NÁI ĐẺ XONG MỚI LO SỮA LÀ MUỘN: SỮA NON ĐƯỢC NẠP TỪ TRƯỚC KHI ĐẺ VÀ 3 VIỆC CHĂM NÁI THÁNG CUỐI

# NÁI ĐẺ XONG MỚI LO SỮA LÀ MUỘN: SỮA NON ĐƯỢC NẠP TỪ TRƯỚC KHI ĐẺ VÀ 3 VIỆC CHĂM NÁI THÁNG CUỐI

Bà con để ý mà xem, có chuyện này lạ lắm. Hai con nái đẻ cùng đợt, cùng chuồng, ăn cùng loại cám. Con này đẻ ra là cả ổ bu vào bú no căng bụng, nằm ngủ ngon lành. Con kia đẻ ra con bú mãi không thấy no, kêu chíp chíp, mấy hôm sau còi hẳn đi.

Nhiều nhà nhìn cảnh đó rồi kết luận: tại con nái kia ít sữa bẩm sinh, hoặc tại lúc đẻ nó có chuyện gì. Nhưng phần lớn các trường hợp, nguyên nhân đã có từ trước khi con nái đẻ, chừng một đến hai tuần. Lúc bà con nhìn thấy đàn con đói thì việc đã rồi — cái gốc nằm ở tháng cuối thai kỳ, khi mình chưa để ý tới.

Bài này nói cho bà con hiểu chuyện gì đang xảy ra trong người con nái ở tháng cuối. Hiểu rồi thì biết phải chăm thế nào để cả ổ con có cái vốn ban đầu cho tử tế.

1. THÁNG CUỐI, CƠ THỂ NÁI ĐANG LÀM MỘT VIỆC MÌNH KHÔNG NHÌN THẤY

Ở một phần ba cuối của thai kỳ, ngoài chuyện nuôi đám con trong bụng đang lớn rất nhanh, cơ thể con nái còn âm thầm làm thêm một việc nữa: nó đang xây tuyến vú.

Mô tuyến vú phát triển mạnh nhất chính trong giai đoạn này. Càng gần ngày đẻ, con nái càng dồn ưu tiên năng lượng về phía bầu vú. Bà con sờ vú nái mấy ngày sát đẻ thấy căng dần lên là vì thế.

Đặc biệt trong một đến hai tuần cuối trước khi đẻ, cơ thể nái tạo ra chất béo rồi đem tích sẵn ngay trong tuyến vú. Cái kho tích sẵn đó chính là nguyên liệu để làm ra sữa non. Nói cách khác, sữa non không phải đẻ xong mới có — nó đã được nạp sẵn từ trước, từ chính miếng ăn của con nái trong hai tuần cuối.

Đây là chỗ mấu chốt mà bà con cần nhớ: nếu tháng cuối con nái ăn không đủ, ăn không đúng, thì cái kho đó không đầy. Tới lúc đẻ, muốn bù cũng không kịp nữa, vì thời gian nạp đã trôi qua rồi. Đó là lý do vì sao “đẻ xong mới lo sữa” thường là muộn.

2. VÌ SAO SỮA NON LẠI QUYẾT ĐỊNH CẢ ĐÀN CON

Bà con biết rồi nhưng tôi nhắc lại cho rõ: sữa non là thứ mang toàn bộ sức đề kháng của mẹ truyền sang con. Con lợn con đẻ ra gần như trắng tay về miễn dịch — nó không tự chống đỡ được gì trong những ngày đầu. Tất cả trông vào mấy giờ bú sữa non đầu tiên.

Con nào bú đủ sữa non thì cả mấy tuần sau khỏe, ít bệnh vặt, lớn đều tay. Con nào bú hụt thì yếu suốt, hay ốm, và đó thường chính là mấy con đổ bệnh, còi cọc sau cai sữa. Nhiều nhà cứ thắc mắc sao ổ nhà mình nuôi mãi không đều, hóa ra cái nền đã lệch ngay từ những giờ đầu đời.

Cho nên chăm nái tháng cuối không phải chỉ để nái mẹ khỏe. Nó là để cả ổ con có cái vốn miễn dịch ban đầu — thứ vốn mà sau này có tốn tiền thuốc cũng khó mua lại được.

3. ĐẺ SUÔN VÀ SỮA TỐT LÀ HAI CHUYỆN DÍNH VÀO NHAU

Có một chi tiết nữa nghe khá thú vị. Ngay trong sáu giờ đầu lúc nái đẻ, bầu vú của nó hoạt động mạnh gấp đôi bình thường để hút năng lượng về làm sữa. Và một phần năng lượng đó lại đến từ chính những cơn co bóp tử cung khi con nái rặn đẻ. Nghĩa là bản thân việc đẻ cũng góp phần tạo ra sữa non.

Điều này giải thích vì sao con nái đẻ mà kiệt sức, đẻ lâu, không còn sức rặn thì sữa non cũng kém theo. Con nái vào cuộc đẻ trong tình trạng đói lả thì vừa đẻ khó, vừa ít sữa. Đẻ suôn và sữa tốt là hai chuyện dính chặt vào nhau, mà cả hai đều bắt nguồn từ việc nái được ăn đủ trong tháng cuối.

4. BA VIỆC CHĂM NÁI THÁNG CUỐI, NHÀ NÀO CŨNG LÀM ĐƯỢC

Không cần thuốc thang gì cao siêu. Ba việc dưới đây bà con làm được hết bằng cái sẵn có trong nhà.

4.1. Một, chia nhỏ bữa ăn ra

Tháng cuối nên cho nái ăn ít nhất ba bữa một ngày, đừng dồn hết vào một hai bữa. Lý do đơn giản: bụng con nái lúc này đã bị đám con chiếm gần hết chỗ. Đổ một lần thật nhiều thì nó không chứa nổi, ăn không hết, thức ăn thừa lại phí. Chia nhỏ ra nhiều bữa thì tính tổng cả ngày nó lại ăn được nhiều hơn — mà nhiều hơn đúng lúc này chính là để nạp đầy cái kho sữa non.

4.2. Hai, đủ thô xanh, đủ chất xơ

Khẩu phần nái chửa cuối kỳ mà chỉ toàn cám tinh là thiếu. Chất xơ ở giai đoạn này có mấy cái lợi cùng lúc: chống táo bón cho nái quanh ngày đẻ, giúp ít con nhẹ cân hơn, và sau khi đẻ con nái ăn khỏe hơn. Táo bón quanh ngày đẻ là chuyện âm thầm nhưng phá đàn ghê gớm, bà con nào từng gặp thì hiểu.

Rau xanh, thân chuối, mấy thứ thô nhà mình sẵn có đều dùng được, không phải mua gì đắt đỏ. Cứ trộn thêm vào khẩu phần cho con nái mấy tuần cuối.

4.3. Ba, đủ năng lượng cho lúc đẻ

Đẻ là việc nặng, kéo dài mấy tiếng đồng hồ. Con nái vào cuộc mà đã đói lả thì rặn không nổi, đẻ lâu, con chết lưu nhiều, mà như đã nói ở trên — sữa non cũng kém theo. Cho nên mấy ngày sát ngày đẻ, tuyệt đối đừng để con nái bị đói bữa nào.

Còn cụ thể mỗi bữa cho ăn bao nhiêu, dùng loại cám nào, thì tùy giống nái, tùy tầm vóc, tùy loại cám nhà mình đang dùng. Cái này không thể phán chung một con số cho mọi nhà được. Nhà nào chưa chắc khẩu phần tháng cuối đã hợp chưa, cứ nhắn tôi tả rõ đàn, tôi chỉ cho sát với nhà mình.

5. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY HÔM NAY

1. Nái nào sắp đẻ trong vòng một tháng: xem lại đang cho ăn mấy bữa một ngày. Đang một hai bữa thì chia ra ba bữa.

2. Nhìn lại khẩu phần xem đã có thô xanh chưa, hay chỉ toàn cám tinh. Thiếu thì bổ sung ngay.

3. Đừng để nái tháng cuối bị đói bữa nào, nhất là mấy ngày sát ngày đẻ.

4. Chuẩn bị sẵn tinh thần và chỗ úm cho đàn con — vì sữa non đã đủ thì mấy giờ đầu sau đẻ mới phát huy được.

Chăm được ba việc này trong tháng cuối, bà con sẽ thấy khác rõ ở lứa sau: nái đẻ suôn hơn, đàn con bú no ngay từ đầu, ít con còi. Đây là việc gần như không tốn thêm tiền mà đổi lại được cả ổ con khỏe.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Sữa non có phải đẻ xong mới có không?

Không. Sữa non được cơ thể nái nạp sẵn vào bầu vú từ một đến hai tuần trước khi đẻ, lấy nguyên liệu từ chính miếng ăn của con nái trong giai đoạn đó. Đẻ xong chỉ là lúc con bú ra, chứ kho sữa non đã hình thành từ trước rồi.

6.2. Làm sao biết nái tháng cuối ăn đã đủ hay chưa?

Nhìn thể trạng con nái: không quá gầy, không quá béo, ăn hết khẩu phần chia làm nhiều bữa mà vẫn thèm, phân không bị khô cứng táo bón. Nếu nái bỏ ăn, ăn ít dần, hay phân khô vón thì cần xem lại ngay khẩu phần và cách chia bữa.

6.3. Nái tháng cuối nên cho ăn mấy bữa một ngày?

Ít nhất ba bữa. Bụng nái lúc này bị đàn con chiếm gần hết chỗ, dồn một hai bữa lớn thì nó không ăn hết, chia nhỏ ra thì tổng lượng ăn được lại nhiều hơn.

6.4. Cho nái ăn thô xanh gì trong tháng cuối?

Rau xanh, thân chuối và các loại thô nhà sẵn có đều dùng được, trộn thêm vào cùng cám. Mục đích là bổ sung chất xơ để chống táo bón, giúp ít con nhẹ cân hơn và nái ăn khỏe sau đẻ — không cần thứ gì đắt tiền.

6.5. Đẻ xong mới thấy nái ít sữa thì còn cứu được không?

Cứu được phần nào bằng cách chăm nái sau đẻ cho ăn uống tốt, giữ nái không sốt, không viêm — nhưng cái kho sữa non thì đã chốt từ trước khi đẻ, khó bù kịp. Vì vậy việc quan trọng nhất vẫn là chăm cho đúng ngay từ tháng cuối.

6.6. Con nào bú hụt sữa non trong mấy giờ đầu thì sau này ra sao?

Con đó thường yếu kéo dài, hay ốm vặt, chậm lớn và dễ đổ bệnh sau cai sữa, vì nó thiếu mất cái vốn đề kháng ban đầu mà sữa non đem lại. Cho nên phải cố cho mọi con trong ổ đều được bú sữa non sớm, đừng để con nhỏ bị hất ra rìa.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An), hai thế hệ làm nghề thú y ở quê. Nhà nào có nái sắp đẻ mà chưa chắc khẩu phần tháng cuối đã hợp chưa, nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, tả rõ nái lứa mấy, dự đẻ khi nào, đang ăn cám gì, ngày mấy bữa — tôi tư vấn cho sát với đàn nhà mình.

Muốn nhận LỊCH chăm nái theo vòng đời (có phần tháng cuối trước đẻ và mốc tiêm phòng), bà con nhắn tin cho cửa hàng hoặc vào nhóm Zalo bà con chăn nuôi: https://zalo.me/g/feglol443 — tôi gửi tận tay, miễn phí.