GÀ ĐANG ĐẺ ĐỀU BỖNG TỤT TRỨNG, VỎ MỎNG MÉO: SOI 4 GỐC NÀY TRƯỚC KHI ĐỔ TẠI GIỐNG

# GÀ ĐANG ĐẺ ĐỀU BỖNG TỤT TRỨNG, VỎ MỎNG MÉO: SOI 4 GỐC NÀY TRƯỚC KHI ĐỔ TẠI GIỐNG

Có bác nuôi gà đẻ nhắn tôi, giọng tiếc đứt ruột. Đàn gà mấy hôm trước còn đầy giỏ trứng, tự nhiên tụt hẳn. Trứng đẻ ra vỏ mỏng dính, quả méo mó, bóp nhẹ là vỡ ngay trong tay. Bác lo giống hỏng, tính bán tháo cả đàn cho xong chuyện.

Khoan đã bác. Gà đẻ tụt trứng hay đẻ trứng vỏ mỏng gần như luôn có lý do, mà phần lớn là lý do sửa được. Bán tháo lúc này là phí của. Trong bài này tôi gom lại bốn cái gốc hay gặp nhất khiến gà đẻ tụt trứng, vỏ mỏng méo, để bà con soi xem đàn nhà mình đang vướng cái nào, rồi chữa cho trúng gốc chứ đừng chữa mò.

1. GỐC MỘT: THIẾU CANXI — HAY GẶP NHẤT VỚI TRỨNG VỎ MỎNG

Cái vỏ trứng gần như toàn là canxi. Con gà đẻ mỗi ngày một quả trứng là mỗi ngày nó phải rút ra một lượng canxi khá lớn để bọc vỏ. Nếu cám không đủ canxi, hoặc bà con chỉ cho ăn cám gà thịt, cám tận dụng mà không bổ sung nguồn canxi riêng, thì con gà lấy đâu ra mà bọc vỏ cho dày. Kết quả là vỏ mỏng, dính, méo, đẻ non, bóp là vỡ, có con còn đẻ ra quả trứng chỉ có màng mềm mà gần như không có vỏ. Gà đẻ càng lâu, gà càng già thì càng dễ thiếu, vì cả một đời đẻ nó rút canxi ra liên tục.

Cách xử lý không tốn kém gì mấy. Ngoài cám, phải cho gà đẻ ăn thêm nguồn canxi như bột đá, vỏ sò, vỏ hến nghiền nhỏ, để riêng ra một cái máng cho nó tự mổ ăn theo nhu cầu. Đừng trộn hết vào cám rồi thôi, vì mỗi con cần một lượng khác nhau, để riêng máng thì con nào thiếu con đó tự bù. Nhiều nhà chỉ thêm mỗi cái máng bột đá này thôi mà vỏ trứng dày chắc lại thấy rõ sau vài ngày.

Còn một chỗ hay bị bỏ sót: thiếu vitamin D thì dù có đủ canxi gà cũng khó hấp thu. Gà nuôi nhốt kín, không được ra nắng, dễ thiếu vitamin D. Cho gà tắm nắng sáng một lúc, hoặc bổ sung thêm khoáng và vitamin tổng hợp cho gà đẻ, thì canxi mới vào được cái vỏ trứng. Buổi chiều tối là lúc con gà tạo vỏ mạnh nhất, nên cứ để máng canxi luôn sẵn cả ngày lẫn tối cho nó chủ động.

2. GỐC HAI: THIẾU ÁNH SÁNG — HAY GẶP KHI TỤT SỐ LƯỢNG TRỨNG

Con gà đẻ theo ánh sáng, cái này nhiều bác nuôi lâu năm vẫn hay quên. Đủ giờ sáng thì nó đẻ đều, thiếu sáng là nó giảm đẻ hoặc nghỉ hẳn. Gà đẻ cần được chiếu sáng khoảng mười bốn đến mười sáu tiếng mỗi ngày mới giữ được nhịp đẻ đều. Mùa đông ngày ngắn, trời tối sớm, hoặc chuồng làm kín tối om, hoặc cái bóng đèn cháy mà không ai thay, thì gà thiếu sáng, tụt trứng mà chủ nhà cứ tưởng tại giống, tại cám.

Cách xử lý là thắp đèn bù cho đủ giờ. Nhà nuôi gà đẻ nên có bóng đèn thắp thêm, thường thắp sớm lúc tinh mơ hoặc thắp thêm lúc chập tối, sao cho tổng thời gian sáng đủ mười bốn đến mười sáu tiếng. Quan trọng là đều đặn, cứ một giờ giấc, đừng hôm bật hôm quên, đừng bật tắt thất thường làm gà rối nhịp. Bóng phải đủ sáng khắp chuồng, lau bụi bám bóng cho sáng rõ. Giữ đủ sáng đều đặn thì sau ít hôm gà sẽ đẻ đều trở lại.

3. GỐC BA: STRESS — GÀ HOẢNG LÀ NGHỈ ĐẺ

Con gà đẻ vốn nhát và nhạy. Chỉ cần bị stress một chút là nó tụt trứng ngay. Mấy cái hay làm gà stress mà bà con ít để ý: trời nóng hầm, chuồng bí không thoáng; có tiếng động lạ, chó mèo chuột rình mò ban đêm; người lạ vào lùa bắt; đổi cám đột ngột cái rụp; nhốt chật chen chúc quá đông; chuyển chuồng, dời đàn. Mùa hè nắng nóng là thủ phạm lớn nhất, nóng quá gà há mỏ thở, bỏ ăn, thì lấy sức đâu mà đẻ.

Cách xử lý là gỡ bớt mấy cái làm gà khổ. Ngày nóng thì giữ chuồng mát thoáng, che nắng, có quạt càng tốt, và nước mát sạch phải luôn đầy máng vì gà khát là tụt đẻ liền. Giữ chuồng yên tĩnh, chặn chó mèo chuột, hạn chế người lạ ra vào lùa bắt. Đổi cám thì đổi từ từ, trộn cám cũ với cám mới tăng dần trong năm bảy ngày, đừng đổi cái rụp. Nuôi vừa mật độ, đừng tham nhồi chật. Gỡ được mấy cái đó thì chỉ vài hôm sau gà lấy lại nhịp đẻ.

4. GỐC BỐN: BỆNH — VỎ MÉO SẦN, TRỨNG NHẠT MÀU

Có mấy bệnh làm gà giảm đẻ và trứng méo mó, vỏ sần sùi, nhạt màu, lòng trắng loãng, nhất là mấy bệnh về đường hô hấp và một số bệnh do virus tấn công vào ống dẫn trứng. Dấu hiệu để nghĩ tới bệnh chứ không phải chỉ do ăn uống: đàn vừa tụt trứng lại vừa có gà khò khè, chảy nước mũi, ho, ủ rũ, xù lông, ỉa phân bất thường. Bệnh gà rù, tức Newcastle, và mấy bệnh hô hấp như hen CRD đều có thể kéo tụt sản lượng trứng của cả đàn. Khi thấy trứng méo sần đi kèm gà có triệu chứng ốm thì phải soi kỹ theo hướng bệnh.

Cái gốc bệnh này không chữa bằng bổ canxi được đâu. Nó cần soi kỹ triệu chứng để phân biệt cho đúng bệnh, và điều quan trọng nhất là phòng chứ không phải để mắc rồi mới chạy. Phòng chính bằng vaccine đúng lịch từ lúc gà còn nhỏ, giữ chuồng sạch, làm tốt an toàn sinh học chặn mầm bệnh từ ngoài vào. Đàn được tiêm phòng đầy đủ, chuồng trại sạch sẽ thì ít khi bị mấy cú tụt đẻ vì bệnh.

5. SOI ĐÚNG GỐC MỚI KÉO ĐẺ LẠI

Bà con thấy đó, cùng là chuyện tụt trứng vỏ mỏng nhưng có mấy gốc khác hẳn nhau, mà cách chữa mỗi gốc một kiểu. Cứ nhìn vào biểu hiện mà lần ngược về gốc.

Nếu trứng vỏ mỏng, bóp là vỡ, méo nhẹ mà con gà vẫn khỏe, vẫn ăn tốt, thì nghĩ tới canxi trước nhất. Nếu số lượng trứng tụt hẳn mà quả trứng đẻ ra vẫn bình thường, gà vẫn khỏe, thì soi lại ánh sáng và mấy nguồn stress. Còn nếu trứng méo sần, nhạt màu, lại kèm theo gà khò khè, ủ rũ, thì phải nghĩ ngay tới bệnh. Nhiều khi đàn gà vướng hai ba gốc cùng lúc, vừa già vừa thiếu canxi lại vừa nóng bức, thì phải gỡ từng cái. Soi trúng gốc mới chữa trúng, chứ đi bổ canxi cho con đang thiếu sáng thì có bổ mấy cũng không ăn thua.

6. VÀI VIỆC GIỮ CHO ĐÀN GÀ ĐẺ BỀN

Để đỡ phải chạy chữa mỗi lần tụt trứng, bà con giữ mấy nếp này cho đàn gà đẻ:

Luôn có một máng canxi riêng bằng bột đá, vỏ sò hay vỏ hến nghiền cho gà tự mổ. Giữ đủ sáng mười bốn đến mười sáu tiếng mỗi ngày, mùa đông thắp đèn bù. Nước mát sạch không bao giờ để thiếu máng. Chuồng mát, thoáng, yên tĩnh, nuôi vừa mật độ. Tiêm vaccine đúng lịch và làm an toàn sinh học chặn mầm bệnh. Ghi một cuốn sổ nhỏ theo dõi số trứng mỗi ngày, hễ thấy tụt là biết ngay mà lần gốc chứ không để lâu. Và gà đẻ đã quá lứa, đẻ kém, vỏ mỏng dần thì loại dần cho đàn gọn, đừng nuôi báo cô.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Gà đẻ trứng vỏ mỏng là thiếu chất gì?

Hay gặp nhất là thiếu canxi, vì vỏ trứng gần như toàn canxi. Nhiều khi còn thiếu cả vitamin D nên dù có canxi gà cũng khó hấp thu. Bổ nguồn canxi riêng và cho gà ra nắng hoặc bổ khoáng vitamin thì vỏ dày chắc lại.

7.2. Cho gà đẻ ăn thêm gì để vỏ trứng dày?

Ngoài cám, để riêng một máng bột đá, vỏ sò hoặc vỏ hến nghiền nhỏ cho gà tự mổ theo nhu cầu. Đừng trộn hết vào cám vì mỗi con cần một lượng khác nhau, để riêng máng thì con nào thiếu con đó tự bù.

7.3. Gà đang đẻ tự nhiên nghỉ đẻ mấy hôm là bị sao?

Thường là thiếu sáng hoặc bị stress. Soi lại xem chuồng có tối quá, ngày có ngắn không, có bị nóng hầm, có tiếng động lạ, chó mèo chuột rình, hay vừa đổi cám đột ngột không. Gỡ được mấy cái đó thì vài hôm gà đẻ lại.

7.4. Gà đẻ cần chiếu sáng bao nhiêu tiếng mỗi ngày?

Khoảng mười bốn đến mười sáu tiếng một ngày. Mùa đông ngày ngắn nên thắp đèn bù cho đủ, và giữ giờ giấc đều đặn, đừng bật tắt thất thường làm gà rối nhịp đẻ.

7.5. Trứng méo mó, vỏ sần, nhạt màu có phải bệnh không?

Có thể, nhất là khi đi kèm gà khò khè, chảy nước mũi, ủ rũ. Lúc đó phải nghĩ tới bệnh đường hô hấp hoặc bệnh gà rù chứ không chỉ là chuyện dinh dưỡng. Phòng chính bằng vaccine đúng lịch và giữ chuồng sạch.

7.6. Gà già đẻ vỏ mỏng có nên giữ không?

Gà đẻ đã quá lứa thì vỏ trứng mỏng dần và số trứng cũng giảm, dù có bổ canxi cũng khó về như xưa. Nên loại dần những con đẻ kém để đàn gọn và hiệu quả hơn, thay bằng lứa hậu bị mới.

Nhà nào có đàn gà đẻ đang tụt trứng hay vỏ mỏng méo, muốn được soi giúp xem vướng gốc nào, bà con cứ nhắn cho Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu qua Zalo 0966 370 768, tả rõ gà đẻ được bao lâu, cho ăn cám gì, chuồng trại ra sao, tôi soi giúp và tư vấn bổ canxi khoáng cho đúng. Bà con cũng có thể vào nhóm Zalo chăn nuôi để trao đổi thêm kinh nghiệm: https://zalo.me/g/feglol443.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, hai thế hệ làm nghề thú y ở nông thôn. Đọc thêm [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/gioi-thieu/) để hiểu vì sao chúng tôi viết những bài này.