LỢN BỎ ĂN, SỐT, NẰM Ủ RŨ: NHÌN 5 CHỖ ĐOÁN HƯỚNG BỆNH TRƯỚC KHI DÙNG THUỐC, ĐỪNG ĐÂM KHÁNG SINH BỪA

# LỢN BỎ ĂN, SỐT, NẰM Ủ RŨ: NHÌN 5 CHỖ ĐOÁN HƯỚNG BỆNH TRƯỚC KHI DÙNG THUỐC, ĐỪNG ĐÂM KHÁNG SINH BỪA

Ra chuồng thấy con lợn bỏ ăn, nằm bẹp một góc, người sốt nóng, mắt lờ đờ ủ rũ. Phản xạ của rất nhiều nhà là chạy ngay ra tiệm mua đại một lọ kháng sinh về đâm cho nó mấy mũi, đâm xong yên tâm chờ. Có con đỡ thật, nhưng nhiều con không đỡ, có con còn nặng thêm rồi mất. Tiền thuốc mất, con lợn cũng mất.

Bài này tôi nói cho hết cái lý phía sau, để từ nay con nhà bà con bỏ ăn sốt thì việc đầu tiên không phải là cầm ống tiêm, mà là đứng lại nhìn cho kỹ đã. Nhìn đúng 5 chỗ, đoán được hướng bệnh, rồi mới quyết làm gì thì đỡ mất oan con lợn.

1. VÌ SAO ĐÂM KHÁNG SINH VÀO CON SỐT BỎ ĂN NHIỀU KHI KHÔNG ĂN THUA

Phải hiểu một điều gốc: kháng sinh chỉ diệt được vi khuẩn. Mà rất nhiều bệnh làm con lợn bỏ ăn, sốt cao lại là do virus gây ra, như bệnh tai xanh, bệnh dịch tả. Virus thì kháng sinh chịu, không đụng tới được sợi lông của nó.

Cho nên đâm kháng sinh vào một con đang mắc bệnh virus là làm ba cái hại cùng lúc. Một là phí tiền, thuốc vào mà bệnh chính vẫn nguyên. Hai là hại gan hại thận con lợn vốn đang yếu, làm nó đuối thêm. Ba là làm mờ dấu bệnh, con lợn bị thuốc che bớt triệu chứng, sau này nhìn lại càng khó đoán đúng. Nặng nhất là nếu con đó dính dịch, mấy hôm đâm thuốc mò là mấy hôm lỡ mất thời điểm vàng để cách ly, đến lúc biết thì cả đàn đã lung lay.

Kháng sinh không phải thứ để đâm cầu may. Nó là con dao, dùng đúng chỗ đúng lúc mới cứu được. Muốn dùng đúng thì phải biết mình đang đánh con gì đã. Mà muốn biết thì phải nhìn.

2. CHỖ THỨ NHẤT: CÁI TAI VÀ MÀU DA

Việc đầu tiên là sờ tai, nhìn màu tai và màu da khắp mình con.

Tai và mông tím tái, đầu chi tím lạnh, kèm sốt cao bỏ ăn thì nghĩ ngay tới tai xanh. Da nổi đốm đỏ, mảng đỏ tím lan như xuất huyết, lấy tay ấn vào mà vết đỏ không mất đi thì phải nghĩ tới dịch tả, đây là dấu nặng, phải báo ngay chứ không loay hoay tự chữa. Da nổi mấy nốt đỏ vuông vuông, tròn tròn, sờ hơi cộm lên mặt da thì hướng bệnh đóng dấu. Còn nếu da chỉ ửng đỏ đều vì đang sốt, không thành đốm thành mảng, thì thường nhẹ hơn.

Màu tai màu da là chỗ nói được nhiều điều nhất, bà con nên tập nhìn cho quen mắt. Nhìn mươi con là bắt đầu phân biệt được đâu là đỏ vì sốt, đâu là tím vì bệnh nặng.

3. CHỖ THỨ HAI: BÃI PHÂN

Bãi phân là cái gương soi bộ ruột, đừng bỏ qua.

Con đang táo bón mấy hôm rồi tự nhiên chuyển sang tiêu chảy, phân có khi lẫn máu, lại kèm sốt cao thì phải cẩn thận với dịch tả. Lợn con tiêu chảy phân tanh khắm, lỏng như nước thì hướng vi khuẩn đường ruột, cái này kháng sinh mới có cửa. Còn phân vẫn bình thường mà con vẫn sốt bỏ ăn thì bệnh nó nằm ở chỗ khác, không phải tại ruột.

Nhìn phân không mất công gì, chỉ cần chịu cúi xuống ngó bãi phân trong ô, mà nó cho biết bao nhiêu chuyện.

4. CHỖ THỨ BA: CÁCH CON THỞ

Đứng yên nghe con lợn thở một lúc.

Con thở dốc, thở gấp bằng bụng, hóp bụng lại từng nhịp, ho khan hay khò khè thì bệnh đang ở đường hô hấp, ở lá phổi. Con nào thở đều êm mà vẫn sốt bỏ ăn thì hướng bệnh nằm chỗ khác chứ không phải phổi. Cách thở giúp bà con tách nhóm bệnh phổi ra khỏi cả đám dấu hiệu lẫn lộn, đỡ đoán lung tung.

5. CHỖ THỨ TƯ: CÁCH CON NẰM, CÁCH CON ĐI

Xem con nằm thế nào, đứng dậy đi thế nào.

Nằm chồng đống lên nhau, rúc vào nhau, run lập cập là dấu lạnh hoặc sốt rét run. Con đi loạng choạng, run rẩy, chân bơi chèo như đạp nước, co giật, đầu ngoẹo sang một bên thì đó là dấu thần kinh, rất nặng, có thể là liên cầu khuẩn hoặc dịch tả đã sang giai đoạn cuối. Con nào đi khập khiễng, một khớp chân sưng to lên thì hướng viêm khớp, chuyện này tôi có nói kỹ ở bài riêng về sưng khớp lợn con.

Cách con vận động nói rất nhiều điều mà lúc nó nằm im mình không thấy được, cho nên phải đợi hoặc lùa nhẹ cho nó đứng dậy đi vài bước mà xem.

6. CHỖ THỨ NĂM: MỘT CON HAY CẢ ĐÀN, NHANH HAY CHẬM

Đây là chỗ quan trọng bậc nhất để phân biệt một ca bệnh lẻ với một trận dịch.

Chỉ một hai con ốm lai rai, con này khỏi con kia mới chớm, thì thường là bệnh lẻ, còn bình tĩnh xử từ từ được. Nhưng nếu nhiều con cùng bỏ ăn, cùng sốt trong một hai ngày, lan nhanh từ ô này sang ô khác, thì phải nghĩ ngay tới dịch. Gặp cảnh đó thì việc gấp nhất không phải là thuốc, mà là cách ly con ốm và báo ngay cho thú y, cho người có trách nhiệm ở địa phương. Dịch mà để lan một hai hôm là có khi mất cả đàn, đừng chần chừ, đừng giấu.

Nhìn cả đàn, đếm số con ốm, để ý tốc độ lan — đó là cái nhìn cứu được nhiều tiền nhất.

7. NHÌN XONG RỒI LÀM GÌ

Nhìn đủ 5 chỗ là bà con đã có hướng trong đầu rồi. Việc tiếp theo làm theo thứ tự này cho an toàn:

Tách con ốm ra một chỗ riêng, nơi thoáng, khô ráo, kín gió và ấm. Vừa để nó khỏi lây sang con khác, vừa cho nó được yên mà nghỉ.

Con sốt cao bỏ ăn thì lo hạ sốt, trợ sức, bù nước và chất điện giải cho nó tỉnh lại, ăn được miếng cám cái đã. Mấy việc này làm được ngay tại nhà và an toàn, không sợ sai, nên làm sớm.

Đừng vội đâm kháng sinh liều cao khi chưa rõ đang đánh con gì. Nếu thật sự cần kháng sinh, ví dụ khi nghi vi khuẩn hoặc để chặn bệnh kế phát bội nhiễm, thì dùng loại nào, liều bao nhiêu, đâm mấy ngày phải hỏi cho đúng rồi mới làm. Tiêm thì cũng phải tiêm đúng chỗ, đúng cách kẻo con đang ốm lại thêm áp xe với liệt chân.

Còn nghi dịch, tức là nhiều con lan nhanh, da xuất huyết, thì cách ly cả đàn, báo ngay, tuyệt đối không bán chạy con ốm ra ngoài làm dịch lan sang chuồng người khác.

8. MỘT CA CÓ THẬT QUANH VÙNG

Có nhà thấy con lợn sốt bỏ ăn, sốt ruột nên đâm liền mấy mũi kháng sinh liều cao, đâm xong ngồi chờ. Con không đỡ mà cứ lịm dần. Tới lúc gọi tôi, hỏi kỹ ra mới biết tai nó đã tím từ hôm trước, da có mấy đốm đỏ, và mấy con khác trong chuồng cũng chớm bỏ ăn theo. Nghe tới đó là biết dấu dịch rồi, mà kháng sinh thì làm gì được virus. Vì mấy hôm mải đâm thuốc mò, nhà không cách ly sớm, cả đàn lung lay theo. Giá như hôm đầu chịu đứng lại nhìn 5 chỗ rồi gọi hỏi, thì đã cách ly kịp, giữ được phần đàn còn lại. Con lợn to là cả mấy triệu bạc, đâm sai một lần là mất cả con lẫn tiền thuốc.

9. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

9.1. Lợn bỏ ăn sốt thì có nên tự ra tiệm mua kháng sinh về đâm luôn không?

Không nên đâm ngay khi chưa biết bệnh gì. Nhiều bệnh làm lợn sốt bỏ ăn là do virus như tai xanh, dịch tả, mà kháng sinh không diệt được virus. Đâm bừa vừa phí tiền, vừa hại con, vừa làm mờ dấu bệnh. Hãy nhìn 5 chỗ trước, hạ sốt trợ sức trước, rồi mới tính tới kháng sinh khi thật sự nghi vi khuẩn.

9.2. Làm sao biết con lợn bỏ ăn là do virus hay do vi khuẩn?

Không có cách nào chắc trăm phần trăm bằng mắt thường, nhưng nhìn dấu thì đoán được hướng. Sốt cao, tai da tím tái hoặc xuất huyết, nhiều con lan nhanh thì nghiêng về virus, kháng sinh ít tác dụng. Tiêu chảy phân tanh khắm, ổ mủ, viêm khớp, ốm lẻ từng con thì nghiêng về vi khuẩn, kháng sinh mới có cửa. Tả rõ dấu cho người có chuyên môn nghe là đoán được sát hơn.

9.3. Con lợn nằm ủ rũ bỏ ăn thì việc đầu tiên nên làm là gì?

Tách nó ra chỗ riêng thoáng, khô, ấm, rồi hạ sốt, trợ sức, bù nước điện giải cho nó tỉnh lại và ăn được. Đây là mấy việc an toàn, làm được ngay, không sợ sai. Đâm kháng sinh để tính sau khi đã nhìn kỹ và hỏi cho đúng bệnh.

9.4. Khi nào thì phải nghi con lợn nhà mình dính dịch?

Khi nhiều con cùng bỏ ăn sốt trong một hai ngày và lan nhanh trong đàn, nhất là kèm da nổi đốm đỏ mảng tím như xuất huyết, ấn không mất. Gặp cảnh này thì cách ly và báo ngay cho thú y, người có trách nhiệm, không bán chạy con ốm. Dịch để lan là mất cả đàn.

9.5. Tai với đầu chi con lợn tím tái là bị bệnh gì?

Tai, mông, đầu chi tím tái kèm sốt cao bỏ ăn là một trong những dấu hay gặp của bệnh tai xanh, và cũng có thể gặp ở vài bệnh nặng khác. Đây là dấu cần để mắt kỹ, tách con ra và tả dấu để đoán hướng, không phải cứ thấy tím là chắc chắn một bệnh.

9.6. Cứ hạ sốt trợ sức bù nước là con lợn khỏi hẳn phải không?

Không hẳn. Hạ sốt trợ sức là để con lợn qua cơn, tỉnh lại, ăn được, giữ sức mà chống bệnh, chứ nó không trị được cái gốc gây bệnh. Sau khi con đỡ mệt vẫn phải tìm cho ra bệnh chính để xử đúng, nhất là khi nghi dịch thì càng không được chủ quan.

10. TÓM LẠI: BA VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

Con lợn bỏ ăn sốt không phải để mình đâm thuốc mò, mà để mình đọc. Nhớ ba việc này là đủ đỡ mất oan:

Một, con bỏ ăn sốt thì việc đầu tiên là NHÌN 5 chỗ, đừng cầm ống tiêm trước: tai và da, bãi phân, cách thở, cách nằm cách đi, và một con hay cả đàn.

Hai, tách con ốm ra chỗ riêng thoáng khô ấm, hạ sốt trợ sức bù nước cho nó tỉnh lại trước đã.

Ba, tả rõ dấu cho người có chuyên môn để đoán hướng và dùng thuốc cho đúng. Nghi dịch thì cách ly và báo ngay, đừng chần chừ.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào đang có con lợn bỏ ăn sốt, cứ nhắn Zalo 0966 370 768 tả cho tôi nghe: tai màu gì, da có nổi nốt không, phân ra sao, thở thế nào, một con hay cả đàn — tôi đoán hướng giúp và chỉ cách xử cho đúng, cần thuốc gì thì tư vấn loại và liều, đừng đâm mò.

Muốn có sẵn LỊCH PHÒNG BỆNH và tiêm phòng cho lợn theo cả vòng đời để phòng từ đầu cho đỡ phải chữa, nhắn chữ LỊCH LỢN qua Zalo, tôi gửi tận tay, miễn phí.