LỢN VỪA CAI SỮA ỈA PHÂN VÀNG HÔI, GẦY SÚT NHANH: COI CHỪNG PHÓ THƯƠNG HÀN, ĐỪNG NHẦM VỚI PHÂN TRẮNG LỢN SƠ SINH

# LỢN VỪA CAI SỮA ỈA PHÂN VÀNG HÔI, GẦY SÚT NHANH: COI CHỪNG PHÓ THƯƠNG HÀN, ĐỪNG NHẦM VỚI PHÂN TRẮNG LỢN SƠ SINH

Nhà nào nuôi nái, nuôi lợn con cũng có lúc gặp cảnh này: đàn lợn vừa cai sữa, tách mẹ được mấy hôm, tự nhiên có con ỉa chảy, phân vàng hoặc xám, hôi thối rình, có con phân lẫn máu. Lợn sốt, bỏ ăn, nằm ủ rũ, gầy sút nhanh, lông xù. Nặng thì da tai, da bụng tím tái.

Nhiều bác thấy lợn tiêu chảy là nghĩ ngay tới bệnh phân trắng lợn con, chữa theo hướng đó, rồi không trúng. Lợn cứ sút cân từng ngày, có con chết, con qua khỏi thì còi cọc mãi không lớn lại. Rất nhiều trường hợp như vậy không phải phân trắng, mà là phó thương hàn ở lợn. Bài này nói cho bà con cách nhận ra, phân biệt cho đúng, xử sớm và phòng từ gốc.

1. PHÓ THƯƠNG HÀN LỢN LÀ BỆNH GÌ

Phó thương hàn là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Salmonella gây ra. Con vi khuẩn này hay có sẵn trong môi trường chuồng nuôi, chực chờ lúc con lợn yếu sức đề kháng là bùng lên. Nó đánh chủ yếu vào đường ruột, nên biểu hiện ra ngoài rõ nhất là tiêu chảy, kèm sốt và gầy sút.

Điều cần nhớ đầu tiên: phó thương hàn nhắm vào lợn đã lớn hơn, chủ yếu là lợn con sau cai sữa và lợn choai, chứ không phải lợn còn đang bú mẹ. Đây chính là chỗ khác biệt lớn nhất để bà con không chẩn nhầm.

2. DẤU HIỆU NHẬN RA ĐÀN LỢN BỊ PHÓ THƯƠNG HÀN

Nhìn vào đàn lợn sau cai, bà con để ý mấy dấu hiệu đi liền nhau:

– Tiêu chảy phân vàng hoặc xám, loãng, mùi hôi thối rất đặc trưng, loang cả nền chuồng. Con nặng phân có thể lẫn máu hoặc chất nhầy.

– Lợn sốt, người nóng, bỏ ăn hoặc ăn kém hẳn.

– Nằm ủ rũ, túm tụm một góc, lười vận động.

– Gầy sút nhanh, bụng hóp, lông xù, da khô.

– Con nặng: da vùng tai, bụng, bẹn tím tái.

Bệnh thường bắt đầu lẻ tẻ vài con rồi lan ra cả ô, vì nó lây qua phân. Một con ỉa ra nền, mấy con kia dẫm phải, liếm phải là dính. Thấy một con tiêu chảy phân hôi mà cả đàn vừa cai là phải cảnh giác ngay, đừng đợi.

3. PHÂN BIỆT VỚI BỆNH PHÂN TRẮNG LỢN CON SƠ SINH

Đây là chỗ bà con hay nhầm nhất, mà nhầm là chữa sai hướng. Hai bệnh này khác nhau rõ ở ba điểm:

Thứ nhất là lứa tuổi. Bệnh phân trắng lợn con xảy ra ở lợn còn đang bú mẹ, mới mấy ngày tới vài tuần tuổi. Phó thương hàn thì đánh vào lợn đã lớn hơn, chủ yếu là lợn con sau cai và lợn choai.

Thứ hai là kiểu phân. Phân trắng lợn con là phân trắng đục hoặc vàng nhạt, thường gắn với giai đoạn bú sữa. Phó thương hàn là phân vàng xám, hôi thối nặng, có khi lẫn máu.

Thứ ba là cách con lợn gầy đi. Phó thương hàn làm lợn sút cân rõ, sốt, lông xù thấy rệt; còn phân trắng ở lợn sơ sinh thì vấn đề lớn nhất lại là mất nước chứ không hẳn là sút cân kéo dài.

Nói gọn: cùng là tiêu chảy, nhưng khác lứa tuổi, khác kiểu phân, khác cách xử. Nhận nhầm là mất thời gian, trong khi lợn sút từng ngày. Bà con muốn xem kỹ bệnh phân trắng ở lợn còn bú để đối chiếu thì đọc thêm bài riêng về phân trắng lợn sơ sinh ở cuối bài.

4. VÌ SAO BỆNH HAY BÙNG ĐÚNG LÚC CAI SỮA

Vi khuẩn Salmonella phần lớn đã nằm sẵn trong chuồng. Nó chỉ bùng lên khi con lợn yếu sức đề kháng. Mà lúc lợn con yếu nhất chính là lúc cai sữa.

Lúc đó nó vừa mất sữa mẹ, mất luôn cả kháng thể mẹ truyền qua sữa. Cùng lúc nó lại chịu một loạt cú sốc: tách mẹ, đổi chỗ ở, đổi cám, ghép đàn với con lạ. Đường ruột non nớt đang phải tập tiêu hóa cám thay vì sữa. Cộng thêm chuồng bẩn, ẩm, lạnh là bệnh bùng.

Cho nên phó thương hàn hay đi kèm với cai sữa ẩu: cai đột ngột, đổi cám cái rụp, nhốt chật, chuồng không sát trùng. Hiểu được điều này thì bà con sẽ thấy phòng bệnh không nằm ở lọ thuốc, mà nằm ở cách mình đưa đàn lợn qua giai đoạn cai cho êm.

5. XỬ LÝ KHI ĐÀN ĐÃ MẮC

Phó thương hàn do vi khuẩn nên nếu bắt sớm, dùng đúng thuốc thì trị được. Nhưng có mấy nguyên tắc bà con phải nắm:

Một là bắt càng sớm càng tốt. Để lâu lợn sút nhanh, con chết, con còi, lúc đó chữa tốn kém mà hiệu quả kém.

Hai là song song với thuốc phải chống mất nước. Lợn tiêu chảy nặng mất nước rất nhanh, nhiều con chết vì mất nước và kiệt sức chứ không hẳn vì con vi khuẩn. Bà con phải bù nước, bù điện giải cho nó, và cho men tiêu hóa hỗ trợ để đường ruột hồi lại.

Ba là tách con bệnh ra ô riêng, dọn sạch chuồng ngay. Bệnh lây qua phân, một con ỉa ra là mấy con cùng ô dính theo. Tách sớm, dọn sạch là chặn được đà lây.

Còn thuốc gì, liều bao nhiêu thì tùy loại thuốc và cân nặng của lợn, tính sai là hại con vật chứ không giúp được. Cái đó cửa hàng không ghi lên bài, bà con nhắn Zalo tả rõ lợn mấy cân, cai mấy ngày, phân màu gì, có máu không, để được tư vấn thuốc và men cho đúng đàn nhà mình. Bệnh này để lâu là sút rất nhanh, nên hỏi sớm hơn là tự đoán rồi dùng bừa.

6. PHÒNG BỆNH: CAI SỮA CHO ÊM, GIỮ CHUỒNG SẠCH

Vì bệnh bùng đúng lúc cai, nên phòng chính là làm cho giai đoạn cai sữa bớt sốc. Mấy việc này gần như không tốn tiền mà chặn được phần lớn:

– Cai từ từ, đừng tách mẹ cái rụp. Giảm dần cữ bú cho lợn quen trước khi tách hẳn.

– Đổi cám dần dần. Mấy hôm đầu trộn cám mới với cám cũ, tăng dần cám mới lên, đừng đổi đột ngột làm ruột loạn.

– Đừng cho ăn no dồn ngay sau cai. Ruột lợn con mới cai còn yếu, ăn no quá là dễ tiêu chảy.

– Chuồng nuôi lợn cai phải sạch, khô, ấm, và sát trùng trước khi đưa lợn vào.

– Cho men tiêu hóa hỗ trợ đường ruột trong giai đoạn nhạy cảm này để con lợn tiêu hóa cám tốt hơn.

– Vùng hay có bệnh thì tính cả phương án vaccine phòng, hỏi thú y để làm cho đúng.

Cai êm, chuồng sạch thì lợn qua giai đoạn cai gọn gàng, vào đà lớn nhanh, đỡ mất con, đỡ tốn tiền thuốc. Con vật báo bệnh bằng dấu hiệu; mình nhìn cho ra, xử sớm và phòng từ gốc thì đàn lợn khỏe mà người nuôi cũng nhàn.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Phó thương hàn lợn có lây sang con khác trong đàn không?

Có, lây qua phân rất nhanh. Một con ỉa ra nền, con khác dẫm hoặc liếm phải là dính. Thấy một con tiêu chảy phân hôi là phải tách con bệnh ra ô riêng và dọn sạch chuồng ngay để chặn lây.

7.2. Phó thương hàn khác bệnh phân trắng lợn con chỗ nào?

Khác lứa tuổi, khác kiểu phân, khác cách xử. Phân trắng là ở lợn còn bú, phân trắng đục hoặc vàng nhạt. Phó thương hàn đánh vào lợn sau cai và lợn choai, phân vàng xám hôi thối, có khi lẫn máu, kèm sốt và gầy sút rõ.

7.3. Lợn bị phó thương hàn có chữa khỏi được không?

Bắt sớm, dùng đúng thuốc và bù nước bù điện giải kịp thì trị được. Để lâu lợn mất nước, sút cân, con chết, con qua khỏi thì còi cọc. Vì vậy phát hiện sớm là yếu tố quyết định.

7.4. Vì sao cứ cai sữa là lợn hay tiêu chảy?

Vì lúc cai lợn yếu sức đề kháng nhất: mất sữa mẹ, mất kháng thể, lại chịu stress tách mẹ, đổi chỗ, đổi cám, ghép đàn. Vi khuẩn sẵn trong chuồng chỉ chờ lúc đó mà bùng lên.

7.5. Có vaccine phòng phó thương hàn cho lợn không?

Ở vùng hay có bệnh thì nên tính phương án vaccine phòng. Bà con hỏi thú y để làm cho đúng lịch, đúng đối tượng, vì không phải đàn nào cũng cần như nhau.

7.6. Làm sao cai sữa mà lợn không bị sốc, không tiêu chảy?

Cai từ từ chứ đừng tách cái rụp, đổi cám dần, đừng cho ăn no dồn sau cai, giữ chuồng cai sạch khô ấm và sát trùng trước khi thả lợn vào, cho thêm men tiêu hóa hỗ trợ. Làm được mấy việc đó là chặn được phần lớn.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu).

Nhà nào đang có lợn sau cai tiêu chảy phân hôi, gầy sút, muốn nhận lịch nuôi và phòng bệnh cho lợn con sau cai, muốn được tư vấn thuốc và men cho đúng đàn: gõ chữ LỊCH LỢN vào phần bình luận, hoặc nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, vào nhóm Zalo bà con chăn nuôi: https://zalo.me/g/feglol443. Nhắn kèm lợn mấy cân, cai mấy ngày, phân màu gì để được soi cho đúng.