GÀ ĐANG KHỎE BỖNG LĂN RA CHẾT, MÀO TÍM TÁI: COI CHỪNG TỤ HUYẾT TRÙNG — BỆNH NHẮM VÀO GÀ LỚN VÀ 4 VIỆC PHẢI LÀM NGAY

# GÀ ĐANG KHỎE BỖNG LĂN RA CHẾT, MÀO TÍM TÁI: COI CHỪNG TỤ HUYẾT TRÙNG — BỆNH NHẮM VÀO GÀ LỚN VÀ 4 VIỆC PHẢI LÀM NGAY

Có cái cảnh làm người nuôi gà hoảng nhất: sáng ra thăm chuồng, thấy mấy con to nhất đàn nằm chết cứng, trong khi chiều qua chúng còn ăn khỏe, chạy nhảy bình thường. Có con đang mổ thóc thì lăn đùng ra chết ngay tại máng. Không ho hen, không báo trước gì cả. Đàn đang yên lành bỗng mất con lia lịa, mỗi sáng lại thêm vài con.

Chết nhanh như thế, lại toàn nhè con to mà chết, bà con phải nghĩ ngay tới tụ huyết trùng gà. Đây là một trong những bệnh khiến người nuôi mất của nhanh nhất, vì bệnh không cho mình thời gian để chần chừ. Bài này nói cho bà con nhận cho ra mặt bệnh, phân biệt với mấy bệnh hay nhầm, và biết phải làm gì ngay trong ngày để giữ lấy phần đàn còn lại.

1. TỤ HUYẾT TRÙNG LÀ BỆNH GÌ, VÌ SAO GÀ CHẾT NHANH ĐẾN VẬY

Tụ huyết trùng ở gà là bệnh do một loại vi khuẩn gây ra. Vi khuẩn này sống sẵn trong môi trường và cả trong hầu họng của một số con gà khỏe mang trùng. Bình thường đàn gà vẫn khỏe. Nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi — thời tiết trở trời, chuồng ẩm bẩn, gà bị stress, sức đề kháng xuống — vi khuẩn bùng lên, vào máu và tấn công nhanh các cơ quan.

Vì bệnh đánh thẳng vào máu và nội tạng nên thể nặng làm gà chết rất nhanh, nhiều khi chưa kịp biểu hiện triệu chứng gì rõ ràng con gà đã lăn ra chết. Đó là lý do bà con thấy gà “đang khỏe bỗng chết”, chứ thật ra bên trong con gà bệnh đã diễn ra rất dữ dội trong thời gian ngắn.

Bệnh thường biểu hiện theo ba kiểu, nặng nhẹ khác nhau:

– Thể quá cấp: gà chết đột ngột, không kịp thấy dấu hiệu. Thường rơi vào những con to khỏe nhất đàn. Đây là thể làm bà con hoang mang nhất.

– Thể cấp tính: hay gặp nhất. Gà ủ rũ, xù lông, bỏ ăn, sốt cao, mào tích tím tái, chảy dịch nhớt ở mũi miệng, thở khó, phân loãng. Rồi chết sau một tới vài ngày.

– Thể mãn tính: gà gầy mòn, sưng khớp, đi khập khiễng, sưng phù phần đầu mặt, chảy nước mũi kéo dài. Thể này chết chậm hơn nhưng dai dẳng, hao đàn và tốn kém.

2. NHÌN SAO BIẾT GÀ BỊ TỤ HUYẾT TRÙNG

Bà con để ý mấy nét riêng sau đây để nhận cho trúng:

Chết đột ngột, chết nhanh. Con đang khỏe lăn ra chết, có con chết khi đang ăn. Buổi sáng đi thăm chuồng gom được mấy xác, hôm sau lại thêm. Tốc độ mất con nhanh là dấu hiệu rất đáng ngờ của tụ huyết trùng.

Thích nhè gà lớn. Khác với nhiều bệnh hay đánh gà con, tụ huyết trùng thường tấn công gà đã lớn: gà đẻ, gà thịt gần ngày xuất, gà giống. Đúng những con đang tiếc nhất, có giá nhất thì lại là con mất.

Mào và tích tím tái, thâm lại. Con nào phát bệnh mà chưa chết ngay thì mào, tích chuyển màu tím bầm, thâm sì chứ không còn đỏ tươi. Đây là dấu hiệu dễ nhận bằng mắt thường nhất.

Ủ rũ, xù lông, sốt cao. Gà đứng rù một chỗ, xù lông, mắt lim dim, sờ vào thấy nóng.

Chảy dịch, thở khó. Mũi miệng chảy dịch nhớt, gà hay lắc đầu, vẩy mỏ, thở khò khè khó nhọc.

Phân loãng màu xanh hoặc vàng. Nhiều con đi phân loãng, màu xanh lá hoặc vàng nhớt.

Nếu bà con mổ con gà vừa chết ra xem thì thường thấy xuất huyết lấm tấm ở lớp mỡ tim, mỡ bụng, và gan hơi sưng có những đốm hoại tử nhỏ li ti màu trắng ngà. Những dấu hiệu bên trong này cùng với cảnh chết nhanh ở gà lớn là bộ ba rất gợi ý tụ huyết trùng. Tuy vậy, mổ khám cần người có kinh nghiệm nhìn mới chắc, bà con không rành thì chụp lại ảnh rồi hỏi thú y cho đỡ nhầm.

3. PHÂN BIỆT VỚI GÀ RÙ CHO KHỎI NHẦM

Nhiều bà con cứ thấy gà chết hàng loạt là nghĩ ngay tới gà rù. Nhưng hai bệnh này gốc khác nhau, trị khác nhau, nhầm là mất cả thời gian lẫn tiền thuốc. Bà con nhìn bảng này cho dễ:

| Điểm nhìn | Tụ huyết trùng | Gà rù (Newcastle) |

|—|—|—|

| Nguyên nhân | Vi khuẩn | Virus |

| Lứa tuổi hay mắc | Nhè gà lớn, gà đẻ, gà sắp xuất | Cả gà con lẫn gà lớn |

| Dấu hiệu nổi bật | Chết nhanh, mào tích tím tái | Nặng về thần kinh: nghẹo cổ, quay vòng, đi giật lùi, liệt |

| Phân | Loãng xanh hoặc vàng | Phân xanh, phân trắng |

| Trị được không | Do vi khuẩn — bắt sớm có kháng sinh trị được phần đàn chưa phát | Do virus — không có thuốc trị, chỉ phòng bằng vaccine |

Cái mấu chốt dễ nhớ nhất: gà rù thiên về thần kinh — con gà nghẹo cổ, quay vòng, đi giật lùi, co giật. Còn tụ huyết trùng thiên về chết nhanh, mào tím và hay nhè gà to, không có mấy cái nghẹo cổ quay vòng đó. Phân biệt được thì xử mới trúng. Nếu bà con còn phân vân, có thể đọc thêm bài riêng về gà rù để đối chiếu cho chắc.

4. BẮT SỚM CÒN CỨU, CHẦN CHỪ LÀ MẤT ĐÀN — 4 VIỆC PHẢI LÀM NGAY

Vì tụ huyết trùng do vi khuẩn, nên nếu phát hiện sớm và dùng đúng thuốc thì cứu được phần đàn chưa phát bệnh. Nhưng bệnh chết quá nhanh, nên không có chuyện để vài hôm xem sao. Thấy gà chết đột ngột mào tím là phải vào việc gấp ngay trong ngày. Bốn việc theo thứ tự:

Một, tách ngay gà chết và gà ốm ra khỏi đàn. Xác gà và con đang ốm là nguồn gieo rắc vi khuẩn mạnh nhất. Gom ra riêng, đừng để nằm lẫn trong đàn, đừng vứt bừa quanh chuồng hay ao vườn.

Hai, xác định đúng bệnh rồi mới dùng thuốc, đừng tự đoán. Nhiều bệnh gây chết nhanh ở gà lớn trông na ná nhau. Dùng sai thuốc là vừa mất tiền vừa mất thời gian vàng. Việc này bà con nên hỏi thú y: tả rõ gà mấy tháng tuổi, chết mấy con, mào màu gì, phân màu gì, chuồng dạo này ra sao — người có nghề nghe là định hướng được.

Ba, cho cả đàn dùng thuốc theo chỉ định và nâng sức đề kháng. Tụ huyết trùng do vi khuẩn nên có kháng sinh trị được, nhưng phải đúng loại và đúng liều theo trọng lượng, cho cả đàn dùng để chặn con chưa phát. Bài này cố tình không ghi tên thuốc và liều lên đây, vì gà chết nhanh mà dùng sai, dùng thiếu liều là mất trắng cả đàn. Kèm theo đó nên bổ trợ điện giải, vitamin cho gà đỡ kiệt sức.

Bốn, dọn và sát trùng chuồng, xử lý xác cho đúng. Rắc vôi, phun sát trùng nền chuồng, máng ăn máng uống. Xác gà đem chôn sâu có rắc vôi, không vứt ra ao mương kẻo gieo mầm bệnh ra cả vùng.

5. PHÒNG LÀ CHÍNH — BỆNH HAY BÙNG LÚC TRỞ TRỜI

Tụ huyết trùng hay bùng đúng lúc thời tiết thay đổi, mưa nắng thất thường, chuyển mùa, và ở những chuồng ẩm thấp, bẩn, nuôi quá chật. Phòng được thì trở trời cũng đỡ lo. Bà con làm mấy việc gốc này:

– Giữ chuồng khô ráo, sạch, thoáng, nhất là mùa mưa. Nền chuồng ẩm bẩn là ổ cho vi khuẩn.

– Nuôi vừa mật độ, đừng nhồi quá đông. Gà chật chội dễ stress, dễ lây lan.

– Sát trùng định kỳ chuồng trại, máng ăn, máng uống, khu xung quanh.

– Chặn mầm bệnh ở cổng: hạn chế người lạ, xe cộ, gà mới nhập đàn mang mầm vào. Khâu an toàn sinh học này làm tốt là chặn được nhiều bệnh một lúc, không riêng tụ huyết trùng.

– Tiêm vaccine tụ huyết trùng cho đàn theo lịch, nhất là ở vùng năm nào cũng có bệnh. Đàn được phòng thì gặp lúc trở trời cũng vững hơn hẳn.

Nuôi gà, cái khó của tụ huyết trùng là nó chọn đúng con to, con có giá mà đánh, và đánh nhanh. Nhưng bù lại, đây là bệnh phòng được và bắt sớm thì cứu được. Chịu khó giữ chuồng sạch, để mắt tới đàn mỗi sáng, và phản ứng gấp khi thấy con đầu tiên chết bất thường — đó là cách rẻ nhất để không mất cả đàn.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Gà bị tụ huyết trùng có chữa được không?

Có, nếu bắt sớm. Vì bệnh do vi khuẩn nên dùng đúng kháng sinh, đúng liều, cho cả đàn kịp thời thì cứu được phần đàn chưa phát bệnh. Để muộn, gà đã chết nhiều rồi thì rất khó gỡ.

6.2. Làm sao phân biệt tụ huyết trùng với gà rù?

Nhớ mấu chốt: gà rù nặng về thần kinh — nghẹo cổ, quay vòng, đi giật lùi — và lây cả gà con lẫn gà lớn. Tụ huyết trùng thì chết nhanh, mào tím tái, hay nhè gà lớn, không có mấy cái nghẹo cổ quay vòng đó.

6.3. Vì sao tụ huyết trùng hay giết gà to, gà sắp xuất chuồng?

Đây là đặc điểm của bệnh: nó nhắm vào gà đã lớn, gà đẻ, gà thịt gần ngày bán. Đúng những con tiếc nhất, có giá nhất. Vì vậy thiệt hại về tiền thường rất nặng.

6.4. Tụ huyết trùng ở gà có lây sang người không?

Khả năng lây sang người là hiếm, bệnh chủ yếu lây giữa gia cầm với nhau. Dù vậy, khi xử lý gà ốm, gà chết, bà con vẫn nên rửa tay sạch, không để trẻ nhỏ tiếp xúc với xác gà, và chôn xác cho đúng cách.

6.5. Có vaccine phòng tụ huyết trùng cho gà không?

Có. Bà con nên tiêm vaccine tụ huyết trùng theo lịch, nhất là ở vùng năm nào cũng có bệnh. Tiêm phòng kết hợp với giữ chuồng sạch là cách bền nhất.

6.6. Gà chết đột ngột có phải lúc nào cũng là tụ huyết trùng?

Không. Gà còn chết nhanh do trúng nóng, ngộ độc, cúm gia cầm, hay gà rù thể nặng. Vì vậy thấy gà chết bất thường thì nên soi kỹ dấu hiệu và hỏi thú y, đừng vội kết luận một bệnh rồi dùng thuốc sai.

7. HỎI CHO ĐÚNG CON GÀ NHÀ BÁC

Mỗi đàn một kiểu, mỗi mùa một bệnh. Nhà nào đang có gà chết đột ngột, mào tím tái, bác đừng để lâu — bệnh này không chờ ai cả. Nhắn ngay cho cửa hàng, tả rõ gà mấy tháng, chết mấy con, phân màu gì, chuồng dạo này thế nào, để được soi giúp phân biệt bệnh và hướng dẫn xử gấp.

Muốn nhận lịch phòng bệnh cho gà theo tuổi (có mốc tiêm vaccine tụ huyết trùng), bác nhắn hoặc gõ LỊCH GÀ để cửa hàng gửi.

– Nhóm Zalo bà con chăn nuôi: https://zalo.me/g/feglol443

– Số cửa hàng (gọi/nhắn Zalo): 0966 370 768

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu. Hơn hai mươi năm cùng bà con chăn nuôi lợn, gà, vịt ngan ở nông thôn. Nội dung dựa trên kinh nghiệm thực địa, mang tính hướng dẫn chung; mỗi đàn mỗi khác, bác nên hỏi thú y để xử đúng con gà nhà mình.