NÁI ĐẺ RA THAI GỖ KHÔ ĐEN LẪN CON SỐNG, HOẶC SẢY CẢ Ổ: ĐỌC KIỂU THAI ĐỂ KHOANH NGUYÊN NHÂN VÀ CHẶN TỪ TRƯỚC KHI PHỐI

# NÁI ĐẺ RA THAI GỖ KHÔ ĐEN LẪN CON SỐNG, HOẶC SẢY CẢ Ổ: ĐỌC KIỂU THAI ĐỂ KHOANH NGUYÊN NHÂN VÀ CHẶN TỪ TRƯỚC KHI PHỐI

Có cảnh làm người nuôi nái rụng rời chân tay: nái tới ngày đẻ mà đẻ ra mấy cục đen đen, khô cứng như khúc gỗ, lẫn với vài con sống. Hoặc đang chửa ngon lành tự nhiên sảy cả ổ, thai ra non tươi. Hoặc đẻ đủ ngày mà cả ổ chỉ lèo tèo mấy con, ít hẳn so với mọi lứa.

Nhiều bác thở dài bảo con nái này xui, giống kém, rồi tặc lưỡi cho qua. Nói thẳng với bà con: phần lớn không phải xui. Mấy cái đó là con nái đang báo có chuyện, thường là bệnh sinh sản hoặc trục trặc trong cách nuôi — mà cả hai nhóm này đa phần đều chặn được từ trước. Bài này nói cho bà con cách đọc cho ra, rồi chặn từ đâu.

1. THAI ĐẺ RA THẾ NÀO KHÔNG PHẢI CHUYỆN MAY RỦI

Cái thai đẻ ra như thế nào nói lên khá nhiều về chuyện đã xảy ra trong bụng nái. Người nuôi quen tay chỉ cần nhìn kiểu thai ra là khoanh được sơ sơ hướng nguyên nhân, thay vì đứng ngẩn ra đổ tại số.

Phải nói trước cho sòng phẳng: nhìn kiểu thai chỉ giúp khoanh vùng, chứ không khẳng định chắc chắn một trăm phần trăm là bệnh gì. Muốn biết đúng bệnh thì phải lấy mẫu xét nghiệm. Nhưng khoanh được vùng rồi thì bà con biết đường phòng cho trúng, và biết lúc nào cần gọi thú y tới soi tận nơi.

2. ĐỌC KIỂU THAI ĐỂ KHOANH NHÓM NGUYÊN NHÂN

Bà con để ý mấy kiểu dưới đây, mỗi kiểu nghiêng về một nhóm nguyên nhân khác nhau.

Đẻ ra thai gỗ, thai khô, đen cứng, nhiều cỡ to nhỏ khác nhau, lẫn với con sống, và ổ ít con. Đây là kiểu hay gặp nhất mà bà con hoang mang. Mấy cục khô đen ấy là thai đã chết từ trong bụng từ sớm, chết rồi khô quắt lại nằm đó cho tới ngày đẻ. Các thai chết rải rác ở những thời điểm khác nhau nên mới có cục to cục nhỏ. Kiểu này hay do nhóm bệnh làm chết thai lẻ tẻ trong tử cung, thường gọi là bệnh khô thai.

Sảy cả ổ ở giai đoạn cuối, thai ra tươi, nái có thể kèm sốt, bỏ ăn, da tím tái. Đang chửa gần tới ngày thì sảy hàng loạt, thai còn tươi chứ chưa khô. Kiểu sảy cuối kỳ rầm rộ này hay dính tới nhóm bệnh dịch về đường sinh sản, trong đó có bệnh tai xanh. Khi nhiều nái trong đàn cùng sảy trong thời gian ngắn thì càng phải nghĩ tới dịch.

Sảy thai lai rai, nái kèm sốt, vàng da, đái đỏ. Con này sảy, ít bữa con kia sảy, kèm dấu hiệu vàng da, nước tiểu sẫm. Kiểu này nghĩ tới nhóm bệnh do vi khuẩn xoắn lây qua nước tiểu, hay có ở chuồng ẩm thấp, nhiều chuột, nguồn nước bẩn.

Phối rồi mà tới ngày kiểm lại không đậu, hoặc chửa được một thời gian ngắn thì tiêu mất, không thấy sảy rõ. Đây là kiểu tiêu thai sớm — phôi chết và tiêu đi trong bụng, nên bà con không nhìn thấy thai sảy ra, chỉ thấy nái tự nhiên động dục lại hoặc rỗng bụng. Kiểu này cũng hay do bệnh, hoặc do nái bị sốt cao ở giai đoạn đầu thai kỳ.

Nhìn ra được mình đang rơi vào kiểu nào là đã đi được nửa đường. Nửa còn lại là xét xem có phải do cách nuôi không.

3. KHÔNG PHẢI CỨ SẢY THAI LÀ DO BỆNH — NHIỀU CÁI DO CÁCH NUÔI

Trước khi đổ hết cho bệnh, bà con soi lại chuồng trại và cách chăm. Rất nhiều ca sảy thai gốc nằm ở đây, mà cái hay là sửa được ngay, gần như không tốn tiền.

Nóng bức. Nái chửa gặp nắng nóng gay gắt, chuồng hầm bí, rất dễ sảy, nhất là mấy hôm nóng đỉnh điểm. Thân nhiệt nái lên cao là thai bị ảnh hưởng.

Sốt cao. Nái ốm bất kỳ bệnh gì mà sốt cao, nhất là ở đầu thai kỳ, cơ thể nóng lên là dễ tiêu thai, hỏng thai. Cho nên con nái chửa mà ốm sốt phải lo hạ sốt, chữa dứt sớm.

Cám mốc, độc tố nấm. Cám để ẩm mốc sinh độc tố nấm, nái ăn vào ảnh hưởng thẳng tới thai, gây sảy, gây thai yếu. Cái này âm thầm lắm, nhìn bao cám bên ngoài nhiều khi không thấy, mà trong đã chớm mốc.

Va đập, dồn đuổi, trượt ngã. Nái chửa mà bị lùa đuổi mạnh, bị đánh, chen chúc húc nhau, hay trượt ngã trên nền trơn, đều có thể sảy. Nái mang bụng nặng cần đi lại nhẹ nhàng, nền chuồng phải bám chân.

Thiếu chất. Khẩu phần nái chửa nghèo nàn, thiếu chất thì thai kém phát triển, dễ hỏng, đẻ ra con yếu con nhỏ.

Bà con cứ rà năm cái này trước. Nếu chuồng nóng, cám có nguy cơ mốc, nái hay bị dồn đuổi — thì sửa mấy chỗ đó nhiều khi đã bớt hẳn chuyện sảy, chưa cần nghĩ xa.

4. VÌ SAO MUỐN CHẶN SẢY THAI THÌ PHẢI LO TỪ TRƯỚC KHI PHỐI

Đây là chỗ nhiều bà con làm ngược. Phần lớn nhóm bệnh gây sảy thai, chết thai, tiêu thai — khi con nái đã dính rồi thì gần như không có thuốc chữa cho cái thai quay lại khỏe. Thai hỏng là hỏng. Cho nên vũ khí không phải là chữa, mà là phòng từ trước.

Mà phòng bệnh sinh sản thì phải làm trên con nái trước khi nó mang thai. Con hậu bị, trước khi đưa vào phối làm giống, phải được dựng nền miễn dịch cho đủ các bệnh sinh sản quan trọng. Làm đúng mốc này thì khi nó chửa, cơ thể đã có sức chống đỡ, giảm hẳn nguy cơ sảy, khô thai, đẻ con dị tật. Bỏ mốc này, cho vào giống với cơ thể trống trải, là gieo sẵn rủi ro cho cả đời làm nái của nó.

Việc phòng mũi nào, vào thời điểm nào, nhắc lại ra sao thì phải soạn thành một tấm lịch cụ thể, hợp với đàn nhà mình và tình hình dịch ở vùng mình — chứ tiêm theo nhà hàng xóm chưa chắc trúng, và cũng không nói bừa chung chung lên đây được. Cái gốc bà con cần nhớ là: muốn con nái đẻ sai, đẻ con khỏe thì phải chọn giống tốt và phòng bệnh cho nó từ khi còn là hậu bị, chứ không phải đợi tới lúc nó sảy mới cuống.

Khâu chọn giống cũng nằm trong chuyện này. Một con hậu bị khung xương, bộ vú, cơ quan sinh sản đạt chuẩn ngay từ đầu sẽ đỡ rủi ro hơn nhiều. Bà con xem thêm bài [Chọn nái hậu bị đạt chuẩn](https://thanhhauvet.com/chon-nai-hau-bi/) để biết nhìn vào đâu trước khi giữ một con tơ lại làm giống.

5. GHI SỔ ĐỂ BẮT SỚM CON NÁI HAY SẢY, ĐẺ ÍT CON

Có một chuyện bà con hay bỏ qua: nếu không ghi chép, mình rất khó biết đàn nhà mình có đang bị sảy thai nhiều bất thường hay không, và con nào là con hay dính.

Một lứa đẻ ít, một con sảy, nhìn lẻ thì dễ tặc lưỡi cho qua. Nhưng nếu có cuốn sổ ghi từng con từng lứa — số con đẻ ra, số thai gỗ, lần nào sảy ở giai đoạn nào — thì bức tranh hiện ra rõ: à, con này ba lứa liền đều có thai gỗ; à, đợt này cả mấy con cùng sảy, coi chừng dịch. Có số thật trong tay thì mới quyết đúng, mới biết lúc nào cần gọi thú y tới soi cả đàn.

Nhà nào chưa ghi sổ thì đọc bài [Sổ theo dõi đàn nái](https://thanhhauvet.com/so-theo-doi-dan-nai/) để lập trước một cuốn đơn giản. Một tấm thẻ mấy nghìn đồng mỗi con mà chặn được cái lỗ âm thầm mất mấy triệu mỗi tháng.

Tóm lại cho bà con dễ nhớ: thai ra sao thì đọc để khoanh vùng, rà lại chuồng nóng và cám mốc trước, phòng bệnh sinh sản từ khi còn là hậu bị, và ghi sổ để bắt sớm. Làm được bốn việc đó thì chuyện nái đẻ thai gỗ, sảy cả ổ, đẻ ít con sẽ bớt đi trông thấy.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Nái đẻ ra mấy cục khô đen cứng như gỗ là bị gì?

Đó là thai đã chết từ sớm trong bụng rồi khô quắt lại, nằm tới ngày đẻ mới ra, thường lẫn với con sống và ổ ít con. Kiểu này hay do nhóm bệnh làm chết thai lẻ tẻ trong tử cung, gọi là bệnh khô thai. Muốn chắc bệnh gì thì cần xét nghiệm, nhưng kiểu thai này giúp khoanh vùng để phòng cho trúng.

6.2. Nái đang chửa tự nhiên sảy cả ổ, thai còn tươi, có phải dịch không?

Rất đáng nghi, nhất là khi nái kèm sốt, bỏ ăn, da tím, hoặc nhiều con trong đàn cùng sảy trong thời gian ngắn. Sảy hàng loạt cuối kỳ hay dính nhóm bệnh dịch về đường sinh sản, trong đó có tai xanh. Gặp cảnh này nên cách ly và gọi thú y tới soi cả đàn sớm.

6.3. Không bị bệnh thì vì sao nái vẫn sảy thai?

Nhiều cái do cách nuôi: chuồng nóng hầm, nái ốm sốt cao, cám ẩm mốc có độc tố nấm, bị lùa đuổi đánh đập trượt ngã, hoặc khẩu phần thiếu chất. Mấy nguyên nhân này sửa được ngay và gần như không tốn tiền, nên rà trước khi nghĩ tới bệnh.

6.4. Nái sảy thai rồi có chữa cho thai lại được không?

Thai đã hỏng thì không quay lại khỏe được, nên đừng trông vào chữa. Việc cần làm là chăm cho con nái hồi phục, giữ sạch đường sinh dục tránh viêm nhiễm sau sảy, tìm cho ra nguyên nhân để chặn cho lứa sau và cho cả đàn. Với bệnh sinh sản, phòng từ trước mới là gốc.

6.5. Vì sao phòng bệnh sảy thai phải làm từ lúc nái còn là hậu bị?

Vì các bệnh sinh sản khi đã dính vào thai thì gần như không có thuốc cứu. Phải dựng nền miễn dịch cho con nái trước khi nó mang thai, tức là làm trên con hậu bị trước khi phối, thì lúc chửa cơ thể mới đủ sức chống đỡ. Lịch phòng cụ thể cần soạn theo đàn và theo vùng.

6.6. Làm sao biết đàn nhà mình có đang sảy thai nhiều bất thường không?

Phải ghi sổ từng con từng lứa: số con đẻ ra, số thai gỗ, lần nào sảy ở giai đoạn nào. Có số qua nhiều lứa mới thấy con nào hay dính, đợt nào cả đàn cùng sảy. Không sổ thì chỉ nhớ được lứa gần nhất, rất dễ bỏ sót và quyết sai.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thú y Thanh Hậu, Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Hai thế hệ làm nghề thú y, đồng hành cùng bà con chăn nuôi lợn, gà, vịt ngan ở nông thôn.

Nhà nào có đàn nái hay sảy thai, đẻ thai gỗ, đẻ ít con, muốn mình soi giúp rơi vào nhóm nguyên nhân nào và cần phòng gì, để lại bình luận gõ chữ LỊCH NÁI, mình gửi lịch tiêm phòng cho nái theo vòng đời rồi hỏi kỹ đàn nhà mình. Sảy ở giai đoạn nào, kiểu thai ra sao, nái có sốt không — bác tả cho mình, hoặc nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, là khoanh được vùng và tư vấn phòng theo đúng con nhà mình.