AN TOÀN SINH HỌC CHO ĐÀN GÀ: CHẶN DỊCH NGAY Ở CỔNG ĐỂ GIỮ CẢ ĐÀN QUA MÙA GIÓ TRỞ

# AN TOÀN SINH HỌC CHO ĐÀN GÀ: CHẶN DỊCH NGAY Ở CỔNG ĐỂ GIỮ CẢ ĐÀN QUA MÙA GIÓ TRỞ

Mùa trở trời, gà rù (bệnh Newcastle) cùng mấy con dịch gà quét qua xóm là chuyện năm nào cũng có. Nhà nuôi cả đàn chờ bán, chỉ vài hôm mà bay sạch, mất cả vốn lẫn công mấy tháng. Đau nhất là đàn đã gần tới ngày xuất.

Nhưng bà con để ý mà xem: cùng cái xóm đó, vẫn có nhà giữ nguyên đàn qua được. Không phải họ may. Cũng không phải họ có thuốc thần. Mấy con dịch nặng như gà rù thì đến giờ chẳng có thuốc chữa virus, đổ kháng sinh vào là vô ích. Cái duy nhất giữ được đàn là chặn không cho mầm bệnh vào chuồng. Nhà nào giữ được đàn là nhà làm chặt đúng cái khâu này — người ta gọi là an toàn sinh học (biosecurity). Nghe thì to tát, nhưng thực ra là mấy việc rất đời thường, làm được ngay, gần như không tốn tiền.

1. MẦM BỆNH GÀ KHÔNG TỰ BAY VÀO — NÓ ĐI NHỜ NGƯỜI, XE, CON VẬT

Con virus gà rù không có chân. Nó vào được chuồng nhà mình là vì có cái gì mang nó vào. Nắm được mấy đường lây này thì bà con mới biết phải bịt chỗ nào.

Người lạ, lái gà, hàng xóm. Đây là đường bà con hay xem nhẹ nhất mà lại nguy nhất. Người đi xem gà nhà này rồi sang nhà kia; lái gà thì đi khắp các chuồng trong vùng. Đế dép, bàn tay, quần áo họ dính phân, dính mầm bệnh từ đàn đang có dịch, rồi bước thẳng vào khu gà nhà mình. Vài hôm sau đàn nhà mình rù. Rất nhiều nhà mất đàn đúng kiểu này: hôm trước có người sang xem gà, hôm sau gà đổ bệnh.

Đế dép, đế ủng của chính mình. Đi qua chợ gà, qua nhà đang có dịch, giẫm phải phân rồi về bước thẳng vào chuồng — vô tình chính mình tha mầm bệnh về cho đàn.

Xe cộ. Xe chở cám, xe bắt gà, bánh xe lăn qua vùng dịch rồi vào tận cửa chuồng.

Gà mới nhập. Bắt đàn gà giống trôi nổi, không rõ nguồn, con vật mang sẵn mầm bệnh trong người mà chưa phát, thả thẳng vào đàn cũ là rước dịch về nhà.

Chuột, chim trời, chó mèo. Chuột chạy qua chạy lại, chim sà xuống ăn ké máng gà, cũng tha mầm bệnh từ nơi khác tới.

Hiểu mấy đường này rồi thì thấy rõ một điều: giữ đàn gà không phải là đánh thuốc cho nhiều, mà là chặn mấy cái cửa đó lại.

2. CHẶN NGAY Ở CỔNG: MẤY VIỆC NHÀ GIỮ ĐƯỢC ĐÀN VẪN LÀM

Toàn việc rẻ, làm được liền, mà chặn được phần lớn rủi ro.

Không cho người lạ, lái gà vào tận khu chuồng. Cần xem gà, cần cân gà bán thì đưa ra ngoài, hoặc giao dịch ngay ở cổng. Ai buộc phải vào thì thay ủng, rửa tay sát trùng đã. Nghe thì ngại, sợ mất lòng, nhưng giữ được cả đàn thì cái ngại đó quá đáng để chịu.

Làm hố sát trùng hoặc rắc vôi ở lối vào khu gà. Ai vào, xe nào vào cũng phải qua đó. Rẻ mà chặn được mầm bệnh theo chân người, theo bánh xe.

Gà mới nhập về nuôi tách riêng một khu. Theo dõi ít nhất một đến hai tuần, con khỏe hẳn mới cho nhập chung đàn cũ. Đừng thả thẳng. Và ưu tiên lấy con giống rõ nguồn, có lịch vaccine đi kèm — con giống là cửa đầu tiên, sảy cửa này thì mấy cửa sau cũng khó giữ.

Chắn chuột, che lưới chống chim sà xuống máng, nhốt chó mèo xa khu gà. Mấy con vật này nhỏ mà là đường lây người ta hay quên.

Đồ của nhà nào nhà nấy dùng. Máng, lồng, dụng cụ đừng mượn qua mượn lại giữa các nhà, nhất là trong lúc quanh vùng đang có dịch.

3. SÁT TRÙNG CHUỒNG ĐÚNG CÁCH: DỌN SẠCH TRƯỚC RỒI MỚI PHUN

Nhiều nhà có mua thuốc sát trùng, phun ào ào mà đàn vẫn dính. Vì phun sai thứ tự. Sát trùng phải làm đủ ba bước, đúng trình tự:

Một, dọn sạch trước. Hót phân, dọn chấu cũ, cạo chất bẩn bám nền, rửa nền. Thuốc sát trùng không xuyên nổi qua lớp phân bẩn đâu — chuồng còn bẩn mà phun thì thuốc chỉ nằm trên lớp bẩn, mầm bệnh bên dưới vẫn sống nhăn.

Hai, phun thuốc sát trùng, pha đúng liều ghi trên chai. Phun đều nền, tường, máng ăn, máng uống.

Ba, để khô, để trống trước khi thả lứa mới. Tốt nhất là nuôi theo kiểu cùng ra cùng vào (all-in all-out): xuất hết lứa cũ, dọn sát trùng, để trống một thời gian rồi mới vào lứa mới. Đừng nuôi gối nhiều lứa lẫn lộn trong một khu, vì như vậy mầm bệnh cứ chuyền từ lứa già sang lứa non, không bao giờ dứt.

Đặc biệt với gà con mới về úm: chuồng và dụng cụ phải được sát trùng sạch trước khi gà tới, chứ không phải gà về rồi mới dọn. Đây là hàng rào đầu tiên cho một lứa mới, làm ẩu là cả lứa yếu ngay từ ngày đầu.

4. VACCINE: CHÂN THỨ HAI GIỮ ĐÀN GÀ

Đây là chỗ nuôi gà khác nuôi lợn. Mấy dịch nặng của lợn thì phần lớn phải trông vào chặn mầm bệnh. Còn gà thì mấy bệnh nguy nhất như gà rù, Gumboro đều đã có vaccine phòng tốt.

Nên với gà, giữ đàn đứng bằng hai chân: một chân là chặn mầm bệnh ở cổng như nói ở trên; một chân là cho đàn có đề kháng nền bằng nhỏ, tiêm vaccine đúng lịch theo ngày tuổi. Thiếu chân nào cũng chông chênh. Có nhà nhỏ vaccine đầy đủ nhưng cổng mở toang, lái gà ra vào thoải mái — mầm bệnh dồn dập vào vẫn có thể vượt qua đề kháng. Ngược lại, chặn cổng kỹ mà bỏ vaccine thì gặp con virus mạnh, đàn vẫn dễ gục. Làm chắc cả hai thì dịch đi qua xóm, đàn mình vẫn đứng.

Muốn làm đúng chân vaccine này, bà con cần một tờ lịch theo ngày tuổi cho từng loại bệnh — nhỏ con nào, mũi nào, vào ngày thứ mấy. Có lịch trong tay thì không bị lỡ mũi, không nhỏ trùng, không bỏ sót.

5. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Từ hôm nay, không cho lái gà, người lạ vào tận khu chuồng. Xem gà, cân gà đều làm ở ngoài cổng.

2. Làm hố vôi hoặc rắc vôi ở lối vào khu gà, xe và người vào đều phải qua.

3. Gà mới nhập nuôi tách riêng một đến hai tuần đã, đừng thả thẳng vào đàn cũ.

4. Tuần này dọn sạch chuồng rồi sát trùng đúng thứ tự — dọn trước, phun sau, để khô. Chắn chuột, che chim, nhốt chó mèo xa gà.

5. Rà lại lịch vaccine của đàn: có bị lỡ mũi nào chưa, sắp tới mũi gì.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Gà rù có thuốc chữa không?

Không có thuốc trị được virus gà rù. Đổ kháng sinh chỉ đỡ được phần bội nhiễm chứ không diệt được virus. Vì vậy với gà rù, giữ đàn hoàn toàn dựa vào phòng: chặn mầm bệnh ở cổng và nhỏ vaccine đúng lịch, chứ không trông vào chữa.

6.2. Có nên cho lái gà vào tận chuồng xem không?

Không nên. Lái gà đi khắp các chuồng trong vùng, đế dép và tay chân dễ mang mầm bệnh từ đàn đang có dịch. Việc xem gà, cân gà nên đưa ra cổng hoặc ra ngoài khu chuồng.

6.3. Gà mới mua về có cần nuôi tách riêng không?

Có. Nuôi tách riêng ít nhất một đến hai tuần, theo dõi thấy khỏe hẳn mới cho nhập chung đàn cũ. Nên ưu tiên con giống rõ nguồn, có lịch vaccine đi kèm.

6.4. Phun sát trùng rồi mà đàn vẫn dính là vì sao?

Phần lớn là do phun khi chuồng còn bẩn. Thuốc không xuyên qua lớp phân được, nên mầm bệnh dưới lớp bẩn vẫn sống. Phải dọn sạch, rửa nền rồi mới phun, sau đó để khô.

6.5. Làm hố vôi ở cổng có thật sự cần không?

Rất đáng. Đây là cách rẻ nhất mà chặn được mầm bệnh theo chân người và bánh xe vào khu gà. Ai vào, xe nào vào cũng phải qua đó.

6.6. Đã nhỏ vaccine đầy đủ thì có cần chặn cổng nữa không?

Vẫn cần. Vaccine cho đề kháng nền nhưng không thay được việc chặn mầm bệnh. Giữ đàn phải bằng hai chân: chặn cổng và vaccine đúng lịch, làm chắc cả hai thì mới yên tâm qua mùa dịch.

Gà rù không có thuốc chữa. Đồng tiền tiêu ở cổng — cái hố vôi, việc chịu khó không cho lái gà vào chuồng, việc cách ly gà mới nhập — rẻ hơn mất cả đàn rất nhiều lần. Giữ chặt cổng, giữ được đàn gà.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An).

Nhà nào muốn nhận LỊCH VACCINE cho gà theo ngày tuổi (gà rù, Gumboro, cúm, cầu trùng…) để đàn có đề kháng nền, hoặc cần tư vấn loại thuốc sát trùng hợp chuồng gà, cách pha, vôi làm hố cổng — nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, cửa hàng gửi tận tay, miễn phí. Bà con chăn nuôi cùng trao đổi trong nhóm Zalo: https://zalo.me/g/feglol443