LỢN CON SƯNG KHỚP, ĐI CÀ NHẮC: DẤU HIỆU NHẬN SỚM VÀ 4 VIỆC CHẶN VIÊM KHỚP DO LIÊN CẦU KHUẨN

# LỢN CON SƯNG KHỚP, ĐI CÀ NHẮC: DẤU HIỆU NHẬN SỚM VÀ 4 VIỆC CHẶN VIÊM KHỚP DO LIÊN CẦU KHUẨN

Sáng hôm nọ có anh chạy qua cửa hàng, tay bế con lợn con, mặt lo lắm. Con lợn tuần trước còn bú tranh khoẻ nhất ổ, hai hôm nay tự dưng đi cà nhắc, một khớp chân sưng vù lên, nằm bẹp một chỗ, gọi cữ bú cũng lười ra.

Anh bảo chắc nó bị mẹ giẫm hay ngã đâu đó. Tôi sờ cái khớp, thấy nóng, căng. Hỏi lại mấy câu mới rõ. Đây không phải ngã. Đây là viêm khớp. Mà loại này ổ nào cũng có thể dính, nhiều nhà mất con oan chỉ vì tưởng con nó ngã nên để mặc.

Bà con nuôi nái đọc kỹ bài này, vì cứu được cái chân hay không nằm cả ở chỗ nhận sớm.

1. CON KHÔNG NGÃ ĐÂU — VI KHUẨN CHUI VÀO KHỚP

Lợn con đang bú mà một hai khớp chân sưng to, nóng, đi khập khiễng, nằm nhiều, bú kém, có con sốt — phần lớn là viêm khớp do vi khuẩn. Hay gặp nhất là con liên cầu khuẩn, dân mình quen gọi là bệnh sưng khớp lợn con.

Vi khuẩn này nó không tự nhiên chui vào khớp được. Nó phải có cửa. Mà cửa thì chính là mấy vết hở trên mình con lúc còn non, chưa lành:

– Cuống rốn. Con vừa đẻ, cuống rốn còn ướt, hở toang. Nền chuồng bẩn, ẩm là vi khuẩn theo cuống rốn đi thẳng vào máu.

– Vết bấm nanh, vết cắt đuôi. Làm mà kìm không sát trùng, hoặc bấm sát quá cho tứa máu, là để lại vết thương hở cho vi khuẩn vào.

– Trầy xước da chân, đầu gối. Nền chuồng nhám, cứng, con bò con quỳ cả ngày, đầu gối trầy ra. Vết trầy nhỏ xíu thôi cũng là cửa.

Vi khuẩn vào máu rồi nó trôi tới khớp, đọng lại đó sinh mủ, làm khớp sưng lên. Cho nên con sưng khớp thật ra là con đã bị nhiễm trùng bên trong, cái khớp sưng chỉ là chỗ nó phát ra ngoài cho mình thấy.

Hiểu được cái này thì bà con thấy ngay: muốn con không sưng khớp, phải chặn từ cái cửa, chứ đợi khớp sưng rồi mới chạy thuốc là chạy theo đuôi.

2. NHÌN SỚM ĐỂ CỨU CÁI CHÂN — ĐỂ LÂU LÀ QUÈ CẢ ĐỜI

Cái tiếc nhất của bệnh này là để lâu. Khớp viêm mà can thiệp sớm thì mủ chưa phá hỏng khớp, con khỏi còn đi lại bình thường. Để dây dưa mấy ngày, mủ ăn hỏng cái khớp, thì con có sống cũng què một chân cả đời, nuôi tốn cám mà bán chẳng được giá.

Cho nên thấy mấy dấu này là phải để mắt ngay:

– Con đi cà nhắc, né một chân, đứng lên khó khăn.

– Một hai khớp chân sưng to hơn hẳn, sờ vào nóng, con kêu đau.

– Con nằm nhiều, lười bú, tách ra khỏi đám, có con sốt nóng.

Thấy con như vậy đừng vội nghĩ nó ngã. Tách nó ra chỗ ấm khô, rồi xử ngay.

3. DẤU HIỆU NẶNG: KHI VI KHUẨN ĐÃ LÊN TỚI NÃO

Có một thể nặng bà con phải biết để khỏi tiếc tiền oan. Con nào ngoài sưng khớp mà còn run rẩy, đi loạng choạng như bơi, ngoẹo đầu, co giật — là vi khuẩn đã lên tới não, thành viêm màng não. Tới mức đó thì gần như không có thuốc nào kéo lại được. Con đó nên loại sớm cho đỡ tốn công tốn thuốc, và tránh lây sang con khác trong ổ.

Nhận ra sự khác nhau giữa con mới chớm sưng khớp với con đã lên thần kinh giúp bà con dồn công dồn thuốc vào đúng con còn cứu được, thay vì đổ hết vào con đã hỏng.

4. BỐN VIỆC BÀ CON LÀM ĐƯỢC

Một — chặn cửa vào, đây là gốc. Con vừa đẻ ra, cắt rốn xong nhúng ngay cuống rốn vào lọ cồn i-ốt, việc mấy giây mà chặn được cả đường viêm rốn lẫn viêm khớp. Kìm bấm nanh, kéo cắt đuôi phải sát trùng trước khi làm, đừng bấm sát quá cho tứa máu. Nền ổ giữ khô, sạch, lót êm để con khỏi trầy đầu gối. Chuồng đẻ dọn sạch trước khi nái vào đẻ. Làm được mấy cái này là bà con đã cắt phần lớn số con sưng khớp mỗi lứa.

Hai — phát hiện sớm, tách riêng. Ngày nào ra chuồng cũng liếc qua đàn con, thấy con nào đi cà nhắc, khớp sưng là bắt ra ngay, để chỗ khô ấm riêng, đừng để nằm chỗ ẩm bẩn cho nặng thêm.

Ba — dùng kháng sinh sớm và đúng. Bệnh này là nhiễm khuẩn, phát hiện sớm thì kháng sinh còn cứu được cái khớp. Nhưng loại nào, mấy ngày, tiêm bao nhiêu thì tuỳ con, tuỳ cân, tôi không dám ghi bừa lên đây kẻo bà con làm sai. Nhà nào có con sưng khớp, nhắn tả con cho tôi, tôi tư vấn thuốc và cách dùng cho đúng con nhà mình.

Có một chỗ tôi nhắc riêng vì nhiều người làm sai mà không biết: tiêm cho lợn con thì tiêm vào bắp cổ, chỗ sau tai vai, đừng tiêm vào mông hay đùi sau. Tiêm mông đùi sau ở con non dễ đụng dây thần kinh, con bị liệt luôn cái chân đó, coi như hỏng con. Chữa một chân sưng mà làm liệt chân kia thì oan lắm.

Bốn — giữ mình khi chăm con bệnh. Cái này ít ai nói. Con liên cầu khuẩn ở lợn nó lây được sang người, qua vết xước ở tay khi mình chăm con bệnh hay mổ con chết. Người dính có khi sốt cao, nặng thì viêm màng não, điếc. Cho nên tay đang có vết đứt, vết xước thì đeo găng khi chăm con bệnh, xong rửa tay sạch. Nói ra không phải doạ, mà để nhà mình giữ mình.

5. HAI CÁI CHUỒNG — KỂ ĐỂ BÀ CON SO

Tôi gặp kiểu này nhiều, kể lại cho dễ hình dung.

Chuồng thứ nhất. Nái đẻ xong, chủ nhà cắt rốn tới đâu nhúng cồn i-ốt tới đó, bấm nanh cắt đuôi thì lau kìm bằng cồn trước, nền ổ lót khô. Được hơn tuần có một con hơi cà nhắc, khớp chớm sưng, bà bắt ra ngay, nhắn hỏi rồi tiêm thuốc sớm đúng chỗ. Ba hôm con đi lại bình thường, nhập đàn bú tiếp. Cả lứa không mất con nào vì khớp.

Chuồng thứ hai. Cũng ổ đó, chủ nhà đẻ xong để rốn khô tự nhiên, kìm bấm nanh dùng chung không lau, nền ổ ẩm. Tuần sau lai rai mấy con cà nhắc, chủ nhà nghĩ tại con nghịch ngã nên để mặc. Tới lúc khớp sưng vù, con nằm liệt mới cuống lên chạy thuốc thì muộn. Hai con hỏng khớp thành què, một con lên co giật phải loại. Cuối lứa vừa mất con, vừa mấy con còi vì đau không bú được.

Bà con nhẩm mà xem: khác nhau chỉ ở lọ cồn i-ốt mấy nghìn bạc với con mắt để ý đàn con mỗi sáng. Vậy mà một bên giữ trọn ổ, một bên mất mấy con.

6. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Nái sắp đẻ, chuẩn bị sẵn lọ cồn i-ốt để nhúng rốn cho từng con ngay khi cắt.

2. Bấm nanh, cắt đuôi thì sát trùng dụng cụ trước, đừng bấm sát cho tứa máu. Nền ổ giữ khô sạch, lót êm.

3. Mỗi sáng ra chuồng liếc đàn con, thấy con nào đi cà nhắc, khớp sưng là tách ra ngay, xử sớm.

4. Tiêm cho lợn con thì tiêm bắp cổ sau tai, tuyệt đối không tiêm mông đùi sau kẻo liệt chân.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Lợn con đang bú tự dưng đi cà nhắc, một chân sưng có phải bị ngã không?

Phần lớn không phải ngã. Con đang bú mà một hai khớp sưng to, nóng, đi khập khiễng, nằm nhiều thì hay là viêm khớp do vi khuẩn, thường gặp nhất là liên cầu khuẩn. Đừng để mặc, tách con ra chỗ khô ấm rồi xử sớm.

7.2. Bệnh sưng khớp lợn con từ đâu ra?

Vi khuẩn theo các vết hở trên mình con lúc còn non chui vào máu rồi đọng ở khớp: cuống rốn chưa lành, vết bấm nanh cắt đuôi không sát trùng, và vết trầy đầu gối do nền chuồng nhám bẩn. Chặn được mấy cửa này là chặn được phần lớn bệnh.

7.3. Lợn con sưng khớp có chữa được không?

Phát hiện sớm, khi mủ chưa phá hỏng khớp thì kháng sinh còn cứu được, con khỏi đi lại bình thường. Để lâu mủ ăn hỏng khớp thì con què cả đời. Loại thuốc và cách dùng tuỳ con tuỳ cân, bà con nhắn tả con để được tư vấn đúng, không tự ý dùng bừa.

7.4. Tiêm cho lợn con vào chỗ nào là đúng?

Tiêm bắp cổ, chỗ sau tai vai. Tuyệt đối không tiêm mông hay đùi sau, vì ở con non dễ đụng dây thần kinh làm liệt chân, hỏng con.

7.5. Bệnh liên cầu khuẩn ở lợn có lây sang người không?

Có. Nó lây qua vết xước ở tay khi mình chăm con bệnh hoặc mổ con chết. Người dính có thể sốt cao, nặng thì viêm màng não, điếc. Tay đang có vết đứt xước thì đeo găng khi chăm con bệnh, xong rửa tay sạch.

7.6. Làm sao để cả ổ khỏi bị sưng khớp?

Nhúng cồn i-ốt cuống rốn ngay khi cắt, sát trùng kìm kéo trước khi bấm nanh cắt đuôi, giữ nền ổ khô sạch lót êm, dọn chuồng đẻ trước khi nái vào đẻ, và mỗi sáng liếc đàn con để bắt sớm con chớm cà nhắc.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Hơn hai chục năm theo nghề thú y, chữa từ con trâu con bò tới đàn lợn đàn gà cho bà con quanh vùng.

Bà con nuôi nái quanh vùng Nghĩa Đàn, tôi có làm sẵn LỊCH CHĂM LỢN CON THEO MẸ — từ đỡ đẻ, sát trùng rốn, bấm nanh cắt đuôi, tiêm sắt, tới phòng viêm khớp và tiêu chảy, mốc nào làm việc gì. Nhà nào muốn nhận, nhắn tin cho cửa hàng, tôi gửi tận tay, miễn phí.

Nhà nào đang có con lợn con sưng khớp, đi cà nhắc, cứ nhắn tả con, tôi chỉ cách xử và dùng thuốc cho đúng con nhà mình.

– Nhóm Zalo bà con chăn nuôi hỏi đáp nhanh: https://zalo.me/g/feglol443

– Zalo cửa hàng Thanh Hậu: 0966 370 768