# ÚM GÀ CON 3 TUẦN ĐẦU: GIỮ ẤM ĐÚNG NHIỆT, CHO UỐNG NƯỚC TRƯỚC CÁM VÀ PHÒNG BỆNH ĐÚNG LỊCH ĐỂ CẢ ĐÀN QUA 10 NGÀY QUYẾT ĐỊNH
Bà con vào đàn gà nuôi Tết để ý mà xem. Hai nhà mua cùng một mẻ gà con, cùng một chỗ giống, mà nuôi ra khác hẳn. Nhà thì đàn đều tăm tắp, lông mượt, chạy khỏe. Nhà thì con to con nhỏ, lai rai vài hôm chết một con, tính ra mất gần nửa đàn mà chẳng thấy dịch bệnh gì to tát.
Không phải nhà kia mua trúng gà tốt hơn. Cái khác nằm ở những ngày úm đầu tiên. Gà con mới nở còn non nớt, chưa tự giữ ấm được, chưa quen ăn uống. Ba tuần úm này làm đúng thì cả đàn bật lên khỏe, làm ẩu thì con yếu chết dần, con sống thì còi. Bài này nói kỹ cho bà con nghe mấy khâu quyết định, để nhà nào cũng úm được cho chắc từ đầu.
1. VÌ SAO 10 NGÀY ĐẦU QUYẾT ĐỊNH CẢ ĐÀN GÀ?
Con gà mới nở giống như đứa trẻ sơ sinh, mọi bộ máy trong người chưa chạy hết. Nó chưa tự điều hòa được thân nhiệt, nên môi trường lạnh một chút là nó gồng lên chống rét, kiệt sức mà chết. Ruột nó còn yếu, ăn uống sai một nhịp là rối loạn tiêu hóa, ỉa chảy. Sức đề kháng thì gần như chưa có, mấy bệnh nguy nhất đều rình đúng mấy tuần đầu đời này.
Cho nên cái sống chết của cả đàn không nằm ở lúc gà đã lớn, mà dồn hết vào mươi ngày úm đầu. Qua được chặng này, gà mọc lông, ăn khỏe, đi lại nhanh nhẹn thì coi như đã nắm chắc phần lớn đàn trong tay. Vấp ở chặng này thì càng về sau càng đuối, chữa mãi không lại.
Có bốn khâu quyết định: giữ ấm, cho uống trước cho ăn sau, giãn mật độ, và phòng bệnh đúng lịch. Làm gọn được bốn khâu này là úm khéo.
2. NHIỆT ĐỘ — CÁI CHẾT GÀ CON NHIỀU NHẤT LÀ LẠNH
Gà con ba ngày đầu cần ấm gần như lúc còn nằm trong ổ ấp. Quây úm phải giữ khoảng 35 độ trong ba ngày đầu, rồi hạ dần theo tuổi. Tuần đầu để quãng 32 tới 34 độ, sang tuần thứ hai 30 tới 32 độ, tuần thứ ba khoảng 29 độ. Cứ càng lớn càng hạ dần, tới lúc gà mọc đủ lông tự giữ ấm được thì thôi úm.
Nhưng bà con đừng chỉ nhìn nhiệt kế mà chỉnh. Nhiệt kế treo một chỗ, chỗ nó đo chưa chắc đã là chỗ gà nằm. Cách chắc nhất là nhìn chính đàn gà mà đọc:
– Gà chụm đống chồng lên nhau dưới đèn, kêu chíp chíp liên hồi, là đang lạnh. Phải hạ đèn xuống gần hơn hoặc thêm nguồn nhiệt. Chồng đống kiểu này nguy lắm, con dưới bị đè, bị ngạt, sáng ra là mất mấy con.
– Gà tản hết ra mép quây, tránh xa đèn, nằm há mỏ thở dốc, là đang nóng. Phải nâng đèn lên cho bớt nhiệt.
– Gà dàn đều khắp quây, con ăn con uống con đi lại bình thường, là vừa. Cứ nhìn được cảnh đó mà giữ nguyên.
Ba ngày đầu đèn phải chong cả đêm, không được để tắt giữa chừng. Rất nhiều nhà mất gà là mất vào ban đêm, khi người đã đi ngủ, đèn yếu dần hoặc mất điện mà không ai hay. Sáng dậy ra thấy một góc quây chất đống là biết đêm qua lạnh. Nhà nào hay mất điện thì phải tính sẵn đường dự phòng, đừng phó mặc cho may rủi.
3. NƯỚC TRƯỚC, CÁM SAU — ĐỪNG LÀM NGƯỢC
Đây là chỗ nhiều nhà làm sai mà không biết. Gà con vừa về, đi đường xa xóc nảy, mất nước, mệt lử. Việc đầu tiên phải làm là cho nó uống nước, chưa vội đổ cám. Pha sẵn nước có bổ sung điện giải cùng loại úm thảo dược, pha trước chừng mười lăm phút cho hết lạnh rồi mới đặt vào quây. Nước lạnh quá gà không chịu uống, mà uống vào cũng dễ lạnh bụng.
Cho gà uống no nước, đi lại quen chỗ chừng ba tới bốn tiếng, rồi mới đổ cám. Làm ngược lại, đổ cám ngay khi gà còn khát còn mệt, nó ăn vào là ruột làm việc không kịp, rối loạn tiêu hóa, ỉa chảy ngay từ ngày đầu. Đàn mà ỉa chảy từ ngày đầu thì coi như vào thế khó ngay từ vạch xuất phát.
Ba ngày đầu cho ăn ít một, chia nhiều bữa, quãng sáu tới tám lần trong ngày, để cám lúc nào cũng mới thơm. Cám đổ nhiều để lâu trong máng bị hôi, bị bết, gà chê không ăn mà vẫn phải bỏ đi. Máng ăn máng uống bẩn, chỗ trấu nào ướt là phải thay ngay, đừng để gà bới vào ăn phải.
4. MẬT ĐỘ — CHẬT LÀ SINH BỆNH
Nhiều nhà nghĩ nhồi thật nhiều con vào một quây cho ấm là lợi, kỳ thực là hại. Chật thì gà giẫm đạp lên nhau, chỗ nào cũng bẩn, cũng ẩm, phân với trấu ướt trộn vào nhau là ổ sinh bệnh đường ruột và bệnh hô hấp. Con yếu bị chèn không chen được tới máng, đói dần rồi còi.
Tuần đầu để thưa vừa phải, rồi cứ theo đà gà lớn mà nới quây rộng ra, mỗi ngày một ít. Nhìn đàn thấy bắt đầu chật, gà chen nhau ở máng, nằm không còn chỗ duỗi, là phải giãn ngay. Nới quây là việc nhẹ nhàng mà nhiều người quên, cứ để nguyên cái quây từ ngày đầu tới lúc gà lớn, thành ra càng về sau càng bí bách.
Chuồng úm phải kín gió lùa nhưng vẫn thoáng, không được bí. Bí hơi, khai nồng mùi phân là gà ho hen, chậm lớn, mắt kèm nhèm. Ngược lại gió lùa thẳng vào quây là gà lạnh cục bộ, tụm lại một góc. Che chắn sao cho ấm mà vẫn có đường cho khí độc thoát ra, đó là cái khéo của người úm.
5. PHÒNG BỆNH ĐÚNG LỊCH — ĐỪNG ĐỢI GÀ ỐM MỚI CHẠY THUỐC
Giai đoạn úm là lúc gà con yếu nhất, mà mấy bệnh nguy nhất lại rình đúng mấy tuần này: gà rù, Gumboro, cầu trùng. Mấy bệnh này phòng được bằng nhỏ vaccine và giữ vệ sinh đúng lịch, còn để nó vào đàn rồi thì trở tay không kịp, cả đàn đổ trong vài ngày.
Có mấy mốc bà con phải nhớ nằm lòng. Nhỏ vaccine gà rù lần đầu vào quãng ngày thứ năm. Phòng cầu trùng và Gumboro trong khoảng ngày thứ mười. Sai một mốc là hở một cửa cho bệnh vào. Cả cái lịch tiêm phòng theo ngày tuổi này gói lại thành một tờ cho gọn, ai cần cứ nhắn, gửi tận tay miễn phí để bà con dán ngay ở chuồng mà theo.
Còn chuyện thuốc kháng sinh phòng dùng loại gì, phòng cầu trùng bằng thuốc nào, dùng bao nhiêu ngày, thì tùy đàn, tùy mùa, tùy con giống, không có con số chung cho mọi nhà. Cái này bà con nhắn để được chỉ cho đúng đàn nhà mình, đừng nghe mách bảo rồi đổ bừa mà nhờn thuốc, sau này gà ốm thật lại không còn thuốc nào ăn.
6. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY KHI NHẬP GÀ
1. Sát trùng quây, máng ăn, máng uống, đèn và trấu lót trước khi gà về. Chuồng úm sạch từ đầu là đã phòng được nửa số bệnh, đỡ hẳn công chạy chữa về sau.
2. Bật đèn ủ ấm quây lên khoảng 35 độ trước khi gà tới. Gà về là có chỗ ấm ngay, không phải chịu lạnh phút nào.
3. Cho uống nước điện giải pha ấm trước, ba tới bốn tiếng sau mới đổ cám, chia nhiều bữa nhỏ trong ngày.
4. Đêm phải canh đèn, nhìn đàn con mà chỉnh: chụm đống là lạnh, tản ra mép là nóng, dàn đều là vừa.
Làm gọn được bốn việc này trong mươi ngày đầu là bà con đã cầm chắc phần lớn đàn. Nhà nào chuẩn bị vào đàn gà Tết, còn phân vân quây úm bao rộng, treo mấy bóng đèn, pha nước ra sao cho đúng số lượng gà nhà mình, cứ nhắn tả rõ nuôi bao nhiêu con để được chỉ cho sát.
7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI
7.1. Úm gà con giữ nhiệt độ bao nhiêu là đúng?
Ba ngày đầu quãng 35 độ, tuần đầu 32 tới 34 độ, tuần thứ hai 30 tới 32 độ, tuần thứ ba khoảng 29 độ, rồi hạ dần tới khi gà mọc đủ lông thì thôi úm. Nhưng quan trọng hơn con số là nhìn đàn gà: dàn đều là vừa, chụm đống là lạnh, tản ra mép há mỏ là nóng.
7.2. Vì sao gà con cứ chụm đống lại chết?
Chụm đống chồng lên nhau là dấu hiệu đàn đang lạnh, con nằm dưới bị đè, bị ngạt mà chết. Thấy gà chụm đống dưới đèn kêu chíp chíp là phải hạ đèn xuống gần hơn hoặc thêm nhiệt ngay, nhất là ban đêm.
7.3. Gà con về nên cho ăn hay cho uống trước?
Cho uống nước trước. Gà đi đường xa bị mất nước và mệt, phải cho uống nước điện giải pha ấm cho hồi sức đã, ba tới bốn tiếng sau mới đổ cám. Đổ cám ngay lúc gà còn khát còn mệt là gà dễ rối loạn tiêu hóa, ỉa chảy từ ngày đầu.
7.4. Nuôi gà con mật độ bao nhiêu con một mét vuông?
Không nhồi cho chật, tuần đầu để thưa vừa phải rồi cứ gà lớn là nới quây rộng dần mỗi ngày một ít. Nhìn đàn thấy gà chen nhau ở máng, nằm không còn chỗ duỗi là phải giãn. Chật thì bẩn, ẩm, sinh bệnh đường ruột và hô hấp, con yếu bị chèn thành còi.
7.5. Gà con mấy ngày thì nhỏ vaccine gà rù?
Lần đầu vào quãng ngày thứ năm, rồi phòng cầu trùng và Gumboro trong khoảng ngày thứ mười. Sai một mốc là hở một cửa cho bệnh vào. Bà con nên có sẵn tờ lịch tiêm phòng theo ngày tuổi dán ở chuồng để theo cho khỏi quên.
7.6. Úm gà con trong bao lâu thì thôi úm?
Thường quãng ba tuần đầu, nhưng không đếm theo ngày cứng nhắc mà nhìn con gà. Khi gà mọc đủ lông, tự giữ ấm được, trời không quá lạnh mà đàn vẫn dàn đều không tụm lại tìm hơi ấm, thì hạ dần nhiệt rồi bỏ úm. Trời rét thì úm lâu hơn một chút.
Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Hai thế hệ làm nghề thú y ở vùng, đồng hành cùng bà con chăn nuôi từ con giống tới ngày xuất chuồng.
Nhà nào chuẩn bị vào đàn gà Tết, muốn được tư vấn quây úm, đèn ủ, điện giải cho đúng số lượng gà nhà mình, cứ nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tả rõ nuôi bao nhiêu con để được chỉ cho sát. Bà con chăn nuôi có thể vào nhóm Zalo trao đổi kinh nghiệm tại đây: https://zalo.me/g/feglol443
Và nhà nào muốn nhận LỊCH tiêm phòng cho gà theo ngày tuổi (gà rù, Gumboro, cầu trùng, cúm…) để úm cho chắc từ đầu, thì nhắn cửa hàng, gửi tận tay miễn phí. Có tờ lịch dán ngay ở chuồng mà theo là đỡ hẳn cái lo sai mốc.
ĐỌC THÊM
- SÁT TRÙNG CHUỒNG TRẠI VÀ AN TOÀN SINH HỌC: 3 CỬA CHẶN MẦM BỆNH ĐỂ GIỮ ĐÀN LỢN QUA MÙA DỊCH
Sát trùng quây, máng, đèn TRƯỚC khi gà về là phòng được nửa bệnh — cùng một nguyên tắc chặn mầm từ cổng chuồng. - GIỮ ẤM LỢN CON SƠ SINH: 4 VIỆC CHẶN LẠNH VÀ CHỐNG MẸ ĐÈ ĐỂ CẢ Ổ QUA BA NGÀY ĐẦU
Con non nào cũng vậy — lạnh là kẻ giết nhiều nhất mấy ngày đầu; xem cách giữ ấm cho lợn con sơ sinh để hiểu vì sao phải canh đèn cả đêm.
Đọc thêm: GÀ RÙ (BỆNH NEWCASTLE): NGHẸO CỔ, ỈA PHÂN XANH, CHẾT CẢ ĐÀN — KHÔNG CÓ THUỐC TRỊ NÊN PHẢI PHÒNG BẰNG VACCINE ĐÚNG NGÀY — vì sao úm khỏe thôi chưa đủ, phải nhỏ vaccine gà rù đúng mốc mới giữ được cả đàn qua mùa dịch.