NÁI SỐT SAU ĐẺ: ĐO NHIỆT ĐỘ SÁNG HÔM SAU NGÀY ĐẺ ĐỂ BẮT SỚM NHIỄM TRÙNG TỬ CUNG, GIỮ SỮA CHO CẢ Ổ CON

# NÁI SỐT SAU ĐẺ: ĐO NHIỆT ĐỘ SÁNG HÔM SAU NGÀY ĐẺ ĐỂ BẮT SỚM NHIỄM TRÙNG TỬ CUNG, GIỮ SỮA CHO CẢ Ổ CON

Con nái đẻ xong, bà con mình quen nhìn nó ăn để biết nó khỏe. Thấy nó ăn thì yên tâm; thấy nó bỏ ăn, nằm ì, con kêu đói thì mới cuống lên gọi thú y. Nhưng tới lúc nó bỏ ăn thì bệnh đã đi được một quãng rồi: sữa đã tụt, cả ổ con đã đói mấy bữa.

Có một cách biết sớm hơn nhiều, không cần kinh nghiệm gì cao siêu, chỉ tốn đúng một cái nhiệt kế mấy chục nghìn: sáng hôm sau ngày nái đẻ, đo nhiệt độ cho nó một lần. Bài này tôi nói cho hết cái nguyên lý phía sau, để từ nay nhà nào có nái đẻ cũng tự bắt được cơn sốt lúc nó mới chớm, chứ không đợi tới lúc mất sữa mới biết.

1. VÌ SAO ĐỢI NÁI BỎ ĂN MỚI BIẾT THÌ ĐÃ MUỘN

Bỏ ăn không phải là dấu hiệu đầu tiên của bệnh, nó là dấu hiệu muộn. Con nái sốt lên trước, rồi sốt kéo dài mệt người nó mới chán cám mà bỏ máng. Nghĩa là khi bà con nhìn thấy máng cám còn nguyên, con nái đã sốt được một hai ngày rồi.

Mà một hai ngày đó với con nái đang nuôi cả ổ con là dài lắm. Nái sốt thì ăn kém, ăn kém thì tụt sữa ngay hôm đó. Ổ con mất bú một buổi đã kêu inh cả chuồng, mất bú vài buổi là bắt đầu còi. Cho nên cái mốc bà con vẫn dùng để báo động — thấy nó bỏ ăn — là cái mốc đã lỡ. Muốn chặn cho kịp thì phải bắt con nái ở lúc nó mới nóng người, chưa kịp chán cám. Và thứ báo cho mình biết điều đó sớm nhất không phải là con mắt, mà là cái nhiệt kế.

2. CON SỐ CẦN NHỚ: TỪ 39,4 ĐỘ TRỞ LÊN LÀ NÁI ĐANG SỐT

Chỉ cần nhớ đúng một con số. Nái đang nuôi con mà thân nhiệt từ ba mươi chín phẩy bốn độ (39,4°C) trở lên là đang sốt. Con số này dùng được cho mọi giống nái ở ta, vì thân nhiệt là chuyện của cơ thể con vật, không phụ thuộc giống ngoại hay giống nội.

Đo lúc nào? Khoảng một ngày sau khi nó đẻ xong, đo vào buổi sáng cho mát. Nhà nào rảnh người thì chiều đo thêm một lần nữa cho chắc. Đo ở hậu môn, cắm nhiệt kế vào giữ đủ lâu cho nó báo số, lau sạch sát trùng đầu nhiệt kế trước và sau khi đo.

Chỉ vậy thôi. Không cần máy móc gì đắt tiền, không cần học thêm kiến thức gì. Một con số, một lần đo mỗi sáng cho con nái vừa đẻ. Ghi con số ấy lên tờ sổ treo đầu chuồng, để hôm sau còn so. Việc nhỏ tới mức nhiều nhà bỏ qua, nhưng nó chính là cái chuông báo cháy sớm nhất mà bà con có trong tay.

3. SỐT SAU ĐẺ THƯỜNG LÀ NHIỄM TRÙNG TỬ CUNG — VÀ VÌ SAO NÓ ĂN VÀO HAI LỨA

Nái sốt sau đẻ phần lớn là dấu hiệu nhiễm trùng tử cung. Trong lúc đẻ, nhất là ca phải thò tay can thiệp, vi khuẩn theo vào bên trong. Sau đó nó gây viêm, con nái nóng người lên, và nếu để lâu thì kéo theo cả chuyện tắc sữa, viêm bầu vú.

Đây là chỗ bà con cần nắm cho rõ, vì nó cho thấy một cơn sốt bỏ qua tốn kém hơn mình tưởng nhiều.

Cái thiệt thứ nhất ai cũng thấy: nái sốt thì ăn kém, con nái đang nuôi cả ổ mà ăn kém thì lấy đâu ra sữa, cả ổ con còi theo. Cái này trước mắt, rõ ràng.

Nhưng còn cái thiệt thứ hai, ít ai ngờ: nái ăn được càng nhiều trong kỳ nuôi con thì lứa sau nó đẻ càng sai con. Ngược lại, nái ăn kém, sút sức ở kỳ nuôi con này thì lứa sau đẻ ít đi, lên giống lại cũng chậm hơn. Con nái ra khỏi kỳ nuôi con mà gầy thì buồng trứng làm việc kém, cái đó dội thẳng vào lứa kế tiếp.

Nghĩa là một cơn sốt bỏ qua không chỉ hỏng lứa đang nuôi. Nó ăn vào cả lứa sau nữa. Hai lứa, chỉ vì không biết con nái sốt từ hôm nào. Nghĩ tới đó thì cái nhiệt kế mấy chục nghìn với một lần đo buổi sáng là món hời rẻ nhất trong chuồng.

4. BẮT SỚM THÌ NHẸ, ĐỂ MUỘN THÌ TỐN THUỐC, TỐN SỮA

Cái hay của việc đo nhiệt độ là bắt được con nái lúc nó mới chớm, chưa kịp bỏ ăn. Lúc đó xử thì nhẹ nhàng, nái vẫn ăn được, sữa vẫn giữ được, ổ con không phải nhịn ngày nào. Để tới lúc nó bỏ ăn mới xử thì vừa tốn hơn, vừa mất sữa mấy hôm, con đã còi rồi mới quay lại được.

Còn xử thế nào thì tùy con: sốt bao nhiêu độ, đẻ được mấy ngày, bầu vú có căng đỏ nóng không, có dịch hôi chảy ra ở âm hộ không — mỗi tình trạng một hướng. Và chuyện có dùng kháng sinh hay không, loại nào, dùng ra sao thì phải cân nhắc kỹ vì con nái đang cho con bú, thuốc còn đi qua sữa sang con. Cho nên bà con đừng tự ra tiệm mua thuốc về đâm bừa. Đo xong thấy sốt thì nhắn cho tôi, tả rõ mấy thứ trên, tôi chỉ cho cách xử đúng con nhà mình cho nhẹ và an toàn cho cả ổ.

5. MẤY VIỆC CHẶN NHIỄM TRÙNG NGAY TỪ KHU ĐẺ

Phòng vẫn hơn chữa. Mấy việc dưới đây làm ở khu đẻ giúp con nái đỡ bị vi khuẩn tấn công ngay từ đầu, mà gần như không tốn tiền:

Quét dọn phân hằng ngày ở khu đẻ. Nái nằm trên nền sạch thì đường cho vi khuẩn xâm nhập ít đi hẳn, nhất là mấy ngày đầu sau đẻ khi cửa mình còn hé.

Đỡ đẻ thì tay và đồ phải sạch. Nếu phải thò tay vào can thiệp thì rửa tay thật sạch, cắt móng, dùng găng, có bôi trơn. Đây là đường vi khuẩn vào nhiều nhất — bàn tay bẩn thò vào một lần là gieo mầm cho cả đợt viêm.

Đừng can thiệp quá sớm mà cũng đừng để quá muộn. Nguyên tắc chung là chờ một lúc sau khi con nái ra con cuối rồi mới hỗ trợ, chứ không thò tay vào liên tục mỗi lần thấy nó rặn.

Nước phải đủ và vòi chảy mạnh. Nái đẻ xong uống rất nhiều, nước vừa chống táo bón vừa giúp nó nhanh lại sức, đẩy sản dịch ra tốt hơn. Vòi nước yếu, nái ngại đứng dậy uống, là một cái thiệt âm thầm quanh ngày đẻ.

6. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Ra tiệm mua một cái nhiệt kế để sẵn ở chuồng. Rẻ, mà dùng được cả năm cho mọi con.

2. Nái nào vừa đẻ, sáng hôm sau đo cho nó một lần, ghi con số lên sổ treo đầu chuồng.

3. Từ ba mươi chín phẩy bốn độ trở lên là sốt — nhắn tôi ngay, đừng đợi nó bỏ ăn.

4. Dọn phân khu đẻ hằng ngày, giữ vòi nước chảy đủ mạnh cho nái uống thỏa.

5. Ca đẻ nào phải thò tay can thiệp thì rửa tay, đeo găng, bôi trơn — coi chừng đúng cái cửa vi khuẩn hay vào.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Nhiệt độ bao nhiêu thì coi là nái sốt sau đẻ?

Nái đang nuôi con mà thân nhiệt từ 39,4 độ trở lên là đang sốt, cần để mắt và nhắn thú y ngay. Con số này đúng cho cả giống ngoại lẫn giống nội vì thân nhiệt không phụ thuộc giống. Đo ở hậu môn vào buổi sáng, có người thì chiều đo thêm một lần cho chắc.

7.2. Nái đẻ xong bao lâu thì cần đo nhiệt độ?

Đo vào buổi sáng của ngày hôm sau ngày nó đẻ, tức khoảng một ngày sau khi đẻ xong. Đó là lúc nhiễm trùng tử cung nếu có thường bắt đầu làm con nái nóng người, đo lúc này bắt được sớm trước khi nó bỏ ăn.

7.3. Con nái sốt nhưng vẫn ăn thì có đáng lo không?

Rất đáng lo, và đây chính là lúc tốt nhất để xử. Nái mới sốt mà chưa bỏ ăn nghĩa là mình bắt được bệnh lúc còn nhẹ, xử sớm thì nái giữ được sữa, ổ con không phải nhịn. Đừng chờ tới lúc nó bỏ máng mới làm gì.

7.4. Nái sốt sau đẻ có tự khỏi không, có cần dùng thuốc không?

Không nên trông vào chuyện tự khỏi, vì nhiễm trùng tử cung để lâu dễ kéo theo mất sữa, viêm vú, thậm chí hỏng đường sinh sản của lứa sau. Có cần kháng sinh hay không và dùng ra sao thì phải xét theo từng con, vì nái đang cho con bú — bà con đừng tự mua thuốc đâm, hãy nhắn tôi tả rõ tình trạng để tôi chỉ hướng đúng.

7.5. Vì sao nái sốt lại làm hỏng cả lứa sau chứ không riêng lứa này?

Vì nái ăn kém trong kỳ nuôi con sẽ sút sức, mà con nái gầy sau cai sữa thì lên giống chậm và lứa sau đẻ ít con hơn. Nái ăn no khỏe kỳ nuôi con này thì lứa sau mới đẻ sai. Một cơn sốt bỏ qua vì thế ăn vào hai lứa liền.

7.6. Làm sao để con nái đỡ nhiễm trùng ngay từ lúc đẻ?

Giữ nền khu đẻ sạch, dọn phân hằng ngày; ca nào phải can thiệp thì rửa tay, đeo găng, bôi trơn; đừng thò tay quá sớm hay quá muộn; và giữ vòi nước chảy mạnh cho nái uống đủ. Mấy việc này gần như không tốn tiền mà chặn được phần lớn nguy cơ.

8. TÓM LẠI

Con nái không đợi tới lúc bỏ ăn mới bệnh — nó sốt lên trước cả một hai ngày. Bà con có sẵn trong tay một cái chuông báo cháy sớm mà nhiều nhà bỏ quên: cái nhiệt kế mấy chục nghìn. Sáng hôm sau ngày nái đẻ, đo cho nó một lần; từ 39,4 độ trở lên là sốt, nhắn thú y ngay, đừng đợi nó bỏ máng. Bắt sớm thì nái vẫn ăn, vẫn có sữa, cả ổ con qua được những ngày đầu, và lứa sau nái vẫn đẻ sai. Một việc nhỏ, chặn được cái thiệt ăn vào hai lứa.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào có nái vừa đẻ, đo thấy sốt, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe: nhiệt độ bao nhiêu, đẻ được mấy ngày, bầu vú thế nào, có dịch hôi không — tôi chỉ cách xử sớm cho nhẹ.

Muốn có lịch chăm nái theo cả vòng đời từ cai sữa, canh phối, chửa tới lúc đẻ và nuôi con kèm mốc tiêm phòng, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi tận tay, miễn phí.

Đọc thêm: NÁI ĐẺ XONG QUAY LẠI CẮN CON: KHÔNG PHẢI NÓ DỮ MÀ ĐANG BÁO CÓ CHUYỆN — vì sao nái tơ cắn con phần lớn là do đau và hoảng, và 4 việc xử ngay trong đêm.