SỔ THEO DÕI ĐÀN NÁI: TẤM THẺ MẤY NGHÌN ĐỒNG CHẶN CÁI LỖ MẤT MẤY TRIỆU MỖI THÁNG

# SỔ THEO DÕI ĐÀN NÁI: TẤM THẺ MẤY NGHÌN ĐỒNG CHẶN CÁI LỖ MẤT MẤY TRIỆU MỖI THÁNG

Tuần rồi tôi qua nhà một anh nuôi mười hai con nái. Đàn đẹp, chuồng sạch, anh chịu khó. Tôi hỏi vu vơ một câu: con nái ở ô thứ ba kia phối ngày nào rồi anh? Anh đứng nghĩ một lúc, gãi đầu, rồi cười: chắc khoảng đầu tháng, để em coi lại.

Coi lại ở đâu, anh cũng không biết. Không sổ, không thẻ, không gì hết. Tất cả nằm trong đầu. Mà đầu người thì nuôi tới con thứ bảy con thứ tám là bắt đầu lẫn.

Tôi nói thẳng chuyện này, vì nó là cái lỗ rò rỉ tiền lớn nhất của hộ nuôi nái nhỏ, mà gần như không ai để ý. Đàn nái giữ trong đầu là đàn nái nuôi mù.

1. VÌ SAO NUÔI NÁI GIỮ TRONG ĐẦU LÀ MẤT TIỀN

Con nái không phải con lợn thịt. Lợn thịt nuôi tới ngày là bán, xong một vòng. Con nái là cái máy đẻ: mỗi ngày nó ở trong chuồng là mỗi ngày ăn cám, và nó chỉ trả tiền cho mình khi nó chửa, nó đẻ, nó nuôi con. Ngày nào nó không làm được ba việc đó thì ngày đó nó ăn không.

Một con nái không chửa nằm không trong chuồng, mỗi ngày vẫn đớp cám như thường. Nuôi báo cô một con nái cả tháng trời là đốt mấy triệu tiền cám mà không thu lại đồng nào. Cái đau là nhiều nhà nuôi báo cô mà không hề biết mình đang nuôi báo cô, vì không ai ngồi rà lại từng con. Con nào cũng đứng đó ăn, nhìn qua thấy giống nhau, nên cái con đang ăn hại vốn nhà mình cứ lẫn vào đàn mà trôi qua tháng này sang tháng khác.

Nuôi năm bảy con còn ráng nhớ được. Lên hơn chục con là trí nhớ chịu thua. Không phải mình kém, mà cái đầu người ta vốn không sinh ra để làm sổ sách cho cả đàn.

2. BA THỨ KIỂU GÌ CŨNG LỌT KHI KHÔNG GHI

Giữ trong đầu thì ba cái sau đây trước sau gì cũng lọt, và mỗi cái lọt là một khoản tiền đi ra.

Một, quên mất con nào phối rồi mà chưa kiểm lại. Phối xong khoảng hai mươi mốt ngày là phải để ý xem nó có động dục lại không. Nếu nó động dục lại tức là lần phối vừa rồi không đậu, phải phối lại ngay cho kịp. Quên con này là mất đứt nguyên một chu kỳ, thêm hai mươi mấy ngày ăn cám không công rồi mới phát hiện ra là chưa chửa.

Hai, quên ngày dự kiến đẻ. Nái chửa khoảng ba tháng ba tuần ba ngày. Không ghi ngày phối thì không cách nào tính được ngày đẻ. Tới lúc nó trở dạ mới cuống lên dọn ổ, đun nước, tìm đèn úm, chuẩn bị không kịp. Con đẻ ra gặp ổ lạnh, hao con ngay mấy tiếng đầu — mà mấy tiếng đầu mới là lúc quyết định cả ổ sống được bao nhiêu.

Ba, quên con nào đẻ kém lứa này qua lứa khác. Một con nái đẻ ba lứa liền èo uột, ít con, nuôi con vụng, mà mình không nhớ để đối chiếu, cứ giữ hoài vì thấy nó vẫn đứng đó khỏe mạnh. Con đó ăn hại vốn nhà mình cả năm trời, trong khi lẽ ra nên loại từ lâu để thay con khác.

3. TẤM THẺ NÁI — MẤY NGHÌN ĐỒNG BÌA CỨNG, CHẶN CÁI LỖ MẤY TRIỆU

Cách chữa không tốn kém gì. Một tấm bìa cứng, hay một miếng nhựa cắt ra, treo ở đầu mỗi ô nái. Mỗi con một tấm. Trên đó ghi tay mấy dòng thôi.

Chỉ vài dòng đó, mà đi ngang chuồng liếc một cái là biết con nái ấy đang ở đâu trong chu kỳ. Con nào sắp tới ngày kiểm chửa, con nào sắp đẻ phải dọn ổ, con nào vừa cai xong đang chờ lên giống lại. Cả đàn hiện ra trước mắt, không phải moi trong đầu, không phải đoán mò.

Tính ra tấm bìa với cây bút hết vài nghìn đồng. Cái nó chặn lại là khoản mấy triệu tiền cám nuôi báo cô mỗi khi mình để lọt một con. Hiếm có việc gì trong chuồng mà bỏ ra ít, giữ lại nhiều đến thế.

4. BỐN MỐC PHẢI GHI TRÊN THẺ NÁI

Không cần ghi dài dòng. Trên tấm thẻ chỉ cần bốn mốc:

Ngày phối. Ghi luôn phối con đực nào, hay dùng liều tinh gì. Sau này con đẻ tốt còn biết đường mà chọn lại.

Ngày dự kiến đẻ. Lấy ngày phối cộng thêm ba tháng ba tuần ba ngày là ra. Ghi sẵn ngay lúc phối, để khỏi phải ngồi tính lại lúc bận.

Ngày đẻ thật và đẻ được mấy con. Đây là con số nói lên con nái này làm ăn khá hay kém.

Ngày cai sữa. Cai xong là bắt đầu đếm ngày chờ nó lên giống lại để vào lứa mới.

Bốn dòng, không hơn. Ai trong nhà cũng ghi được, không cần chữ nghĩa nhiều. Ghi ngày bằng số, đánh dấu bằng ký hiệu riêng cũng được, miễn là mình đọc lại hiểu.

5. NHÀ NUÔI TỪ NĂM BẢY CON TRỞ LÊN: THÊM MỘT QUYỂN SỔ

Tấm thẻ là để nhìn nhanh trong ngày. Còn muốn nhìn cả đời con nái thì cần thêm một quyển sổ, mỗi con một trang, ghi lại qua từng lứa.

Vài lứa sau giở quyển sổ ra là thấy rõ ngay: con nào đẻ đều, đẻ khỏe, lứa nào cũng sai con và nuôi con mát tay; con nào lứa nào cũng ít con, hay bỏ con, hay mất sữa. Con làm ăn được thì giữ, thậm chí ưu tiên. Con ăn hại thì tính đường loại sớm để thay con mới.

Quyết định giữ hay loại một con nái mà nhìn vào số thật đã ghi thì chắc tay hơn nhìn cảm tính rất nhiều. Không có sổ, mình hay giữ theo tình cảm — con này nuôi lâu rồi, con kia trông hiền — rồi nuôi báo cô lúc nào không hay. Có sổ, mình quyết bằng con số, mà con số thì không nể nang ai.

6. CÁI KHÓ KHÔNG PHẢI GHI, MÀ LÀ CHỊU GHI ĐỀU

Tôi biết bà con nghe xong hay gật, rồi về ghi được vài bữa là bỏ. Cái khó của việc này chưa bao giờ là ghi khó, mà là chịu ghi đều tay ngày này qua ngày khác.

Nên mách bà con một mẹo nhỏ: treo thẻ ngay tầm mắt ở đầu ô, cột sẵn một cây bút bằng sợi dây ngay đó. Vừa phối xong, vừa đỡ đẻ xong, vừa cai xong là ghi liền tay ngay lúc đó, đừng để lát nữa. Lát nữa là quên, mà quên một lần là cái thẻ bắt đầu sai, thẻ sai một hai lần là mình lại thôi không tin nó nữa.

Ghi đàn nái không phải để cho đẹp, không phải để khoe với ai. Ghi để mình cầm được cái đàn của mình trong tay, chứ không phải để nó cầm mình. Người nuôi giỏi không phải người nhớ giỏi, mà là người biết đặt cái cần nhớ ra giấy để đầu óc rảnh mà lo việc lớn hơn.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Nuôi mấy con nái thì cần ghi thẻ?

Từ hai ba con đã nên ghi. Nhiều người nghĩ ít con thì nhớ được, nhưng chính lúc ít con là lúc tập được thói quen, để sau này tăng đàn lên chục con là đã quen tay. Đợi lẫn rồi mới ghi thì đã mất mấy lứa.

7.2. Ghi thẻ nái có tốn kém gì không?

Gần như không. Một tấm bìa cứng hoặc miếng nhựa cắt ra, một cây bút, treo ở đầu ô. Hết vài nghìn đồng cho cả đàn. Cái nó giữ lại là tiền cám của những ngày nuôi báo cô mà mình lẽ ra đã phát hiện sớm.

7.3. Tính ngày dự kiến đẻ thế nào cho nhanh?

Lấy ngày phối cộng thêm ba tháng ba tuần ba ngày, tức khoảng một trăm mười bốn ngày. Ghi luôn ngày dự kiến vào thẻ ngay lúc phối để khỏi phải nhẩm lại. Tới gần ngày đó là chủ động dọn ổ, giữ ấm, chuẩn bị đỡ đẻ.

7.4. Không biết chữ nhiều thì ghi kiểu gì?

Ghi ngày bằng số, còn lại dùng ký hiệu riêng của mình cũng được. Miễn là nhìn vào tự mình đọc hiểu. Có nhà chỉ cần ghi bốn cột ngày là đã đủ cầm được đàn, không cần câu chữ gì.

7.5. Phối xong bao lâu thì biết nái có đậu hay không?

Để ý mốc khoảng hai mươi mốt ngày sau khi phối. Nếu con nái động dục lại vào quãng đó thì lần phối vừa rồi không đậu, phải phối lại ngay. Ghi ngày phối vào thẻ chính là để không quên soi lại đúng cái mốc này.

7.6. Sổ theo dõi giúp gì cho việc loại nái?

Nó cho mình con số thật qua nhiều lứa: con nào đẻ sai con, con nào lứa nào cũng ít, hay bỏ con, hay mất sữa. Nhìn số mà quyết giữ hay loại thì chắc tay hơn nhìn cảm tính, tránh giữ mãi một con đang ăn hại vốn.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, hơn hai mươi năm theo nghề chăm đàn cùng bà con chăn nuôi nông hộ.

Nhà nào muốn có sẵn mẫu thẻ nái và bảng theo dõi đàn nái in ra dán chuồng — khỏi phải tự kẻ — thì nhắn cho cửa hàng, trong đó có luôn cả mốc tiêm phòng cho nái theo vòng đời. Zalo cửa hàng: 0966 370 768. Nhóm Zalo bà con chăn nuôi cùng trao đổi: https://zalo.me/g/feglol443. Nhà đang nuôi mấy con mà chưa ghi chép gì, cứ nhắn, chúng tôi chỉ cách bắt đầu cho gọn.

Đọc thêm: KHI NÀO NÊN LOẠI NÁI: 6 DẤU HIỆU BUÔNG MỘT CON NÁI ĐÚNG LÚC ĐỂ KHÔNG NUÔI BÁO CÔ CẢ NĂM — cuốn sổ này chính là căn cứ để nhìn ra con nái nào nên buông.