NÁI CHỬA SỐT BỎ ĂN: 3 BƯỚC XỬ LÝ NGAY VÀ VÌ SAO TUYỆT ĐỐI ĐỪNG TỰ TIÊM

Ba giờ chiều, chị Lan ở xóm bên gọi tôi, giọng run run: con nái chửa hơn hai tháng của chị bỏ ăn hai hôm nay, sờ tai với bẹn thấy nóng ran. Chị định ra tiệm mua đại liều hạ sốt về tiêm cho nó ăn lại. Tôi hỏi đúng một câu, chị mới tá hỏa, vì suýt nữa làm sảy mất cả ổ mười hai con trong bụng.

Tôi làm nghề thú y, đi chuồng nhiều nhà, tôi nói thật: nái chửa mà sốt, bỏ ăn là chuyện không được để qua đêm, nhưng việc đầu tiên phải làm lại không phải là tiêm. Bài này tôi chỉ bà con cách nhìn cho đúng bệnh và ba bước xử lý ngay tại chuồng, để giữ được cả mẹ lẫn ổ con.

1. VÌ SAO NÁI CHỬA SỐT BỎ ĂN LÀ CHUYỆN KHÔNG ĐƯỢC ĐỂ QUA ĐÊM

Con nái lúc bình thường ăn khỏe nhất đàn. Nó mà bỏ ăn cộng với người nóng ran thì gần như chắc chắn trong người đang có chuyện.

Nguy ở chỗ nái đang mang bầu. Sốt cao kéo dài dễ làm sảy thai, thai chết lưu, thai gỗ, mất cả lứa và mất luôn mấy tháng nuôi báo cô. Một đêm chần chừ nhiều khi đổi lấy cả ổ con. Cho nên phát hiện nái chửa bỏ ăn kèm sốt là phải bắt tay xử lý trong ngày, không để tới hôm sau.

2. BA NHÓM NGUYÊN NHÂN HAY GẶP NHẤT

Sốt bỏ ăn ở nái chửa không phải lúc nào cũng giống nhau. Có ba nhóm nguyên nhân, và mỗi nhóm xử lý một kiểu, nên phải xem cho đúng trước đã.

2.1. Bệnh truyền nhiễm — nguy hiểm nhất

Tai xanh, dịch tả và mấy bệnh do vi rút thường gây sốt cao, bỏ ăn, và hay lây cả đàn. Với nái chửa, đây là thủ phạm số một gây sảy thai, đẻ non, thai gỗ.

Dấu hiệu để nhận ra nhóm này: không chỉ một con mà nhiều con trong chuồng cùng ủ rũ, sốt, bỏ ăn gần như cùng lúc. Thấy cả đàn cùng đổ bệnh là phải nghĩ ngay tới bệnh truyền nhiễm và cách ly, báo thú y gấp.

2.2. Viêm nhiễm trong người

Viêm đường sinh dục, viêm tiết niệu, nhiễm trùng sau một lần phối hay một mũi tiêm không sạch cũng làm nái sốt, bỏ ăn.

Nhóm này thường chỉ một con lẻ bị, không lây cả đàn, và hay kèm dấu ra dịch đục, hôi ở âm hộ. Nhìn thấy dịch bẩn chảy ra là một manh mối quan trọng để phân biệt với sốc nhiệt.

2.3. Sốc nhiệt mùa nóng

Cái này bà con hay quên. Nái chửa bụng to, nặng nề, trời oi bức là thở dốc, nằm bẹp, bỏ ăn dù không mắc bệnh gì. Chuồng bí, thiếu nước mát, mái tôn thấp hầm hơi là dễ gặp nhất.

Dấu hiệu nghiêng về sốc nhiệt: một con lẻ, xảy ra đúng đợt nắng nóng, chuồng ngột ngạt, nái thở nhanh gấp nhưng không chảy dịch hôi, các con khác vẫn ăn bình thường.

3. PHÁT HIỆN NÁI CHỬA BỎ ĂN, LÀM GÌ NGAY — BA BƯỚC

Ba nhóm trên xử lý khác nhau, nên việc đầu tiên không phải là tiêm, mà là xem cho đúng rồi giữ sức cho nái.

Bước 1 — Đo thân nhiệt. Cặp nhiệt kế ở hậu môn. Heo bình thường khoảng ba mươi tám phẩy năm tới ba mươi chín phẩy năm độ. Trên bốn mươi độ là sốt cao, phải xử lý ngay. Có con số cụ thể rồi thì gọi thú y mới tư vấn đúng được, chứ nói “nó nóng nóng” thì không ai chẩn được.

Bước 2 — Hạ nhiệt, giữ sức, chưa cần thuốc. Dời nái ra chỗ thoáng mát, quạt hoặc che nắng, phun nước làm mát nền chuồng. Cho uống nước mát pha điện giải và vitamin C để nó đỡ mệt, kích cho uống nếu nái lười. Riêng ca nghi sốc nhiệt thì làm mát là chính, nhiều con chỉ cần hạ nhiệt là ăn lại. Cái này bà con làm được ngay tại chuồng, không hại gì.

Bước 3 — Tuyệt đối đừng tự tiêm hạ sốt hay kháng sinh bừa. Đây chính là chỗ tôi cản chị Lan. Nói kỹ ở mục dưới.

4. VÌ SAO TUYỆT ĐỐI ĐỪNG TỰ TIÊM CHO NÁI CHỬA

Nhiều loại thuốc hạ sốt và kháng sinh cấm dùng cho nái chửa vì gây sảy thai. Nái đang bầu khác hẳn con lợn thịt: một mũi tiêm sai loại, con lợn thịt không sao nhưng nái chửa là mất cả ổ.

Tiêm hạ sốt bừa còn che mất triệu chứng. Nái đang sốt do bệnh truyền nhiễm mà bị đè cơn sốt xuống, bà con tưởng đỡ, hóa ra bệnh vẫn chạy ngầm, tới lúc phát hiện thì đã sảy hoặc lây cả đàn.

Cho nên việc của bà con là mô tả đúng triệu chứng và đọc số đo thân nhiệt cho người có chuyên môn, để chọn thuốc an toàn cho nái bầu. Liều lượng thì tôi không dám ghi lên bài, vì mỗi ca một khác, mỗi loại thuốc một kiểu, ghi bừa là hại bà con. Nái nhà nào đang sốt bỏ ăn, nhắn kèm số đo thân nhiệt và mô tả, tôi tư vấn hướng xử lý an toàn cho từng con.

5. KHÔN NHẤT VẪN LÀ PHÒNG, ĐỪNG ĐỂ TỚI LÚC CHỮA

Nguyên nhân số một, là bệnh truyền nhiễm gây sảy thai, phòng được gần hết bằng tiêm vaccine đủ và đúng lịch cho nái. Nhiều nhà mất lứa oan chỉ vì tiêm phòng thiếu mũi hoặc sai thời điểm.

Ngoài vaccine, mấy việc nền cũng đỡ được nhiều: giữ chuồng mát và thoáng trong mùa nóng, luôn có nước sạch mát, giữ vệ sinh khi phối và khi tiêm để tránh viêm nhiễm, và ghi ngày phối lên bảng đầu chuồng để biết nái đang ở giai đoạn nào của kỳ chửa mà canh cho chuẩn.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Nái chửa sốt bao nhiêu độ là nguy hiểm?

Heo bình thường khoảng ba mươi tám phẩy năm tới ba mươi chín phẩy năm độ. Từ bốn mươi độ trở lên là sốt cao, với nái chửa phải xử lý ngay trong ngày vì sốt cao kéo dài dễ gây sảy thai. Nên cặp nhiệt kế ở hậu môn để có số cụ thể trước khi gọi thú y.

6.2. Nái chửa bỏ ăn có nên tự tiêm thuốc hạ sốt không?

Không nên. Nhiều loại thuốc hạ sốt và kháng sinh cấm dùng cho nái chửa vì gây sảy thai, tiêm sai một mũi là mất cả ổ. Việc nên làm là hạ nhiệt bằng cách làm mát và bù điện giải, đo thân nhiệt, rồi mô tả cho thú y chọn thuốc an toàn cho nái bầu.

6.3. Nái chửa sốt bỏ ăn có làm sảy thai không?

Có thể. Sốt cao kéo dài, nhất là do bệnh truyền nhiễm như tai xanh hay dịch tả, là thủ phạm số một gây sảy thai, đẻ non, thai gỗ ở nái chửa. Vì vậy không được để nái sốt bỏ ăn qua đêm.

6.4. Làm sao biết nái chửa sốt do bệnh truyền nhiễm hay do sốc nhiệt?

Nhiều con trong chuồng cùng sốt bỏ ăn gần như cùng lúc thì nghiêng về bệnh truyền nhiễm, phải cách ly và báo thú y gấp. Một con lẻ, đúng đợt nắng nóng, chuồng bí, thở dốc mà không chảy dịch hôi thì nghiêng về sốc nhiệt. Một con lẻ kèm dịch đục hôi ở âm hộ thì nghiêng về viêm nhiễm.

6.5. Nái chửa bỏ ăn mấy ngày thì phải lo?

Nái vốn ăn khỏe nhất đàn, nên chỉ cần bỏ ăn kèm người nóng là đã phải để ý ngay, không đợi vài ngày. Bỏ ăn cộng sốt là dấu hiệu trong người đang có chuyện, xử lý trong ngày chứ đừng để qua đêm.

6.6. Phòng nái chửa sốt sảy thai bằng cách nào?

Tiêm vaccine đủ và đúng lịch cho nái để phòng các bệnh truyền nhiễm gây sảy thai. Kèm theo là giữ chuồng mát thoáng mùa nóng, luôn có nước sạch, giữ vệ sinh khi phối và tiêm, ghi ngày phối để canh chăm theo giai đoạn.

7. TÓM LẠI

Nái chửa sốt bỏ ăn là chuyện không để qua đêm, nhưng việc đầu tiên không phải là tiêm. Đo thân nhiệt để có con số, hạ nhiệt và bù điện giải để giữ sức, và tuyệt đối đừng tự tiêm hạ sốt hay kháng sinh bừa cho nái bầu vì nhiều thuốc gây sảy thai. Xem cả đàn hay một con để đoán truyền nhiễm, viêm nhiễm hay sốc nhiệt, rồi mô tả cho thú y chọn thuốc an toàn. Và khôn nhất vẫn là tiêm phòng đủ lịch để khỏi phải chữa.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nái nhà mình đang chửa mà sốt bỏ ăn, đo thân nhiệt rồi nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, cho biết số đo và triệu chứng, tôi tư vấn hướng xử lý an toàn cho nái bầu.

Muốn có sẵn cả cuốn LỊCH LỢN ghi rõ lịch tiêm phòng vaccine cho lợn, có phần cho nái sinh sản, in ra dán chuồng canh cho chuẩn, nhắn chữ LỊCH LỢN qua Zalo, tôi gửi miễn phí.