CẦU TRÙNG GÀ: ĐANG KHỎE TỰ DƯNG XÙ LÔNG, ỈA RA MÁU TƯƠI — NHÌN BÃI PHÂN BẮT BỆNH VÀ VÌ SAO TRỊ HOÀI KHÔNG DỨT

# CẦU TRÙNG GÀ: ĐANG KHỎE TỰ DƯNG XÙ LÔNG, ỈA RA MÁU TƯƠI — NHÌN BÃI PHÂN BẮT BỆNH VÀ VÌ SAO TRỊ HOÀI KHÔNG DỨT

Có cái cảnh làm bà con nuôi gà hết hồn: đàn đang chạy nhảy khỏe mạnh, tự dưng vài con đứng xù lông một góc, xã cánh, gầy rộc đi trông thấy, rồi nhìn xuống nền chuồng thấy phân có máu tươi. Đó là bệnh cầu trùng. Nó đánh nhanh, lây nhanh, và nấp sẵn ngay trong nền chuồng ẩm nhà mình. Mùa mưa ẩm ương như bây giờ chính là lúc nó bùng dữ nhất.

Cầu trùng không phải bệnh lạ. Nhưng nhiều nhà trị hoài không dứt, hoặc trị xong lứa này thì lứa sau lại dính. Là vì chưa hiểu đúng con bệnh này. Tôi nói kỹ cho bà con, hiểu rồi thì trị mới trúng và phòng mới chắc.

1. CẦU TRÙNG GÀ LÀ GÌ — VÌ SAO ĐÀN ĐANG KHỎE LĂN RA ỈA MÁU

Cầu trùng do một loại ký sinh trùng rất nhỏ sống trong ruột gà gây ra. Nó bám vào thành ruột, phá ruột, làm ruột chảy máu. Gà mất máu, kiệt sức nhanh, con nào nặng thì lả đi rồi chết.

Điều làm bà con dễ trở tay không kịp là nó đến rất nhanh. Chiều hôm trước đàn còn tranh nhau ăn, sáng hôm sau đã có con đứng rù một góc, phân dính máu dưới nền. Cầu trùng nặng nhất ở gà con và gà choai, vì ruột còn non, sức còn yếu. Gà lớn cũng dính nhưng thường nhẹ hơn.

Nó lây theo phân. Một con ỉa ra mầm bệnh xuống nền, con khác mổ nền ăn phải là nhiễm. Nuôi chật, nền bẩn, ẩm bết thì chỉ vài ngày là lan cả đàn. Cho nên thấy một con ỉa máu là phải nghĩ ngay tới cả đàn, đừng đợi.

2. NHÌN BÃI PHÂN BẮT BỆNH — HAI KIỂU CẦU TRÙNG

Cách nhận cầu trùng nhanh và chắc nhất là ra chuồng soi bãi phân. Có hai kiểu bà con cần phân biệt:

Kiểu thứ nhất — phân máu tươi, màu cà phê. Phân có máu tươi, rồi chuyển sang màu nâu đỏ, màu bã cà phê. Đây là cầu trùng ở manh tràng, kiểu hay gặp và nặng nhất. Gà kèm theo rù, xù lông, xã cánh, gầy rất nhanh, uống nhiều nước. Kiểu này để chậm là gà chết vì mất máu.

Kiểu thứ hai — phân sáp, phân lỏng lạ màu. Gà vẫn ăn uống gần như bình thường nhưng phân lỏng như cháo bột, màu vàng nhạt, nâu hoặc đen, có khi lẫn nhầy. Đây là cầu trùng ở ruột non, âm thầm hơn, không thấy máu tươi nên nhiều nhà không để ý. Nhưng nó vẫn ăn dần con gà, làm gà còi, chậm lớn, tốn cám mà cân không lên.

Cầm tay bà con một câu cho dễ nhớ: hễ thấy phân máu tươi, phân màu cà phê, hoặc phân sáp bất thường ở đàn gà con, gà choai — là nghĩ ngay tới cầu trùng, xử liền. Để lâu là lây cả đàn.

3. VÌ SAO TRỊ HOÀI KHÔNG DỨT — MẦM BỆNH NẤP Ở NỀN CHUỒNG

Đây là chỗ mấu chốt mà ít nhà để ý, và cũng là lý do nhiều người trị mãi không xong. Cái mầm cầu trùng (bà con hay gọi là noãn nang) khi ra theo phân thì tồn tại rất lâu ngoài môi trường. Nó bám ở nền chuồng, ở chấu, ở đất. Nó lì tới mức phun sát trùng thường hay rắc vôi cũng khó diệt cho sạch hẳn. Gà cứ mổ nền, ăn phải, lại nhiễm lại từ đầu.

Cho nên cái nền chuồng ẩm ướt, bết phân chính là ổ chứa cầu trùng. Nền càng ẩm thì mầm bệnh sống càng dai, gà càng dễ dính và cứ tái đi tái lại hoài. Bà con để ý mà xem: nhà nào nền chuồng khô ráo, thay chấu đều thì gà ít cầu trùng; nhà nào nền ẩm bết, phân đọng dày thì trị mãi không dứt, ngừng thuốc là bệnh quay lại.

Muốn chặn cầu trùng thì việc số một không phải là thuốc, mà là giữ nền cho khô. Nền khô ráo, sạch sẽ thì mầm bệnh khó sống, gà đỡ nhiễm hơn hẳn. Đây là nửa liều thuốc mà không tốn tiền mua.

4. CẦU TRÙNG ÍT KHI ĐI MỘT MÌNH — HAY KÉO THEO BỆNH RUỘT KHÁC

Còn một lý do nữa khiến gà trị rồi vẫn không khỏe hẳn. Cầu trùng phá ruột, làm thành ruột tổn thương, thì nó mở toang cửa cho mấy con bệnh đường ruột khác nhảy vào theo — hay gặp nhất là nhiễm khuẩn đường ruột và viêm ruột hoại tử. Nên nhiều khi gà không chỉ dính riêng cầu trùng mà dính cả một cụm bệnh.

Trị mà chỉ đánh mỗi cầu trùng, bỏ quên con bệnh kế phát đi cùng, thì gà vẫn ủ rũ, vẫn còi, không lại sức được. Trị cầu trùng đúng cách thường phải đi kèm xử luôn bệnh ruột ghép và trợ sức cho gà cầm máu, lại men tiêu hóa cho ruột hồi phục, làm theo liệu trình mấy ngày rồi nghỉ rồi lặp lại.

Nhưng loại thuốc nào, dùng mấy ngày, kèm những gì thì còn tùy gà mấy ngày tuổi, phân đang kiểu gì, nặng nhẹ ra sao, và lứa trước đã dùng thuốc gì. Bà con đừng nghe mách bảo mua đại một loại về đổ cho cả đàn — vừa dễ không trúng bệnh, vừa làm gà nhờn thuốc, lần sau khó trị hơn nhiều. Tả rõ đàn nhà mình cho người có chuyên môn xem giúp thì vừa nhanh vừa đỡ tốn tiền oan.

5. BÍ QUYẾT NHÀ NÀO CŨNG BỎ QUA — PHẢI ĐỔI THUỐC GIỮA CÁC LỨA

Đây là lý do rất nhiều nhà lứa đầu trị được ngon lành, lứa sau dùng đúng loại thuốc đó lại không ăn thua nữa, uống hết đợt gà vẫn ỉa máu. Con cầu trùng nhờn thuốc rất nhanh. Nếu lứa nào cũng dùng đúng một loại thuốc thì dần dần nó lì ra, thuốc mất tác dụng.

Cách xử là phải luân phiên, đổi loại thuốc giữa các lứa, đừng trung thành mãi với một loại. Cái này bà con hay bỏ qua vì thấy loại cũ từng hiệu nghiệm nên cứ dùng lại, không ngờ chính vì thế mà càng ngày càng khó trị. Mỗi lứa nhắn hỏi cho rõ lứa này nên dùng gì cho hợp, đừng lặp lại y hệt lứa trước.

6. PHÒNG CẦU TRÙNG — GIỮ NỀN KHÔ LÀ VIỆC SỐ MỘT

Vì gốc bệnh nằm ở cái nền chuồng, nên phòng cầu trùng chủ yếu là giữ chuồng cho tốt. Đây là mấy việc bà con làm được mà gần như không tốn tiền:

– Giữ nền chuồng khô ráo. Thay chấu ẩm, chấu bết phân ngay khi thấy. Nền dột, máng nước rớt ra làm ẩm nền là phải xử liền. Đây là việc quan trọng nhất, làm được việc này là chặn được phần lớn.

– Không nuôi quá chật, không để phân tích tụ dày. Chuồng thưa, dọn phân đều thì mầm bệnh ít có chỗ nhân lên.

– Dùng thuốc phòng cầu trùng theo lịch. Với lứa gà con, thường bắt đầu phòng quãng ngày thứ 10, và nhớ đổi loại thuốc giữa các lứa cho khỏi nhờn.

– Đang trị thì đừng thay chấu nền giữa chừng. Để trị cho trọn liệu trình đã rồi mới dọn thay, làm nửa vời dễ dở dang.

Nói gọn lại, tiền và công bà con nên dồn vào cái nền chuồng khô sạch và tờ lịch phòng bệnh, chứ đừng để tới lúc cả đàn ỉa máu rồi mới chạy đôn chạy đáo mua thuốc.

7. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY HÔM NAY

1. Ra chuồng soi bãi phân. Có máu tươi, có màu cà phê, hay có phân sáp lạ không? Có là xử ngay, đừng để lây cả đàn.

2. Sờ nền chuồng. Ẩm bết không? Ẩm là đang nuôi ổ cầu trùng — thay chấu, làm khô ngay hôm nay, đây là việc chặn bệnh rẻ nhất.

3. Đàn đang ỉa máu. Đừng mua bừa thuốc về đổ. Tả rõ gà mấy ngày tuổi, phân màu gì, lứa trước dùng thuốc gì — để được chỉ đúng thuốc cho lứa này, trị cả bệnh ruột đi kèm.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. Gà ỉa ra máu tươi có phải chắc chắn là cầu trùng không?

Phần lớn các trường hợp gà con, gà choai ỉa máu tươi hoặc phân màu cà phê là do cầu trùng, nhất là khi kèm xù lông, xã cánh, gầy nhanh. Nhưng có bệnh khác cũng gây phân lẫn máu, nên chưa chắc thì bà con nên tả rõ đàn cho người có chuyên môn xem trước khi đổ thuốc, kẻo trị sai hướng.

8.2. Vì sao lứa trước trị khỏi mà lứa này dùng đúng loại thuốc đó lại không ăn?

Vì con cầu trùng nhờn thuốc rất nhanh. Dùng mãi một loại thì nó lì ra, thuốc mất tác dụng. Cách xử là luân phiên, đổi loại thuốc giữa các lứa. Đây là lỗi nhiều nhà mắc mà không biết, nên cứ trị hoài không dứt.

8.3. Cầu trùng có tự khỏi nếu để nền khô, không dùng thuốc không?

Giữ nền khô giúp giảm mạnh mầm bệnh và phòng bệnh rất tốt, nhưng đàn đã phát bệnh, đã ỉa máu thì không nên chỉ trông vào nền khô. Gà đang mất máu, ruột đang tổn thương thì cần trị cho kịp, để lâu gà chết. Nền khô là để phòng và để bệnh khỏi tái, không thay được việc trị khi đã bùng.

8.4. Vì sao trị cầu trùng mà gà vẫn ủ rũ, không lại sức?

Thường vì cầu trùng đã kéo theo bệnh đường ruột ghép đi cùng. Chỉ đánh mỗi cầu trùng mà bỏ quên con bệnh kế phát thì gà vẫn không hồi. Muốn gà lại sức phải trị cả cụm, kèm trợ sức và men tiêu hóa cho ruột hồi phục.

8.5. Gà mấy ngày tuổi thì hay dính cầu trùng nhất?

Nặng nhất ở gà con và gà choai vì ruột còn non, sức yếu. Đây cũng là lý do lịch phòng cầu trùng thường bắt đầu từ quãng ngày thứ 10 với lứa gà con. Gà lớn vẫn dính nhưng thường nhẹ hơn.

8.6. Rắc vôi, phun sát trùng có diệt được mầm cầu trùng ở nền không?

Giúp giảm nhưng khó diệt sạch hẳn, vì mầm cầu trùng rất lì, tồn tại lâu ngoài môi trường. Cho nên không thể trông cậy hoàn toàn vào sát trùng. Việc chắc ăn nhất vẫn là giữ nền khô ráo, thay chấu ẩm bết đều, không để phân đọng dày.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Nhà mình hai đời làm nghề thú y, từ chữa trâu bò những năm 90 tới nay chuyên chăn nuôi lợn, gà cho bà con quanh vùng. Đọc thêm về [chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/gioi-thieu/).

Nhà nào đàn gà đang ỉa phân máu, phân sáp lạ, xù lông rù rịt, bà con nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tả rõ gà mấy ngày tuổi, phân màu gì, lứa trước dùng thuốc gì — tôi chỉ đúng thuốc cho lứa này, trị cả bệnh ruột đi kèm, và mách cách đổi thuốc giữa các lứa cho khỏi nhờn. Muốn nhận tờ LỊCH GÀ (lịch vaccine và phòng bệnh cho gà theo ngày tuổi, có phần phòng cầu trùng từ ngày thứ 10) miễn phí thì cứ nhắn, tôi gửi tận tay để bà con dán chuồng làm cho đúng. Tham gia nhóm Zalo bà con chăn nuôi: https://zalo.me/g/feglol443