NÁI TÁO BÓN QUANH NGÀY ĐẺ: KẺ GIẾT THẦM LẶNG KHIẾN NÁI ĐẺ KHÓ VÀ MẤT SỮA — 4 CÁCH CHẶN GẦN NHƯ KHÔNG TỐN TIỀN

# NÁI TÁO BÓN QUANH NGÀY ĐẺ: KẺ GIẾT THẦM LẶNG KHIẾN NÁI ĐẺ KHÓ VÀ MẤT SỮA — 4 CÁCH CHẶN GẦN NHƯ KHÔNG TỐN TIỀN

Có một chuyện ở chuồng nái mà gần như không ai để ý, vì nó không kêu, không sốt, không nhìn thấy ngay. Đó là nái bị táo bón quanh ngày đẻ.

Nghe thì tưởng chuyện vặt. Nhưng khi người ta đếm thử ở các trại thì ra con số giật mình: cứ mười con nái đẻ thì có tới bảy con phải mất hơn hai ngày mới đi tiêu được. Nghĩa là chuyện này không hiếm, nó phổ biến, chỉ có điều mình không nhìn ra. Và nó kéo theo cả một chuỗi hậu quả mà bà con vẫn đang chịu mà không biết nguyên nhân từ đâu.

Bài này bác sĩ thú y viết cho bà con nuôi nái nông hộ, nói rõ táo bón nái là gì, nó âm thầm phá đàn con thế nào, bốn lý do hay gặp nhất và bốn cách chặn mà gần như không tốn một đồng.

1. TÁO BÓN NÁI LÀ GÌ, VÌ SAO NGUY HIỂM MÀ LẠI KHÓ THẤY

Táo bón ở nái là tình trạng phân bị ứ lại trong ruột, khô cứng, nái rặn mãi không ra hoặc mấy ngày liền không đi tiêu. Nó hay xảy ra nhất vào quãng cuối thai kỳ và mấy ngày quanh lúc đẻ — đúng cái giai đoạn nái yếu nhất và cả ổ con phụ thuộc vào nái nhất.

Cái khó là táo bón không có tiếng kêu. Nái không sốt cao, không bỏ ăn ngay, nhìn bên ngoài vẫn như bình thường. Bà con bận trăm việc quanh ổ đẻ nên ít ai đứng canh xem hôm nay con nái đã đi tiêu chưa. Chính vì nó lặng lẽ như vậy nên người ta mới gọi táo bón nái là kẻ giết thầm lặng: đến lúc thấy hậu quả thì con ruột đã ứ trong bụng nái mấy ngày rồi.

Muốn bắt được nó, bà con phải chủ động nhìn phân nái mỗi ngày. Phân nái khỏe thì thành khuôn, ẩm, mềm vừa. Phân khô, vón thành cục nhỏ rời rạc như phân dê, hoặc cả ngày không thấy bãi phân nào trong ô đẻ — đó là dấu hiệu nái đang bí.

2. TÁO BÓN KÉO THEO NHỮNG HẬU QUẢ GÌ

Bà con nghe cho kỹ mấy cái này, vì nhà nào nuôi nái cũng từng gặp ít nhất một, chỉ là chưa nối được nó với chuyện táo bón.

Đẻ khó và thai chết lưu nhiều hơn. Nái táo bón thì bụng dạ ì ạch, khối phân cứng chèn trong ruột làm nái rặn đẻ kém, đẻ lâu hơn và mệt hơn. Đẻ càng kéo dài thì con nằm trong bụng càng lâu, số con chết lưu trong ổ tăng lên thấy rõ. Nhiều ca nái đẻ khó tưởng do thai to hay ngôi ngược, hóa ra một phần vì nái bí không rặn nổi.

Sữa non kém đi. Cái này đau, vì sữa non là thứ quyết định sức đề kháng của cả ổ con trong suốt mấy tuần đầu. Nái táo bón, cơ thể mệt mỏi, ăn uống kém thì chất lượng và lượng sữa non đều tụt. Con vừa ra đời đã không được bú đủ sữa non là thiệt cả một lứa.

Dễ viêm vú, dễ mất sữa. Táo bón làm tăng nguy cơ nái bị viêm vú và cái hội chứng mà bà con hay gọi nôm na là nái sốt bỏ ăn mất sữa sau đẻ. Con ruột nằm ứ trong bụng, cơ thể nái mệt, sức đề kháng giảm, vi khuẩn có cơ hội trở mặt. Nái mất sữa thì cả ổ con đói, còi, tiêu chảy, hao hụt — thiệt hại nhân lên gấp nhiều lần cái chuyện tưởng nhỏ ban đầu.

Bà con thử nhớ lại xem: có phải mấy con nái đẻ khó, đẻ lâu, rồi sau đó mất sữa, thường cũng là mấy con mà mấy ngày trước và sau đẻ mình chẳng thấy nó đi tiêu mấy không? Cái chuỗi đó không phải trùng hợp.

3. BỐN LÝ DO LÀM NÁI TÁO BÓN — ĐỀU LÀ THỨ NHÀ MÌNH HAY MẮC

Liệt kê ra đây để bà con soi lại chuồng nhà mình, xem đang dính cái nào.

Một, thiếu chất xơ. Khẩu phần nái chửa cuối kỳ mà chỉ toàn cám tinh, thiếu thô xanh, thiếu xơ thì ruột không có gì để đẩy. Bộ ruột giống như cái máy, phải có bã xơ mới nhào và tống phân đi được. Cho ăn dày cám mà thiếu xơ là công thức chắc chắn dẫn tới bí.

Hai, uống không đủ nước. Đây là lý do phổ biến nhất mà cũng dễ sửa nhất. Nái sắp đẻ và đang nuôi con uống rất nhiều nước. Vòi nước yếu, nước bẩn, núm uống tắc, máng đặt xa hoặc cao quá tầm — nái lười uống là táo bón ngay. Thiếu nước thì phân khô lại, đóng cục. Bà con ra chuồng thử tự tay mở vòi xem nước chảy có mạnh không, chứ đừng đoán.

Ba, ít vận động. Nái nhốt chật một chỗ suốt thai kỳ, không được đi lại, thì ruột cũng ì theo. Vận động giúp ruột co bóp đều; đứng yên mãi thì ruột cũng lười theo cái chân.

Bốn, đổi cám đột ngột. Lúc chuyển nái từ cám chửa sang cám đẻ, nhiều nhà đổi cái rụp trong một bữa. Bộ máy tiêu hóa của nái không kịp thích nghi với loại cám mới, dễ rối loạn và bí. Cùng lúc đó nái lại đang cận ngày đẻ, stress chồng stress.

4. CHẶN TÁO BÓN NÁI THẾ NÀO — RẺ ĐẾN BẤT NGỜ

Đây là chỗ bác sĩ muốn bà con nhớ nhất. Hậu quả của táo bón thì nặng, nhưng cách chặn thì gần như không tốn tiền. Bốn việc dưới đây làm được ngay bằng thứ nhà mình sẵn có.

Nước sạch, dễ uống, chảy đủ mạnh. Kiểm vòi nước hoặc núm uống ở từng ô đẻ, thau rửa máng cho sạch. Nái phải uống được thoải mái bất cứ lúc nào nó muốn, cả ban đêm. Riêng việc bảo đảm nái uống đủ nước thôi đã sửa được phần lớn ca táo bón — đây là việc rẻ nhất mà hiệu quả nhất.

Đủ thô xanh, đủ chất xơ trong khẩu phần, nhất là giai đoạn cuối thai kỳ và quanh ngày đẻ. Rau xanh, thân chuối băm, các thứ thô nhà mình sẵn có đều giúp ruột có cái để đẩy. Cho nái chửa ăn đúng theo từng chặng, tăng thô xanh về cuối kỳ, là cách phòng táo bón bền nhất mà lại không đội chi phí cám.

Cho nái đi lại. Đừng nhốt chật cứng suốt thai kỳ nếu điều kiện chuồng cho phép. Vận động vừa giúp ruột hoạt động, vừa giúp chân nái khỏe, đẻ dễ hơn.

Đổi cám từ từ. Khi chuyển từ cám chửa sang cám đẻ, trộn dần trong mấy ngày cho ruột quen, đừng đổi một phát. Trộn lẫn theo tỉ lệ tăng dần là bộ tiêu hóa êm, không sốc.

Ngoài bốn việc nền tảng trên, quanh ngày đẻ còn có mấy thứ hỗ trợ đường ruột. Nhưng loại nào, dùng lúc nào, dùng ra sao thì tùy tình trạng từng con — cái này bà con nhắn cửa hàng để được chỉ cho đúng, đừng tự mua đổ bừa. Riêng chuyện thụt tháo hay dùng thuốc nhuận tràng thì tuyệt đối không tự làm khi chưa hỏi, vì làm sai thời điểm quanh lúc đẻ dễ hại hơn lợi.

5. BỐN VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY HÔM NAY

Không cần chờ đến lúc nái bí mới lo. Ngay chiều nay bà con ra chuồng làm bốn việc này:

1. Ra ô đẻ mở vòi nước, xem nước chảy có mạnh và sạch không. Yếu hoặc bẩn thì sửa ngay hôm nay.

2. Nhìn lại khẩu phần nái chửa cuối kỳ: đã có thô xanh, có xơ chưa, hay chỉ toàn cám tinh.

3. Con nái nào vừa đẻ, để ý mấy ngày nay nó có đi tiêu bình thường không, phân thành khuôn hay khô vón. Chưa thấy đi tiêu thì đánh dấu con đó lại để theo dõi.

4. Sắp chuyển cám cho nái thì trộn dần, đừng đổi cái rụp.

Làm được bốn việc nhỏ này đều đặn, bà con sẽ thấy nái đẻ nhẹ hơn, ổ con đều hơn, và bớt hẳn mấy ca sốt bỏ ăn mất sữa sau đẻ.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Làm sao biết nái nhà tôi có bị táo bón hay không?

Nhìn phân là chắc nhất. Phân nái khỏe thành khuôn, ẩm, mềm vừa. Nếu phân khô, vón thành cục rời rạc như phân dê, hoặc cả ngày trong ô đẻ không thấy bãi phân nào, nái rặn mà không ra — đó là nái đang bí. Tập thói quen liếc ô đẻ mỗi ngày một lần là bắt được sớm.

6.2. Nái mấy ngày không đi tiêu sau đẻ thì đáng lo?

Bình thường nái đi tiêu đều mỗi ngày. Nếu quá một tới hai ngày quanh lúc đẻ mà nái chưa đi tiêu, kèm theo ăn kém, nằm nhiều, thì phải để ý ngay, đừng chờ thêm. Đây là quãng nái yếu nhất, để lâu dễ kéo sang viêm vú, sốt và mất sữa.

6.3. Táo bón có làm nái mất sữa thật không?

Có, và đây là mối liên hệ nhiều bà con chưa để ý. Con ruột ứ trong bụng làm nái mệt, ăn uống kém, sức đề kháng giảm, tạo điều kiện cho viêm vú và hội chứng sốt bỏ ăn mất sữa sau đẻ. Nái mất sữa thì cả ổ con đói và còi theo. Chặn táo bón chính là chặn từ gốc một phần nguyên nhân mất sữa.

6.4. Chỉ cho nái ăn thêm rau xanh đã đủ chặn táo bón chưa?

Rau xanh và thô xanh rất quan trọng, nhưng chưa đủ một mình. Phải đi kèm nước uống đủ và sạch, cho nái vận động, và đổi cám từ từ. Bốn việc này bổ cho nhau; thiếu nước thì dù có nhiều xơ phân vẫn khô cứng.

6.5. Nái đang bí nặng, tôi thụt hoặc cho uống thuốc nhuận tràng luôn được không?

Không nên tự làm khi chưa hỏi, nhất là quanh ngày đẻ. Làm sai cách hoặc sai thời điểm có thể kích rặn không đúng lúc, hại cả nái lẫn con. Bà con nhắn cửa hàng, tả rõ nái lứa mấy, đẻ được mấy ngày, ăn uống ra sao, để được hướng dẫn xử lý cho an toàn.

6.6. Phòng táo bón cho nái có tốn kém không?

Gần như không. Ba việc gốc — nước sạch chảy mạnh, đủ thô xanh sẵn có trong vườn, cho nái đi lại — đều không đội thêm chi phí. So với thiệt hại của một ổ con chết lưu hay một con nái mất sữa, thì công phòng bệnh này là rẻ nhất trong nghề nuôi nái.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, hai thế hệ làm nghề thú y ở Nghĩa Đàn, Nghệ An. Đọc thêm [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/gioi-thieu/).

Nhà nào có nái sắp đẻ hoặc vừa đẻ xong mà mấy ngày chưa đi tiêu được, bà con nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tả rõ nái lứa mấy, đẻ được mấy ngày, ăn uống thế nào — bác sĩ chỉ cách xử cho nhẹ. Nhóm Zalo bà con chăn nuôi: zalo.me/g/feglol443.

Nhà nào muốn nhận LỊCH chăm nái theo vòng đời kèm mốc tiêm phòng, gõ chữ LỊCH NÁI xuống bình luận, cửa hàng gửi tận tay, miễn phí.

Đọc thêm: NÁI SỐT SAU ĐẺ: ĐO NHIỆT ĐỘ SÁNG HÔM SAU NGÀY ĐẺ ĐỂ BẮT SỚM NHIỄM TRÙNG TỬ CUNG — táo bón quanh ngày đẻ dễ kéo theo viêm tử cung và sốt sau đẻ, biết cách đo bắt sớm để giữ sữa cho cả ổ.