CHỌN NÁI HẬU BỊ ĐẠT CHUẨN: NHÌN 5 CHỖ NÀY TRƯỚC KHI GIỮ CON NÀO LẠI LÀM GIỐNG

# CHỌN NÁI HẬU BỊ ĐẠT CHUẨN: NHÌN 5 CHỖ NÀY TRƯỚC KHI GIỮ CON NÀO LẠI LÀM GIỐNG

Con lợn thịt nuôi sai thì mấy tháng là xong, bán đi rồi làm lại lứa khác. Nhưng con nái thì khác hẳn. Giữ một con nái là gắn với nó hai ba năm, mỗi năm hai lứa. Chọn trúng con tốt thì nó đẻ sai, nuôi con khéo, năm nào cũng cho mình mấy chục con giống. Chọn nhầm con dở thì lứa nào cũng ít con, con còi, có khi phối mãi không đậu, mà vẫn phải đổ cám nuôi nó suốt.

Cái đau là con nái dở nó không lộ ra ngay. Phải một hai lứa sau mới biết, mà lúc đó tiền cám đã đổ vào bao nhiêu rồi. Cho nên khâu chọn ngay từ đầu là khâu đáng bỏ công nhất trong cả nghề nuôi nái. Bài này tôi chỉ bà con 5 chỗ phải soi tận tay trước khi quyết giữ con nào lại làm giống.

1. VÌ SAO CHỌN SAI MỘT CON NÁI LÀ ÔM CỤC NỢ HAI BA NĂM

Bà con cứ tính thế này cho dễ hình dung. Một con nái từ lúc giữ lại làm hậu bị tới lúc đẻ lứa đầu đã tốn cả nửa năm cám. Nếu con đó đẻ ít, nuôi con vụng, hay phối không đậu, thì cái lỗ không nằm ở một lứa mà kéo dài suốt đời nó ở trong chuồng nhà mình. Đổi con nái đã lỡ nuôi lớn cũng tiếc, mà giữ lại thì lứa nào cũng hụt.

Trong khi đó, phần lớn những chỗ quyết định con nái tốt hay dở lại nhìn thấy được ngay từ lúc nó còn là hậu bị, nếu mình biết nhìn vào đâu. Bỏ mươi phút ra chuồng soi cho kỹ đáng giá hơn cả năm chạy theo sửa lỗi. Năm chỗ dưới đây, chỗ nào cũng tự tay làm được, không cần máy móc gì.

2. CHỖ THỨ NHẤT — ĐẾM VÚ, ĐÂY LÀ CHỖ QUAN TRỌNG NHẤT

Bà con nhớ cho kỹ: con nái phải có từ 12 vú trở lên, tốt nhất là 12 tới 14 vú.

Vì sao vú lại quan trọng nhất? Vì nái đẻ mười mấy con, mỗi con lợn con bám chặt một cặp vú riêng suốt kỳ bú. Nái ít vú hơn số con thì kiểu gì cũng có mấy con không có chỗ bú, đói, còi, rồi chết dần. Đẻ sai mà ít vú thì cũng bằng thừa, vì nuôi không đủ số con lên.

Mà đếm vú không phải chỉ đếm số lượng. Phải soi thêm ba điều. Khoảng cách các vú đều nhau, không chỗ dày chỗ thưa. Núm vú nổi rõ, sờ thấy rành mạch. Và không có vú kẹ — tức là vú lép, vú tịt, núm thụt vào. Vú kẹ thì coi như không có, con bú vào không ra sữa. Nhiều nhà chọn nái chỉ nhìn con nào to đẹp là giữ, quên đếm vú, tới lúc đẻ mới tá hỏa thì đã muộn.

3. CHỖ THỨ HAI — CHÂN VÀ CÁCH ĐI

Đây là chỗ hay bị bỏ qua nhất mà lại hại nhất. Con nái nặng vài tạ, lại mang bầu, đi lại trên nền chuồng trơn ướt suốt mấy năm. Chân yếu là hỏng cả con nái, dù mọi thứ khác có tốt tới đâu.

Nhìn mấy điểm sau. Bốn chân chắc, khoảng cách giữa hai chân rộng, đứng vững vàng. Móng đều nhau, không nứt, không vẹo. Và quan trọng nhất: nó phải đi móng — tức là đi trên đầu ngón, chân đứng thẳng. Con nào đi bàn, tức là bệt cả bàn chân xuống nền, khớp cổ chân sà thấp, thì loại ngay đừng tiếc. Con đi bàn nuôi lớn lên, mang bầu nặng thêm, là què giữa chừng, phải loại thải sớm, mất trắng công nuôi. Muốn biết thì đừng đứng ngoài nhìn, hãy để nó đi vài vòng trong chuồng rồi quan sát cái khớp cổ chân sau.

4. CHỖ THỨ BA — DÁNG THÂN

Đứng nghiêng nhìn cả con một lượt. Lưng dài vừa phải và không võng — lưng đã võng ở tuổi hậu bị thì mang bầu nặng càng võng thêm. Bụng thon gọn, không xệ, không sệ bụng; bụng xệ ở tuổi này là dấu nuôi quá béo hoặc thể chất kém. Mông nở, đùi đầy đặn, đó là chỗ chứa sức để đẻ và nuôi con. Vai và ngực liên kết chắc với thân, không lỏng lẻo.

Một con nái hậu bị đạt chuẩn nhìn tổng thể phải cân đối, chắc chắn, nở nang mà không béo ị. Con quá gầy thì thiếu sức, con quá béo thì buồng trứng làm việc kém, phối hay không đậu.

5. CHỖ THỨ TƯ — BỘ PHẬN SINH DỤC

Nhìn âm hộ: phải xuôi, cân đối, phát triển bình thường, không dị tật. Con nào âm hộ nhỏ quá, lệch, hếch ngược lên thì bỏ. Cái này về sau ảnh hưởng thẳng tới chuyện phối giống và lúc đẻ — âm hộ hếch ngược dễ nhiễm bẩn ngược vào trong, đẻ cũng khó hơn. Chỗ này nhìn nhanh nhưng đừng bỏ qua.

6. CHỖ THỨ NĂM — HỎI NGUỒN GỐC, ĐỪNG CHỈ NHÌN CON

Đây là chỗ phân biệt người biết chọn với người chọn theo cảm tính. Con nái tốt phần lớn là do gen, mà gen thì nhìn con không thấy hết, phải hỏi về mẹ nó.

Chọn con của nái đang ở lứa 3 tới lứa 10. Đây là quãng nái mẹ sung sức nhất, con sinh ra chắc khỏe. Con của nái lứa 1 lứa 2 thì mẹ còn non, con thường yếu hơn. Hỏi thêm xem mẹ nó đẻ có sai không, nuôi con có khéo không — mẹ đẻ sai khéo nuôi thì con gái nó thường cũng vậy, đây là thứ di truyền lại chứ không phải may rủi.

Trong đàn thì chọn con to nhất, nhì, ba. Đừng chọn con còi rồi hy vọng nuôi lên; con còi lúc nhỏ hiếm khi thành nái tốt. Và theo dõi từ sau cai sữa tới lúc sáu tháng: con nào tăng trọng nhanh, khỏe mạnh, ăn tốt thì mới giữ, con nào chậm lớn hay ốm vặt thì gạch tên.

7. MỘT LƯU Ý VỀ TUỔI LÊN GIỐNG

Nái hậu bị thường bắt đầu động dục lần đầu quanh mốc năm tháng với nái nội, quanh bảy tháng với nái ngoại. Nhưng bà con nhớ giúp tôi một điều: thấy nó lên giống lần đầu không có nghĩa là phối được ngay. Lần lên giống đầu tiên cơ thể con nái chưa sẵn sàng nuôi thai cho tốt, phối vội thường đẻ ít con và hại sức con nái non. Chuyện canh đúng lứa nào mới phối, tôi sẽ nói riêng một bài, ở đây bà con cứ nhớ nguyên tắc: lên giống lần đầu là để đánh dấu, chưa phải để phối.

8. BA VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY NGOÀI CHUỒNG

Bà con không cần đợi ai, ra chuồng chiều nay làm được luôn ba việc.

Một, với mấy con đang định giữ lại làm nái, đếm vú từng con và ghi lại. Con nào dưới 12 vú thì gạch tên khỏi danh sách giống. Hai, để nó đi vài vòng, đứng nhìn xem đi móng hay đi bàn; con đi bàn thì chuyển sang nuôi thịt, đừng giữ làm nái. Ba, hỏi lại người bán hoặc lật sổ nhà xem con đó là con của nái lứa mấy, mẹ nó mỗi lứa đẻ mấy con, nuôi con có khéo không.

Làm xong ba việc đó là bà con đã lọc được phần lớn con dở ra khỏi đàn, trước khi tốn thêm một đồng cám nuôi chúng thành nái.

9. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

9.1. Nái hậu bị cần bao nhiêu vú là đạt?

Từ 12 vú trở lên, tốt nhất 12 tới 14 vú, các vú đều nhau, núm nổi rõ và không có vú kẹ (vú lép, núm thụt). Nái ít vú hơn số con đẻ thì luôn có con không đủ chỗ bú, đói còi rồi chết dần.

9.2. Đi móng với đi bàn khác nhau chỗ nào, làm sao nhìn ra?

Đi móng là đi trên đầu ngón, chân đứng thẳng, khớp cổ chân cao và gọn — đây là chân tốt. Đi bàn là bệt cả bàn chân xuống nền, khớp cổ chân sà thấp gần sát nền. Cho nó đi vài vòng rồi nhìn chân sau sẽ rõ. Con đi bàn mang bầu nặng dễ què giữa chừng, nên loại khỏi diện làm nái.

9.3. Nên chọn con của nái mẹ lứa mấy?

Chọn con của nái mẹ đang ở lứa 3 tới lứa 10, vì đây là quãng nái mẹ sung sức nhất, con sinh ra chắc khỏe. Con của nái lứa 1 lứa 2 mẹ còn non nên thường yếu hơn. Hỏi thêm mẹ nó đẻ có sai, nuôi con có khéo không, vì những thứ đó di truyền lại cho con gái.

9.4. Trong một đàn nên giữ con nào lại làm nái?

Giữ con to nhất, nhì, ba trong đàn, khỏe mạnh, ăn tốt, tăng trọng nhanh từ sau cai sữa. Đừng chọn con còi rồi hy vọng nuôi lên, con còi lúc nhỏ hiếm khi thành nái tốt.

9.5. Nái hậu bị chỉ nhìn con to đẹp mà giữ có được không?

Không nên. To đẹp mới là một phần. Nhiều con to đẹp nhưng ít vú, chân đi bàn, hoặc là con của nái mẹ đẻ kém — mấy cái đó nhìn qua không thấy, phải soi đủ 5 chỗ và hỏi nguồn gốc mới chắc.

9.6. Thấy nái hậu bị lên giống lần đầu, phối luôn được không?

Không phối vội. Lần lên giống đầu tiên cơ thể con nái chưa sẵn sàng nuôi thai tốt, phối lúc này thường đẻ ít con và hại sức con nái non. Ghi lại lần lên giống đầu để đánh dấu, đợi lứa sau mới phối.

10. TÓM LẠI

Chọn nái hậu bị không phải chuyện nhìn con nào to đẹp là bắt. Năm chỗ phải soi tận tay: đếm vú từ 12 trở lên, xem chân đi móng hay đi bàn, nhìn dáng thân cân đối, xem âm hộ xuôi bình thường, và hỏi nguồn gốc mẹ nó. Bỏ mươi phút soi cho kỹ lúc chọn đáng giá hơn cả hai ba năm nuôi một con nái dở. Chọn trúng con tốt là đặt được cái nền cho cả đàn giống nhà mình về sau.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào đang chọn nái hậu bị mà còn phân vân, cứ chụp ảnh con nái nhắn Zalo 0966 370 768, tả rõ mấy tháng tuổi, con của nái lứa mấy — tôi soi giúp nên giữ lại làm giống hay nên bán thịt. Nhà nào cần con giống rõ nguồn hoặc tinh đực Duroc để gây đàn thì cũng nhắn, tôi tư vấn theo điều kiện chuồng nhà mình.

Muốn có lịch chăm nái theo cả vòng đời từ hậu bị, phối, chửa, đẻ tới nuôi con, kèm mốc tiêm phòng, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi miễn phí.

Đọc thêm: NÁI KHÔNG LÊN GIỐNG: SÁU PHẦN MƯỜI VẪN CÓ CHU KỲ BÌNH THƯỜNG — VẤN ĐỀ NẰM Ở CÁCH ĐI SOI — chọn được nái hậu bị tốt rồi, việc tiếp theo là phát hiện đúng lúc nó lên giống để phối cho đậu.

Đọc thêm: NÁI HẬU BỊ BÉO QUÁ HÓA HẠI: NHÌN 3 CHỖ BIẾT THỂ TRẠNG ĐÃ HỢP PHỐI CHƯA MÀ KHÔNG CẦN CÂN — chọn được con giống rồi thì phải nuôi đúng thể trạng, béo quá là hỏng phối đẻ ít con.