GÀ BỊ HEN (CRD): KHÒ KHÈ MÙA MƯA, ĂN KHỎE MÀ CHẬM LỚN — GỐC BỆNH Ở CÁI CHUỒNG VÀ CÁCH TRỊ CHO DỨT

# GÀ BỊ HEN (CRD): KHÒ KHÈ MÙA MƯA, ĂN KHỎE MÀ CHẬM LỚN — GỐC BỆNH Ở CÁI CHUỒNG VÀ CÁCH TRỊ CHO DỨT

Có một kiểu thua tiền âm thầm mà nhiều nhà nuôi gà không nhận ra ngay. Đàn gà không chết con nào, đêm nằm nghe khẹc khẹc, sáng ra vẫn ăn, tưởng chẳng sao. Rồi cả tháng trôi qua, gà vẫn còi, xác gầy, lông xù, cám đổ vào bao nhiêu cũng không thấy lên cân. Tính lại thì tiền cám mất mà cân gà đứng im. Đó chính là bệnh hen gà, tên hay gọi là CRD.

Cái bệnh này không làm gà chết ồ ạt như gà rù, nên bà con dễ chủ quan để kéo dài. Nhưng nó ăn tiền theo kiểu rỉ rả mà đau. Nhiều nhà nuôi gà bán Tết dính đúng con này: nuôi mãi không đạt cân, tới ngày bán vẫn nhỏ, phải bán rẻ, lỗ công lỗ cám. Mùa mưa ẩm ương như bây giờ lại đúng là lúc hen hay bùng nhất. Tôi nói kỹ cho bà con hiểu con bệnh này, vì hiểu rồi mới trị cho dứt và phòng được từ đầu.

1. HEN GÀ LÀ GÌ, VÌ SAO ĂN KHỎE MÀ KHÔNG LỚN

Hen gà do một loại vi khuẩn nhỏ tấn công đường hô hấp của gà. Nó có mấy đặc điểm khiến bà con hay xem thường mà để bệnh dây dưa.

Thứ nhất, tỷ lệ mắc thì cao nhưng tỷ lệ chết lại thấp. Cả đàn khò khè nhưng ít chết, nên bà con thấy gà vẫn sống, vẫn ăn thì lơ đi, để kéo dài hết tuần này qua tuần khác.

Thứ hai, đây mới là chỗ mất tiền: gà bệnh thì đường thở viêm, khó chịu, thở mệt. Con gà ăn vào nhưng sức lực dồn hết đi chống bệnh, không dồn vào việc lớn. Cho nên gà ăn khỏe mà vẫn còi, xác gầy, tốn cám mà cân không lên. Gà đẻ dính hen thì tụt đẻ thấy rõ.

Thứ ba, nó nặng nhất ở gà con và lúc gà chuyển giai đoạn, khi thời tiết đổi. Giao mùa, mưa ẩm, nóng lạnh thất thường là lúc đàn dễ đổ bệnh nhất.

2. NHÌN VÀO ĐÂU ĐỂ BIẾT ĐÀN DÍNH HEN

Bà con để ý mấy dấu này, gặp là nghĩ ngay tới hen:

– Gà thở khò khè, khẹc khẹc, rõ nhất vào ban đêm khi chuồng yên tĩnh. Ghé tai lại gần nghe tiếng ran trong họng.

– Gà hay vươn cổ, há mỏ, lắc đầu, dụi mỏ như muốn hắt cái gì trong mũi ra. Có con chảy nước mũi, mắt hơi sưng ướt.

– Đàn ăn vẫn tương đối nhưng chậm lớn thấy rõ, xác gầy, lông xù, không mượt.

– Rất ít chết, hoặc chỉ chết lai rai vài con yếu nhất, chứ không lăn ra ồ ạt.

Cái công thức bà con cầm tay là: khò khè kéo dài, cộng còi chậm lớn, cộng ít chết, thì gần như chắc là hen. Nó khác hẳn gà rù ở chỗ gà rù thì nghẹo cổ, ỉa phân xanh và chết nhanh cả đàn. Hai bệnh này cùng đánh vào đường hô hấp nên dễ nhìn nhầm, mà cách xử thì khác nhau một trời một vực, nên khi chưa chắc bà con nên tả rõ đàn cho người có chuyên môn xem giúp trước khi mua thuốc.

3. VÌ SAO HEN BÙNG — GỐC NẰM Ở CÁI CHUỒNG

Đây là chỗ mấu chốt mà tôi mong bà con nhớ nhất. Con vi khuẩn hen thường có sẵn trong người con gà từ nhỏ, nằm im đó. Nó chỉ bùng lên thành bệnh khi môi trường chuồng xấu đi. Nói cách khác, cái chuồng bẩn chính là ngòi nổ.

Mấy thứ làm hen bùng:

– Chuồng bí, khai nồng mùi phân, khí độc bốc lên. Cái mùi khai xộc lên mũi mình khi bước vào chuồng ấy, chính là thứ đốt đường thở của gà mỗi ngày.

– Bụi nhiều, chấu khô bụi bay mù mịt mỗi khi gà bới.

– Quá nóng hoặc quá lạnh, thay đổi nhiệt độ đột ngột. Mùa mưa ẩm thấp là lúc hen hay bùng nhất trong năm.

– Nuôi chật, gà chen chúc, mật độ dày.

Cho nên bà con cứ để ý mà xem: nhà nào chuồng thông thoáng, khô ráo, sạch, ít mùi thì gà ít hen. Nhà nào chuồng bí, khai, ẩm thấp thì gà khò khè triền miên, trị mãi không hết. Muốn trị hen mà không sửa cái chuồng thì trị mãi không dứt, cứ ngừng thuốc là bệnh quay lại. Sửa chuồng là nửa liều thuốc, mà nửa này không tốn tiền mua.

4. VÌ SAO TRỊ MÃI KHÔNG DỨT — PHẢI TRỊ CẢ BỆNH ĐI KÈM

Đây là lý do nhiều nhà mua thuốc về cho uống mà gà vẫn khò khè, uống hết đợt lại tái. Hen gà rất hay kéo theo một bệnh đường ruột đi cùng. Nếu bà con chỉ trị hen mà bỏ quên con bệnh ghép kia, thì mới trị được một nửa, ngừng thuốc là bệnh quay lại ngay.

Muốn dứt thì phải trị cả hai cùng lúc, đúng loại thuốc, đủ liệu trình, kèm bổ trợ men tiêu hóa cho gà lại sức và khử mùi khí độc trong chuồng. Loại thuốc nào, dùng mấy ngày thì còn tùy đàn gà mấy ngày tuổi, tình trạng nặng nhẹ ra sao, đã dùng gì trước đó chưa. Cái này bà con đừng nghe mách bảo mua bừa một loại về đổ cho cả đàn, vừa không dứt bệnh vừa làm gà nhờn thuốc, lần sau khó trị hơn nhiều.

Tôi nói thẳng để bà con khỏi mất tiền oan: đổ thuốc bừa là cách tốn tiền nhất mà chậm khỏi nhất. Tả rõ đàn nhà mình cho người có chuyên môn để được chỉ đúng thuốc, đúng cách cho từng trường hợp thì vừa nhanh vừa rẻ.

5. PHÒNG HEN — RẺ HƠN TRỊ NHIỀU LẦN

Vì gốc bệnh nằm ở môi trường, nên phòng hen chủ yếu là giữ cái chuồng cho tốt. Đây là mấy việc bà con làm được mà gần như không tốn tiền:

– Giữ chuồng thông thoáng, không để bí. Hễ ngửi thấy mùi khai là phải xử ngay: dọn phân, thay chấu ướt, hạ bớt mật độ nuôi. Đừng để mùi khai tích lại.

– Giữ nền khô, tránh gió lùa thốc thẳng vào đàn, tránh để nhiệt độ thay đổi đột ngột nhất là lúc giao mùa.

– Cho men tiêu hóa, men tỏi thường xuyên để tăng sức đề kháng cho gà và giảm mùi hôi trong chuồng.

– Ngay từ lúc gà còn con, làm theo lịch phòng bệnh đúng mốc ngày tuổi để chặn hen bùng từ sớm. Phòng từ nhỏ bao giờ cũng rẻ và chắc hơn chữa lúc đã dây cả đàn.

Nói gọn lại, tiền bà con nên tiêu là tiêu vào cái chuồng thoáng sạch và tờ lịch phòng bệnh, chứ đừng để tới lúc cả đàn khò khè rồi mới chạy đôn chạy đáo mua thuốc.

6. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY HÔM NAY

1. Ra chuồng ngửi thử: có mùi khai nồng không? Có là chuồng đang nuôi mầm bệnh hen. Dọn phân, thay chấu ẩm, mở cho thoáng ngay hôm nay.

2. Đàn đang khò khè kéo dài, ăn mà không lớn: đừng để lâu thêm. Tả rõ tình hình để trị cho đúng, trị cả bệnh ghép, đừng mua bừa một loại về đổ rồi lại tái.

3. Đàn gà con: cho men tiêu hóa thường xuyên, giữ chuồng khô thoáng, phòng theo lịch ngay từ nhỏ.

Nhà nào đàn đang khò khè, gà ăn mà không lớn, cứ nhắn cho tôi: gà mấy ngày tuổi, khò khè bao lâu rồi, chuồng trại thế nào — tôi chỉ cách trị cho dứt.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Gà bị hen (CRD) có chữa được không?

Có, hen gà do vi khuẩn nên trị được, khác gà rù do virus không có thuốc. Nhưng muốn dứt thì phải trị đúng thuốc, đủ liệu trình, trị luôn bệnh ghép đường ruột đi kèm và sửa lại cái chuồng cho thoáng sạch. Trị nửa vời hoặc bỏ quên chuồng bẩn thì cứ ngừng thuốc là bệnh quay lại.

7.2. Vì sao gà khò khè mà vẫn ăn khỏe, không chết?

Vì hen gà có tỷ lệ mắc cao nhưng tỷ lệ chết thấp. Gà vẫn ăn nhưng đường thở viêm, sức dồn đi chống bệnh nên không dồn vào lớn. Kết quả là gà ăn khỏe mà vẫn còi, xác gầy, tốn cám mà cân không lên. Chính vì ít chết nên bà con hay chủ quan để kéo dài, càng để lâu càng mất tiền cám.

7.3. Gà hen với gà rù khác nhau thế nào?

Gà hen do vi khuẩn, biểu hiện khò khè âm ỉ, còi chậm lớn, rất ít chết. Gà rù do virus, biểu hiện nghẹo cổ, đi giật lùi, ỉa phân xanh và chết nhanh cả đàn. Hai bệnh cùng đánh đường hô hấp nên dễ nhầm, nhưng cách xử khác hẳn nhau, nên chưa chắc thì nên tả rõ đàn cho người có chuyên môn xem trước khi đổ thuốc.

7.4. Vì sao trị hen mãi không dứt, cứ ngừng thuốc lại tái?

Thường vì hai lý do. Một là chỉ trị hen mà bỏ quên bệnh đường ruột ghép đi cùng, trị một nửa nên bệnh quay lại. Hai là trị thuốc mà không sửa cái chuồng bí, khai, ẩm — môi trường xấu vẫn còn thì bệnh cứ bùng lại. Muốn dứt phải trị cả hai bệnh cùng lúc và làm chuồng cho thoáng khô.

7.5. Làm sao phòng hen cho đàn gà con?

Giữ chuồng úm khô, thoáng, không bí mùi, không nuôi quá chật. Cho men tiêu hóa, men tỏi thường xuyên để tăng sức. Và làm theo lịch phòng bệnh đúng mốc ngày tuổi ngay từ khi úm, đừng để tới lúc gà đã khò khè cả đàn mới lo. Phòng từ nhỏ rẻ hơn chữa nhiều lần.

7.6. Mùa nào gà hay bị hen nhất?

Nặng nhất vào lúc giao mùa, mưa ẩm, nóng lạnh thất thường, và những lúc gà chuyển giai đoạn. Mùa mưa ẩm là lúc hen hay bùng nhất trong năm, nên đây là lúc bà con phải để ý chuồng trại kỹ hơn cả.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Nhà mình hai đời làm nghề thú y, từ chữa trâu bò những năm 90 tới nay chuyên chăn nuôi lợn, gà cho bà con quanh vùng. Đọc thêm về [chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/gioi-thieu/).

Nhà nào đàn gà đang khò khè kéo dài, ăn mà không lớn, bà con nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tả rõ gà mấy ngày tuổi, khò khè bao lâu, chuồng trại thế nào — tôi chỉ cách trị cho dứt, trị cả bệnh ghép, đừng đổ thuốc bừa. Muốn nhận tờ LỊCH GÀ (lịch vaccine và phòng bệnh cho gà theo ngày tuổi, có phần phòng hen từ nhỏ) miễn phí thì cứ nhắn, tôi gửi tận tay để bà con dán chuồng làm cho đúng. Tham gia nhóm Zalo bà con chăn nuôi: https://zalo.me/g/feglol443