÓ PHẢI LÀM GÌ — BỐN VIỆC THEO ĐÚNG THỨ TỰ

Đây là phần quan trọng nhất, bà con nhớ đúng thứ tự.

Việc đầu tiên: tách con ra chỗ an toàn. Đừng đứng đó can nái, cũng đừng đánh. Nhặt hết con ra, cho vào ô úm hoặc thùng lót ấm có đèn sưởi, để cạnh chuồng. Con còn sống thì cứu được, cứ giữ ấm cho nó đã. Con bị thương thì để riêng, xử vết thương cho sạch.

Việc thứ hai: làm cho yên tĩnh. Tắt bớt đèn cho dịu, đuổi chó mèo, không để người ra vào ồn ào, không quát mắng. Nái cần lặng để hạ cơn hoảng. Nhiều nhà chỉ cần làm đúng bước này là nái đã dịu đi trông thấy.

Việc thứ ba: soi xem nái có đau không. Nhìn bầu vú xem có căng cứng, đỏ, nóng bất thường không. Nhìn nó có sốt, thở gấp, bỏ ăn, run rẩy không. Nếu nái đang đau hoặc đang viêm thì phải xử cái đau đó trước, chứ để nguyên thì lát thả con vào nó lại cắn tiếp.

Việc thứ tư: cho con bú có người trông. Khi nái đã nằm yên, thả từng ít con vào bú, mình đứng canh bên cạnh. Thấy nái yên thì thả thêm. Nái tơ qua được vài lần như thế là quen, sau đó nhận con bình thường. Đừng thả cả ổ vào rồi bỏ đi làm việc khác.

Còn trường hợp nái quá kích động, cắn liên tục không chịu dịu, thì có cách dùng thuốc để nái an thần lại cho qua giai đoạn đầu. Nhưng loại nào, dùng lúc nào thì phải đúng vì nái đang nuôi con, bà con đừng tự mua về tiêm bừa. Cái này nhắn tôi mô tả tình trạng, tôi chỉ cho theo đúng con nhà mình. Và nhớ, trong lúc xử nái thì đừng để mấy con sơ sinh nhịn quá lâu — chúng cần được bú sữa đầu sớm.

5. HAI CÁI ĐAU ÂM THẦM LÀM NÁI DỄ CẮN CON: TÁO BÓN VÀ SỐT SAU ĐẺ

Nãy giờ tôi nói nái cắn con phần lớn vì nó đau và hoảng. Giờ nói kỹ hai cái đau hay gặp nhất mà bà con hay bỏ qua, vì cả hai đều chặn được từ trước và chẳng tốn mấy.

Cái đau thứ nhất là táo bón. Chuyện này ít ai để ý mà lại rất phổ biến quanh ngày đẻ. Nái táo bón thì bụng dạ khó chịu, rặn đẻ kém, đẻ lâu và mệt hơn — mà nái càng đau càng mệt thì càng dễ có chuyện với đàn con. Táo bón còn kéo theo mấy thứ khác nữa như chất lượng sữa đầu kém đi và tăng nguy cơ viêm vú, mất sữa sau đẻ. Cách chặn rất đời thường: cho nái đủ nước sạch dễ uống, đủ thô xanh chất xơ trong khẩu phần, cho nó được đi lại, và đổi cám từ từ chứ đừng đổi cái rụp khi chuyển sang cám nái đẻ. Chuyện táo bón quanh ngày đẻ tôi đã nói riêng một bài, bà con đọc thêm để chặn cho kỹ.

Cái đau thứ hai là sốt sau đẻ. Nhiều nhà đợi tới lúc nái bỏ ăn mới biết nó có chuyện, lúc đó là muộn rồi. Có cách biết sớm hơn nhiều mà chỉ tốn một cái nhiệt kế: sáng hôm sau ngày đẻ thì đo nhiệt độ cho nái. Nái đang nuôi con mà thân nhiệt cao bất thường là đang sốt, thường là dấu nhiễm trùng tử cung. Nái sốt thì ăn kém, mà ăn kém trong kỳ nuôi con thì không chỉ mất sữa lứa này mà còn ảnh hưởng cả sức đẻ lứa sau. Cho nên nhà nào có nái đẻ thì mua sẵn cái nhiệt kế, sáng hôm sau đo một lần, thấy sốt thì nhắn tôi ngay đừng đợi nó bỏ ăn. Chuyện đo nhiệt độ bắt sớm nhiễm trùng tôi cũng đã nói riêng một bài.

Ngoài hai cái đau đó, mấy việc quản lý nhỏ này cũng giúp nái đỡ đau: dọn phân hằng ngày ở khu đẻ, đỡ đẻ thì tay và đồ phải sạch, và bảo đảm vòi nước chảy đủ mạnh cho nái uống thoải mái.

6. PHÒNG TỪ TRƯỚC, ĐỪNG ĐỢI ĐÊM ĐÓ MỚI LO

Nái tơ sắp đẻ lứa đầu thì chuẩn bị sẵn mấy thứ này, đỡ được rất nhiều.

Dựng ô úm riêng cho con, có đèn sưởi, làm sẵn trước ngày đẻ. Đây là thứ cứu được nhiều con nhất khi nái trở chứng. Lắp thanh chắn trong ô đẻ để con có chỗ tránh, vừa chống mẹ đè vừa đỡ bị đớp. Giữ chỗ đẻ yên tĩnh, tối dịu, hạn chế người ra vào — đừng rủ cả nhà ra xem nái tơ đẻ. Có mặt lúc nó đẻ, nhất là ban đêm, vì nái tơ đẻ mà không ai trông là dễ mất con nhất. Và chăm cho nái đỡ đau ngay từ trước: nái đẻ suôn, không kiệt sức, bầu vú không viêm thì ít cắn con hơn hẳn. Cái này bắt đầu từ thể trạng trước khi phối — nái không béo ị thì đẻ đỡ khó hơn nhiều.

7. CON NÁI TỪNG CẮN CON CÓ NÊN GIỮ LẠI LÀM GIỐNG KHÔNG?

Nhiều nhà hỏi tôi câu này. Trả lời cho gọn: đa số nái tơ cắn con ở lứa đầu thì lứa sau vẫn nuôi con bình thường, không cần loại. Đó là phản ứng của con non nớt lần đầu bỡ ngỡ, qua rồi thì thôi. Nhưng con nào lứa nào cũng hung dữ với con, cắn thật sự chứ không phải hoảng nhất thời, thì nên loại, vì tính đó có thể truyền lại cho đời sau. Bà con phân biệt bằng cách nhìn nó ở lứa thứ hai: nếu êm thì giữ, nếu vẫn dữ thì cho ra.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. Nái đẻ xong cắn con có phải là nó dữ không?

Phần lớn là không. Nái tơ đẻ lứa đầu cắn con hầu hết vì đang đau và hoảng, hiểu nhầm con là thứ gây phiền chứ không phải bản tính hung dữ. Xử đúng thì đa số nái nhận lại con bình thường.

8.2. Thấy nái cắn con thì việc đầu tiên phải làm là gì?

Tách hết con ra chỗ an toàn trước, cho vào ô úm hoặc thùng lót ấm có đèn sưởi. Đừng đứng can hay đánh nái, vì đánh chỉ làm nó hoảng thêm và cắn dữ hơn.

8.3. Vì sao chuyện cắn con hầu như chỉ gặp ở nái tơ?

Vì nái tơ chưa từng trải qua chuyện đẻ và cho con bú, bản năng làm mẹ ở lứa đầu chưa đầy đủ. Cộng với đau đẻ lần đầu và môi trường lạ, nó dễ phản ứng tự vệ. Nái đã đẻ vài lứa quen rồi nên rất hiếm khi cắn con.

8.4. Làm sao biết nái đang đau mà cắn con?

Nhìn bầu vú có căng cứng, đỏ, nóng bất thường không; xem nái có sốt, thở gấp, bỏ ăn, run rẩy không. Nếu có dấu đau hoặc viêm thì phải xử cái đau đó trước khi thả con vào bú lại.

8.5. Nái từng cắn con lứa đầu, lứa sau có nuôi con được không?

Đa số nuôi con bình thường ở lứa sau, không cần loại. Chỉ con nào lứa nào cũng hung dữ, cắn thật sự chứ không phải hoảng nhất thời, thì mới nên loại vì tính đó dễ truyền lại.

8.6. Con bị tách khỏi mẹ thì lo bú sữa đầu thế nào?

Con sơ sinh cần bú sữa đầu sớm nên đừng để chúng nhịn quá lâu. Trong lúc làm nái dịu lại, khi nái đã nằm yên thì thả từng ít con vào bú và đứng canh, qua vài lần nái quen là cho bú được.

9. TÓM LẠI

Nái đẻ xong quay lại cắn con phần lớn là nái tơ đang đau và hoảng, không phải nái dữ. Đánh nó chỉ làm xấu thêm. Việc cần làm trong đêm đó theo đúng thứ tự: tách con ra chỗ ấm an toàn, làm ô đẻ yên tĩnh lại, soi xem nái có đau có sốt không, rồi cho con bú có người trông cho tới khi nái quen con. Chặn từ trước bằng ô úm riêng, thanh chắn, chỗ đẻ yên tĩnh, có người trực lúc nái tơ đẻ, và lo cho nái khỏi táo bón khỏi sốt sau đẻ. Làm được mấy thứ đó thì phần lớn ca cắn con qua êm và giữ được cả ổ.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào có nái sắp đẻ lứa đầu, hoặc đang gặp cảnh nái hung dữ với con, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe nái lứa mấy, đẻ được mấy tiếng, bầu vú thế nào, đã cắn mấy con — tôi chỉ cách xử ngay trong đêm.

Muốn có lịch chăm nái theo cả vòng đời, có phần chuẩn bị ổ đẻ cho nái tơ, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi miễn phí.