GÀ MỔ CẮN NHAU, RỈA TRỤI LÔNG LƯNG, MỔ HẬU MÔN CHẢY MÁU: KHÔNG PHẢI GIỐNG DỮ MÀ ĐÀN ĐANG BỨC BỐI

# GÀ MỔ CẮN NHAU, RỈA TRỤI LÔNG LƯNG, MỔ HẬU MÔN CHẢY MÁU: KHÔNG PHẢI GIỐNG DỮ MÀ ĐÀN ĐANG BỨC BỐI

Nuôi gà một thời gian, kiểu gì bà con cũng gặp cảnh này: vài con lưng trụi lông, có con bị rỉa trụi cả mông, da đỏ hây. Nặng hơn thì một con bị mổ vào hậu môn, chỗ rớm máu, rồi cả đàn xúm vào mổ đúng con đó tới lòi ruột mà chết. Nhìn vừa xót vừa bực, nhiều người lắc đầu bảo giống gà này dữ, cắn nhau suốt ngày.

Xin thưa với bà con: gần như không phải tại giống dữ. Gà mổ cắn nhau, rỉa lông nhau hầu hết là dấu hiệu cả đàn đang bức bối, đang thiếu thốn chuyện gì đó — y như con lợn nhốt chật hay quay ra cắn đuôi nhau. Để mặc thì mất con lia lịa, vì gà hễ thấy máu là mê máu, xúm vào mổ không dứt. Bài này nói cho bà con rõ vì sao đàn gà sinh mổ cắn, và chặn thế nào cho đàn yên trở lại.

1. GÀ MỔ CẮN NHAU LÀ ĐÀN BÁO BỨC BỐI, KHÔNG PHẢI TẠI GIỐNG

Con gà vốn là giống hay bới, hay mổ. Ngoài tự nhiên nó mổ đất, mổ cỏ, bắt sâu cả ngày, cái mỏ gần như không lúc nào nghỉ. Nhốt nó trong một khoảnh chật trơ trọi, không có gì để mổ, lại thêm vài cái bức bối nữa, thì cái mỏ rảnh rỗi ấy quay sang bạn bên cạnh. Ban đầu chỉ là rỉa nhẹ cái lông, sau thành thói, cả đàn rỉa lông nhau tới trụi lưng trụi mông.

Cho nên khi thấy đàn mổ cắn nhau, việc đầu tiên không phải là trách con gà, mà là soi lại chỗ nuôi: đang chật chỗ nào, đang thiếu cái gì. Sửa đúng cái gốc thì cái tật tự lui.

2. NĂM CÁI GỐC KHIẾN ĐÀN GÀ SINH MỔ CẮN NHAU

Nhốt quá chật. Đây là gốc số một. Gà nhồi quá đông trên một khoảnh, chen chúc, nóng nực, bí hơi, là sinh mổ cắn nhau nhiều nhất. Mật độ càng dày, gà càng cáu, càng hay mổ.

Ánh sáng quá mạnh, quá gắt. Cái này riêng của con gà, bà con hay bỏ qua. Chuồng sáng chói, bóng đèn để quá sáng cả ngày lẫn đêm, gà bị kích thích, hung hăng hẳn lên, mổ nhau tợn. Gà đẻ nuôi dưới ánh sáng gắt lại càng hay mổ hậu môn nhau.

Buồn chán, không có gì để mổ. Nuôi nhốt trơ trọi, không được bới, không có rau cỏ, không có gì cho cái mỏ bận rộn, thì gà rảnh mỏ quay ra rỉa lông bạn cho đỡ buồn. Nghe lạ nhưng đúng là vậy.

Thiếu chất trong khẩu phần. Thiếu đạm, thiếu khoáng, thiếu muối, thiếu chất xơ thì gà đâm ra mổ bậy, ăn cả lông nhau như đang thèm một cái gì đó mà khẩu phần không có. Trong đó thiếu đạm là hay làm gà cắn lông nhất.

Thiếu máng ăn, máng uống, chuồng nóng bí. Máng ít mà gà đông thì tranh nhau, chen nhau, cũng sinh cáu kỉnh mổ nhau. Chuồng nóng, bí hơi càng làm đàn bức bối thêm.

Và có một cái riêng của gà đẻ: khi đẻ quả trứng to, hậu môn con gà lòi ra đỏ hồng một lúc, con khác đi qua thấy đỏ là mổ, mổ tới chảy máu rồi cả đàn xúm vào. Đàn gà đẻ nuôi chật, sáng gắt rất hay dính kiểu này.

3. THẤY CON NÀO CHẢY MÁU PHẢI TÁCH NGAY — GÀ MÊ MÁU LẮM

Có một điều với con gà bà con phải nhớ nằm lòng: hễ một con chảy máu là nguy cho cả đàn. Gà mê màu đỏ, mê máu. Một con bị mổ rớm máu mà đứng trong đàn thì y như rằng cả đàn xúm vào mổ đúng con đó, mổ không dừng, tới khi con ấy kiệt mà chết. Để con chảy máu trong đàn gần như là mất chắc con đó.

Nên thấy con nào bị mổ rớm máu, việc làm ngay là:

– Tách con bị mổ ra một chỗ riêng cho nó lành vết, yên thân.

– Che cái vết đỏ đi, để khi nhập lại đàn con khác không thấy đỏ mà mổ tiếp. Ngoài hàng có loại thuốc bôi màu tối, bôi lên vừa sát trùng vừa che vết thương cho con khác hết thấy đỏ. Bà con cần loại nào phù hợp thì hỏi mình, mình chỉ cho.

Tách con chảy máu mới chỉ là chữa cái ngọn. Không lo cái gốc thì tách xong đàn lại quay ra mổ con khác, hết con này tới con kia.

4. SÁU VIỆC CHẶN GỐC ĐỂ ĐÀN GÀ YÊN, LÔNG MỌC MƯỢT LẠI

Muốn dứt hẳn, phải sửa đúng mấy cái gốc đã nói ở trên:

Một là giãn mật độ. Bớt gà cho rộng ra, thoáng ra. Đây là việc đáng làm đầu tiên và thường là việc ăn thua nhất. Nuôi thưa, có chỗ đi lại, đàn gà dịu hẳn.

Hai là làm dịu ánh sáng. Đừng để chuồng sáng chói gắt. Che bớt, hạ bớt độ sáng bóng đèn. Nhiều nơi nuôi nhốt dùng ánh sáng dịu, ánh đỏ mờ cho gà bớt hung, bớt mổ nhau.

Ba là cho gà có cái để mổ, để bới. Thả cho nó ra bới đất, hoặc treo bó rau xanh, bó rơm, bó cỏ trong chuồng cho gà mổ giải khuây. Cái mỏ có việc bận thì thôi rỉa lông bạn. Mẹo treo bó rau rẻ mà ăn tiền.

Bốn là xem lại khẩu phần. Bổ cho đủ đạm, đủ khoáng, đủ muối. Thiếu đạm là hay cắn lông, nên khi đàn rỉa lông nhau nhiều thì soi lại cám trước. Đàn nhà mình đang cho ăn gì, bà con tả rõ, mình soi giúp xem thiếu hụt chỗ nào để bổ cho trúng.

Năm là thêm máng ăn, máng uống. Đủ máng để gà khỏi tranh, khỏi chen. Bố trí rải ra cho con nào cũng tới được.

Sáu là làm chuồng thoáng mát. Hạ nhiệt, thông hơi, nền khô. Chuồng mát thì đàn bớt bức, bớt cáu.

Làm được mấy việc này thì đàn yên dần, con nào cũng đủ lông đủ cánh, lông cũ trụi rồi mọc lại mượt, gà ăn lớn đều.

5. NUÔI NHỎ CÓ CẦN CẮT MỎ GÀ KHÔNG

Ở trại lớn nuôi nhốt đông, người ta có làm thêm việc cắt bớt đầu mỏ gà con để sau này nó có mổ nhau cũng đỡ rách. Nhưng đó là kỹ thuật của trại, phải làm đúng cách đúng lúc, non tay là hại con gà. Bà con nuôi nhỏ, nuôi thả vườn thì không cần nghĩ tới chuyện cắt mỏ. Cứ lo cho chắc mấy cái gốc ở trên — giãn mật độ, dịu ánh sáng, cho chỗ bới, đủ chất, đủ máng — là đàn gà nhà mình yên.

6. ĐỂ MẶC THÌ MẤT GÌ

Nhiều bà con tặc lưỡi cho qua, nghĩ gà mổ nhau tí không sao. Nhưng để mặc thì một là mất con — gà bị mổ hậu môn, mổ lòi ruột là chết; hai là cả đàn trụi lông, mà gà trụi lông thì bán cũng mất giá, nhìn cũng tội. Gà mổ nhau là nó đang báo cho mình biết chỗ nuôi có chuyện: đang chật, đang sáng gắt, đang chán, hay đang thiếu chất. Nghe cái báo đó mà sửa thì vừa giữ được đàn, vừa nuôi nhẹ người.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Gà mổ cắn nhau có phải do giống dữ không?

Gần như không phải. Mổ cắn nhau, rỉa lông nhau hầu hết là do đàn bức bối — nhốt chật, sáng gắt, buồn chán hoặc thiếu chất — chứ không phải tại giống. Sửa chỗ nuôi thì cùng giống đó đàn vẫn yên.

7.2. Gà rỉa trụi lông lưng, lông mông nhau là thiếu chất gì?

Hay gặp nhất là thiếu đạm, ngoài ra thiếu khoáng, thiếu muối, thiếu xơ cũng làm gà ăn lông nhau. Nên soi lại khẩu phần, bổ cho đủ. Đàn nhà mình ăn gì bà con tả rõ, mình soi giúp.

7.3. Có con bị mổ hậu môn chảy máu rồi, giờ làm sao?

Tách ngay con đó ra chỗ riêng cho lành, che vết đỏ đi (bôi thuốc màu tối sát trùng) để con khác hết thấy đỏ mà mổ. Gà mê máu, để con chảy máu trong đàn là cả đàn xúm mổ tới chết. Tách xong vẫn phải lo cái gốc kẻo đàn lại mổ con khác.

7.4. Vì sao gà đẻ hay bị mổ hậu môn hơn?

Khi đẻ quả trứng to, hậu môn gà lòi ra đỏ một lúc, con khác thấy đỏ là mổ. Gà đẻ lại hay nuôi nhốt dưới ánh sáng gắt nên càng dễ. Làm dịu ánh sáng và nới mật độ ô đẻ sẽ bớt hẳn.

7.5. Treo bó rau cho gà mổ có thật sự ăn thua không?

Có. Con gà sinh mổ nhau phần nhiều vì rảnh mỏ, không có gì để mổ. Cho nó cái để mổ — bó rau, bó rơm, hay thả ra bới đất — thì cái mỏ bận việc, thôi rỉa lông bạn. Mẹo rẻ mà hiệu quả.

7.6. Nuôi gà thả vườn mà vẫn mổ cắn nhau thì sao?

Thả vườn mà vẫn mổ thì soi lại: khu thả có quá đông không, chỗ úm lúc nhỏ có chật và sáng gắt không, cám có đủ đạm khoáng không. Mổ cắn thành thói từ hồi úm chật cũng theo gà tới lớn, nên chỉnh ngay từ khâu úm.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, nhà thuốc hai thế hệ theo nghề thú y ở Nghệ An.

Nhà nào đang có đàn gà mổ cắn nhau, rỉa lông, mổ hậu môn, muốn nhận LỊCH nuôi và chăm gà có kèm phần chống mổ cắn (mật độ, ánh sáng, dinh dưỡng), bà con vào nhóm Zalo bà con chăn nuôi: https://zalo.me/g/feglol443, hoặc nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768. Bà con tả rõ đàn mấy con trên mét vuông, đang cho ăn gì, mình soi giúp cái gốc và chỉ cách bổ đạm khoáng cho đúng.