LỢN CON THEO MẸ ỈA PHÂN TRẮNG: VÌ SAO CON CHẾT LÀ DO MẤT NƯỚC CHỨ KHÔNG PHẢI VI KHUẨN, VÀ 4 VIỆC LÀM NGAY

# LỢN CON THEO MẸ ỈA PHÂN TRẮNG: VÌ SAO CON CHẾT LÀ DO MẤT NƯỚC CHỨ KHÔNG PHẢI VI KHUẨN, VÀ 4 VIỆC LÀM NGAY

Đàn con đang bú khoẻ, sáng ra cả ổ ỉa phân trắng dính bệt đuôi. Con đầu tiên ỉa từ chiều hôm trước, chủ nhà tưởng nó ăn linh tinh nên để đấy. Sáng sau ra chuồng, gần nửa ổ đã dính phân trắng bệt hậu môn, nằm tụm một góc run rẩy.

Bà con đọc tới đây khoan sốt ruột đi mua kháng sinh. Vì cái giết con lợn trong mấy ngày này phần lớn không phải con vi khuẩn — mà là chuyện khác. Hiểu được thì cứu con nhanh hơn hẳn, mà lại đỡ tốn tiền thuốc. Bài này nói rõ từng bước cho bà con.

1. CON CHẾT VÌ MẤT NƯỚC, KHÔNG PHẢI VÌ VI KHUẨN

Đây là câu quan trọng nhất của cả bài, bà con nhớ giúp: con lợn con ỉa chảy mà chết, gần như đều chết vì mất nước (mất nước và điện giải), chứ không phải chết vì con vi khuẩn.

Cứ mỗi bãi phân lỏng là con mất một ít nước và muối trong người. Con bé tí, mất vài lần là kiệt. Da nhăn lại, mắt lõm xuống, bắt lên thấy nhẹ bẫng, nằm lả. Tới lúc con bơi chèo bốn chân, sùi bọt mép là sắp đi.

Cho nên việc số một không phải diệt vi khuẩn. Việc số một là giữ nước lại trong người con. Kháng sinh diệt con vi khuẩn, nhưng nước với điện giải mới là cái giữ mạng con. Bà con làm đúng thứ tự này thì tỷ lệ cứu được cao hơn hẳn.

2. TRONG BỤNG CON ĐANG XẢY RA CHUYỆN GÌ

Con vi khuẩn gây tiêu chảy phân trắng ở lợn con theo mẹ, phần lớn là E.coli. Nó không phải ở đâu xa tới. Nó nằm sẵn trong ruột con, trong phân, trong nước bẩn. Bình thường không sao. Nó chỉ bùng lên khi con yếu đi hoặc ăn phải nhiều mầm bệnh cùng lúc.

Con lợn con mới đẻ ruột còn non, sức đề kháng dựa cả vào sữa mẹ, nhất là sữa non (colostrum) mấy giờ đầu. Gặp một trong mấy cái này là con đổ bệnh ngay:

– Nền chuồng lạnh và ẩm.

– Vú mẹ dính phân, con bú vào là nuốt luôn mầm bệnh.

– Nước uống bẩn.

– Con vừa qua đợt thiếu máu chưa lại sức.

Nhà nào tuần trước con đã còi vì bỏ mũi sắt thì tuần này càng dễ dính, vì con đang yếu sẵn. Đây là lý do việc [tiêm sắt cho lợn con](https://thanhhauvet.com/tiem-sat-cho-lon-con/) đúng mốc ngày thứ ba lại liên quan trực tiếp tới chuyện tiêu chảy về sau — con đủ máu, đủ sức thì ruột mới chống đỡ được.

3. NHÌN BÃI PHÂN ĐOÁN BỆNH — ĐỪNG CHỮA NHẦM

Cùng là ỉa chảy nhưng không phải cái nào cũng như nhau. Nhìn cho ra để khỏi chữa sai, khỏi đâm thuốc oan:

– Phân trắng đục hoặc vàng sệt như kem, tanh, con vẫn còn bú lai rai — phần nhiều là E.coli thường, đúng cái bài này đang nói. Xử đúng thì cứu được.

– Phân lẫn máu, mùi thối gắt, con đang khoẻ lăn ra chết trong một hai ngày — cái này nặng hơn, nghi vi khuẩn khác, phải gọi thú y ngay, không để ở nhà mò.

– Cả chuồng lây gần hết rất nhanh, con nôn ọc ra sữa chưa tiêu, phân toàn nước — cái này nghi bệnh do vi rút. Mà vi rút thì không có kháng sinh nào đâm cho khỏi được, đâm chỉ phí tiền và hại con. Chỗ này càng phải giữ nước và giữ ấm là chính.

– Con lớn hơn, chừng một hai tuần tuổi, ỉa mãi mà đâm kháng sinh không thấy đỡ — có khi là cầu trùng (coccidiosis), thứ này thuốc kháng sinh thường không ăn thua, phải loại thuốc riêng.

Nói vậy để bà con thấy: nhìn con mà chữa, chứ không phải cứ ỉa là đâm một mũi giống nhau. Nhà nào đang có ổ con ỉa, chụp cái phân với tả con nhắn cho cửa hàng, tôi soi giúp cho đúng hướng.

4. BỐN VIỆC LÀM NGAY, THEO ĐÚNG THỨ TỰ

Thứ tự rất quan trọng — làm sai thứ tự là mất con oan.

Một — bù nước và điện giải trước tiên. Pha điện giải với nước sạch cho con uống, con nào không tự uống thì bơm từng ít vào mép cho nuốt, chia làm nhiều lần trong ngày. Đây là việc cứu mạng, làm trước cả thuốc. Con còn chịu bú thì vẫn cho bú mẹ bình thường, sữa mẹ vẫn tốt.

Hai — giữ ấm và hong khô nền chuồng. Con ỉa chảy mà nằm nền lạnh ẩm thì bệnh nặng thêm. Bật đèn úm cho ấm chỗ con nằm, dọn phân, lót khô. Đây cũng chính là một trong các việc gốc để [giữ ấm lợn con sơ sinh](https://thanhhauvet.com/giu-am-lon-con-so-sinh/) — chuồng ấm và khô làm được ngay, không tốn đồng nào, mà đỡ con rất nhiều.

Ba — cắt đường lây từ vú mẹ. Trước mỗi cữ con bú, lấy khăn ẩm lau sạch bầu vú và quanh mông mẹ. Vú mẹ dính phân là con cứ bú vào là nuốt mầm, chữa con này lây con kia không dứt. Dọn phân trong ô đẻ cho sạch, thay nước uống mới.

Bốn — con nào ỉa nặng thì tách ra chăm riêng, và hỏi thú y về thuốc trước khi đâm. Kháng sinh có vai của nó, nhưng đâm loại nào, mấy ngày, con đang bú mẹ có dùng được không — cái đó tuỳ tình trạng từng con. Tôi không ghi liều chung lên đây, vì ghi bừa bà con làm sai là hại cả ổ. Cứ nhắn cửa hàng tả con, tôi chỉ loại cho an toàn.

5. HAI CÁI CHUỒNG, KỂ ĐỂ BÀ CON SO

Kiểu này tôi gặp nhiều rồi, kể lại cho dễ hình dung.

Chuồng thứ nhất. Sáng thấy một con ỉa phân trắng, chủ nhà làm ngay: pha điện giải cho cả ổ uống, bật đèn úm, lau vú mẹ, dọn nền khô. Con ỉa nặng tách riêng, nhắn hỏi thuốc rồi mới dùng. Ba hôm sau ổ con lại lon ton, không mất con nào.

Chuồng thứ hai. Cũng một con ỉa, chủ nhà để đấy, nghĩ mai tự khỏi. Hôm sau lây nửa ổ mới cuống lên chạy ra chợ mua đại một loại kháng sinh về đâm cả lượt. Đâm thì đâm, mà nước không bù, nền vẫn lạnh ẩm, vú mẹ vẫn bẩn. Con cứ khô đét đi rồi lả dần. Cuối đợt đếm lại hụt mấy con — không phải vì thiếu thuốc, mà vì thiếu đúng mấy việc không mất tiền ở trên.

Nghề nuôi lợn con là vậy. Nhiều khi lãi lỗ không nằm ở tiền thuốc, nó nằm ở mấy việc làm sớm một ngày.

6. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY CHIỀU NAY

1. Sắm sẵn gói điện giải để trong nhà, đừng đợi con ỉa mới đi mua. Ổ nào chớm ỉa là pha cho uống liền.

2. Mỗi ngày lau vú mẹ trước cữ bú, dọn phân, giữ nền khô ấm. Phòng bằng cái khăn với cây đèn còn rẻ hơn tiền thuốc nhiều.

3. Con chớm ỉa là bù nước và giữ ấm ngay, đừng vội đâm kháng sinh khi chưa rõ bệnh gì.

4. Ỉa quá một ngày không đỡ, hoặc phân có máu, con lả nhanh — nhắn cửa hàng sớm, để lâu là mất con.

Nếu cả bài dài này bà con chỉ nhớ được một câu, thì nhớ câu này: con ỉa chảy chết vì mất nước, không phải vì con vi khuẩn. Thấy con chớm ỉa, việc đầu tiên là pha điện giải cho uống và bật đèn úm cho ấm — làm trước cả thuốc.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Lợn con ỉa phân trắng có phải cứ đâm kháng sinh là khỏi không?

Không. Phần lớn con chết vì mất nước chứ không phải vì vi khuẩn, nên việc số một là bù nước và điện giải, giữ ấm, chứ không phải đâm kháng sinh trước. Kháng sinh chỉ là một phần, và phải hỏi thú y loại nào, mấy ngày cho đúng con đang bú mẹ.

7.2. Con đang ỉa chảy thì có nên ngừng cho bú mẹ không?

Không nên ngừng. Con còn chịu bú thì cứ cho bú mẹ bình thường, sữa mẹ vẫn tốt và vẫn nuôi con. Chỉ cần lau sạch vú mẹ trước mỗi cữ bú để không lây thêm mầm bệnh, và bù thêm điện giải cho con.

7.3. Làm sao biết con sắp nguy để gọi thú y gấp?

Nhìn mấy dấu này: da nhăn, mắt lõm, bắt lên nhẹ bẫng, nằm lả không dậy, hoặc phân có máu, cả chuồng lây rất nhanh, con nôn ọc sữa chưa tiêu. Gặp những dấu này thì nhắn hỏi ngay, đừng để ở nhà mò.

7.4. Phân trắng với phân vàng khác nhau thế nào?

Phân trắng đục hoặc vàng sệt như kem, tanh, con vẫn bú lai rai thì phần nhiều là E.coli thường, xử đúng thì cứu được. Phân lẫn máu mùi thối gắt hoặc phân toàn nước lây cả chuồng thì nặng hơn, phải nhờ thú y xem sớm.

7.5. Phòng lợn con ỉa phân trắng bằng cách nào cho rẻ?

Rẻ nhất là giữ nền chuồng khô ấm, lau vú mẹ trước cữ bú, thay nước uống sạch, và giữ cho con đủ sức từ đầu — bú đủ sữa non, tiêm sắt đúng mốc. Con khoẻ sẵn thì ruột chống đỡ tốt hơn nhiều.

7.6. Nhà tôi hay bị lặp lại ổ nào cũng ỉa, phải làm sao?

Đó thường là dấu chuồng còn tồn mầm và quy trình vệ sinh chưa chặt. Nên rà lại: nền có ẩm lạnh không, vú mẹ có được lau không, nước uống có sạch không, con có được tiêm sắt và bú sữa non đủ không. Nhắn cửa hàng tả kỹ chuồng nhà mình, tôi soi giúp từng khâu.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Hơn hai chục năm theo nghề chữa cho vật nuôi bà con quanh vùng. Đọc thêm [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/gioi-thieu/).

Nhà nào đang có ổ con ỉa, cứ nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768 tả con — đẻ mấy con, phân màu gì, con lả tới đâu — tôi xem theo con nhà mình rồi chỉ hướng. Bà con nuôi lợn quanh vùng vào nhóm Zalo bà con chăn nuôi để hỏi đáp nhanh: https://zalo.me/g/feglol443.

Tôi có làm sẵn LỊCH CHĂM LỢN CON THEO MẸ — từ tiêm sắt, tập ăn, tới phòng tiêu chảy, mốc nào làm việc gì, in ra dán đầu chuồng khỏi phải nhớ. Nhà nào muốn nhận, nhắn Zalo cửa hàng, tôi gửi tận tay, miễn phí.