CHO NÁI CHỬA ĂN THEO 3 CHẶNG: ĐỔ CÁM ĐÚNG LÚC ĐỂ ĐẺ SAI CON, MẸ NHIỀU SỮA

Cùng một con nái, cùng một bao cám, cùng cái chuồng đó. Vậy mà lứa này đẻ mười hai con to đều, lứa kia đẻ tám con lắt nhắt. Nhiều bà con tưởng do giống, do số con của nái. Tôi làm nghề thú y, đi chuồng nhiều nhà, tôi nói thật: phần lớn không phải do giống, mà do cho ăn đúng thời điểm.

Nuôi con nái chửa không phải là đổ cám cho qua ngày. Cho ăn sai lúc thì tốn cám cả năm mà vẫn mất tiền ở đúng vài buổi không ai để ý. Bài này tôi chỉ bà con cách chia 114 ngày chửa thành ba chặng, mỗi chặng một kiểu ăn, để nái đẻ sai con, mẹ khỏe, sữa về ướt bầu.

1. CÙNG MỘT BAO CÁM, SAO NÁI NHÀ NÀY ĐẺ 12 CON, NHÀ KIA ĐẺ 8?

Hai nhà nuôi nái chửa, hai kiểu khác nhau.

Nhà thứ nhất nuôi theo cảm tính. Thấy nái mới phối, mừng quá bồi dưỡng cho ăn thật nhiều ngay tháng đầu. Giữa kỳ thì chán, đổ đầy máng cho xong. Tới tháng cuối lại sợ “to con khó đẻ” nên cắt bớt cám. Kết quả: nái mập ị giữa kỳ, đẻ ra ổ con lắt nhắt, mẹ thì đẻ khó, đẻ xong ít sữa.

Nhà thứ hai nuôi theo lịch. Tháng đầu cho ăn vừa phải để giữ thai. Giữa kỳ nuôi đủ chất nhưng canh không cho mập. Tháng cuối mới tăng cám để vỗ con. Cùng con nái đó, ổ đẻ ra con nào con nấy to đều, mẹ đẻ nhẹ nhàng, sữa về ướt bầu.

Cùng một bao cám. Khác nhau ở chỗ đổ vào máng đúng lúc hay sai lúc.

2. VÌ SAO ĐỔ CÁM ĐÚNG LÚC THÀNH THỊT CON, SAI LÚC THÀNH MỠ MẸ

Bà con nhớ giùm tôi một câu, đủ để nuôi nái cả đời: mỗi cân cám đổ vào máng, đổ đúng lúc thì thành thịt con, đổ sai lúc thì thành mỡ mẹ. Mà mỡ mẹ nhiều thì đẻ khó, ít sữa.

Con nái chửa giống như cái nhà máy đang xây. Xây đúng quy trình, đúng giai đoạn thì ra hàng tốt. Đổ nguyên vật liệu ào ạt sai lúc thì vừa phí, vừa hỏng.

Cái thai trong bụng không lớn đều tất cả các ngày. Có giai đoạn nó đang làm tổ, có giai đoạn nó lớn chậm, có giai đoạn nó tăng cân vùn vụt. Cho ăn phải bám theo cái nhịp đó, chứ không phải cứ nhiều là tốt.

3. 114 NGÀY CHỬA CHIA 3 CHẶNG — MỖI CHẶNG MỘT KIỂU ĂN

Đây là phần quan trọng nhất. Bà con nhớ được ba chặng này là đã hơn nửa số người nuôi nái quanh vùng.

3.1. Chặng 1 — giữ thai (khoảng tháng đầu sau phối)

Nguyên tắc: cho ăn vừa phải, đừng vỗ béo. Nghe ngược đời nhưng đúng. Tháng đầu cho ăn quá nhiều làm tăng nhiệt trong người nái, phôi chết bớt, thế là đẻ ít con.

Phôi lúc này còn bé xíu, đang bám vào tử cung làm tổ, nhìn ngoài không thấy gì nên nhiều nhà tưởng chưa cần chăm. Sai. Số con đẻ nhiều hay ít quyết định gần hết ở tháng này.

Tháng đầu còn phải giữ nái yên và mát: đừng dồn đuổi, đừng chuyển chuồng, đừng nhập đàn, chuồng phải mát vì nóng là kẻ thù số một của phôi. Và có một mốc không được quên: khoảng ngày mười tám tới hai mươi tư sau phối, soi xem nái có đòi đực lại không. Đòi đực lại nghĩa là phối hỏng, phải phối lại ngay, đừng nuôi báo cô cả tháng.

3.2. Chặng 2 — dưỡng thai (khoảng tháng thứ hai tới hết tháng thứ ba)

Nguyên tắc: nuôi đủ chất nhưng không để mập. Đây là lúc thai lớn dần, nái cần đủ dinh dưỡng, nhưng để nó mập ị thì tới lúc đẻ sẽ khó và ít sữa.

Chặng này cũng là lúc chấm điểm thể trạng con nái: nhìn không quá gầy, không quá mập là chuẩn. Đây cũng là quãng yên để làm mấy việc nền như tẩy giun, chăm móng chân, bổ khoáng.

3.3. Chặng 3 — vỗ thai cuối (khoảng 30 ngày cuối trước đẻ)

Nguyên tắc: tăng cám. Vì hai phần ba trọng lượng con hình thành ở 30 ngày cuối này. Nhiều nhà làm ngược, tháng cuối sợ to con khó đẻ nên cắt cám, thế là con sinh ra nhẹ cân, yếu.

Con to đều hay lắt nhắt phần lớn quyết ở 30 ngày cuối. Riêng sát ngày đẻ thì giảm nhẹ cám lại một chút và cho ăn thêm chất xơ chống táo bón, chuẩn bị ổ đẻ cho sạch sẽ.

4. CHO ĂN MỖI CHẶNG MẤY CÂN MỘT NGÀY?

Đây là câu bà con hỏi ngay, và tôi phải nói thật: con số cụ thể mấy cân một ngày còn tùy loại cám bà con đang cho ăn và vóc con nái to hay nhỏ. Cám đậm đặc khác cám hỗn hợp, nái tơ lứa đầu khác nái rạ đã đẻ nhiều lứa. Cho lộn số là hại con nái, nên tôi không phát một con số chung chung trên bài.

Nhà nào cho tôi biết đang cho ăn cám gì, nái đẻ lứa mấy, thể trạng ra sao, tôi tính khẩu phần từng chặng cho đúng con nái nhà mình, và nhắc luôn mấy mốc vaccine, tẩy giun trong kỳ chửa.

5. CUỐN SỔ ĐẦU CHUỒNG MỚI LÀ THỨ QUYẾT ĐỊNH

Muốn nuôi theo ba chặng thì phải biết con nái đang ở ngày thứ mấy của kỳ chửa. Muốn biết thì phải ghi ngày phối.

Cách làm đơn giản: lấy ngày phối làm ngày số không, ghi lên tấm bảng treo đầu chuồng. Rồi mọi việc dò theo đó: ngày mười tám tới hai mươi tư soi đòi đực, sang tháng thứ hai chuyển sang chặng dưỡng thai, còn ba mươi ngày cuối thì tăng cám vỗ con. Không có sổ thì nuôi mò, chặng nào cũng lẫn, cám đổ không đúng lúc.

Một cái bảng con, vài dòng chữ, mà quyết định cả ổ đẻ. Đây là việc rẻ nhất và đáng làm nhất khi nuôi nái.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Nái chửa tháng đầu có nên cho ăn nhiều để bồi dưỡng không?

Không nên. Tháng đầu cho ăn quá nhiều làm tăng nhiệt trong người nái, phôi dễ chết bớt, thành ra đẻ ít con. Tháng đầu chỉ cho ăn vừa phải để giữ thai, giữ nái mát và yên. Số con đẻ nhiều hay ít quyết định gần hết ở tháng này.

6.2. Tháng cuối nái chửa có nên cắt cám cho con nhỏ dễ đẻ không?

Ngược lại là khác. Hai phần ba trọng lượng con hình thành ở ba mươi ngày cuối, nên đây là lúc phải tăng cám để vỗ con. Cắt cám tháng cuối làm con sinh ra nhẹ cân, yếu. Chỉ sát ngày đẻ mới giảm nhẹ một chút và thêm chất xơ chống táo bón.

6.3. Làm sao biết cho nái chửa ăn bao nhiêu cám một ngày là đủ?

Con số cụ thể tùy loại cám và vóc con nái, nái tơ khác nái rạ, nên không có số chung cho mọi nhà. Cách chắc ăn là nhìn thể trạng: chặng giữa không để nái quá gầy cũng không quá mập. Cần tính khẩu phần đúng cho con nái nhà mình thì nhắn Zalo cửa hàng, cho biết cám gì, nái lứa mấy.

6.4. Nái phối xong bao lâu thì biết có đậu thai hay không?

Khoảng ngày mười tám tới hai mươi tư sau phối, soi xem nái có đòi đực lại không. Đòi đực lại là phối hỏng, phải phối lại ngay, đừng nuôi báo cô cả tháng. Nái im, ăn đều thì nhiều khả năng đã đậu.

6.5. Nuôi nái chửa cần tránh những gì trong tháng đầu?

Tránh dồn đuổi, chuyển chuồng, nhập đàn, và tránh để chuồng nóng. Tháng đầu phôi đang làm tổ, rất nhạy cảm; nóng và stress đều làm chết phôi, giảm số con. Giữ nái yên và mát là việc quan trọng ngang với chuyện cho ăn.

7. TÓM LẠI

Chia 114 ngày chửa làm ba chặng: tháng đầu ăn vừa phải để giữ thai, giữa kỳ đủ chất nhưng không cho mập, ba mươi ngày cuối tăng cám vỗ con. Ghi ngày phối lên bảng đầu chuồng để biết nái đang ở chặng nào. Làm được ba việc đó, cùng một bao cám mà ổ đẻ khác hẳn: con to đều, mẹ đẻ nhẹ, sữa về ướt bầu.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nái nhà mình đang chửa mà chưa biết cho ăn từng chặng bao nhiêu, cho biết cám gì và nái lứa mấy, nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tôi tính khẩu phần cho đúng con nái nhà mình.

Muốn có sẵn cả cuốn LỊCH NÁI chăm nái theo vòng đời, từ lúc phối, chửa từng chặng, tới lúc đẻ và nuôi con, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi miễn phí.