NÁI HẬU BỊ BÉO QUÁ HÓA HẠI: NHÌN 3 CHỖ BIẾT THỂ TRẠNG ĐÃ HỢP PHỐI CHƯA MÀ KHÔNG CẦN CÂN

# NÁI HẬU BỊ BÉO QUÁ HÓA HẠI: NHÌN 3 CHỖ BIẾT THỂ TRẠNG ĐÃ HỢP PHỐI CHƯA MÀ KHÔNG CẦN CÂN

Bà con nuôi nái hậu bị hay có tâm lý này: con nái tương lai của cả trại, phải cho ăn thật tốt, thật no, béo tốt mượt mà thì mới khỏe, mới đẻ sai. Thấy nó tròn múp, lưng phẳng lì, đi nặng nề là yên tâm, nghĩ mình nuôi khéo.

Nhưng thực tế ở quầy tôi gặp hoài: mấy con nái hậu bị béo nhất lại là mấy con rắc rối nhất. Lên giống lờ mờ, khó nhận. Phối mãi không đậu. Đẻ được ít con. Có con còn chưa kịp đẻ lứa nào thì chân đã đi không nổi.

Bài này tôi nói cho hết cái lý phía sau, để từ nay bà con tự nhìn được con nái hậu bị nhà mình đã đúng thể trạng chưa, mà không cần cân, không cần thang điểm gì cầu kỳ.

1. CON NÁI HẬU BỊ KHÔNG PHẢI CON LỢN THỊT

Đây là chỗ nhiều nhà lẫn ngay từ đầu. Lợn thịt thì càng nặng cân càng được tiền, nuôi làm sao cho nó lên cân nhanh là thắng. Nhưng con nái hậu bị thì mình đang nuôi một con giống, cần nó đủ chất và chắc khỏe, chứ không cần nó nặng cân.

Hai mục tiêu khác nhau hẳn. Với con giống, cái mình cần là bộ khung xương chắc, bốn cái chân vững để về sau còn gánh cả cái bụng bầu nặng, và bộ máy sinh sản phát triển hoàn chỉnh. Mấy thứ đó không phải cứ đổ nhiều cám vào là có. Vậy mà nhiều nhà lại nuôi hậu bị y hệt nuôi lợn thịt: cho ăn thả cửa, thấy lên cân đều đều là mừng. Kết quả là được một con nái nặng ký nhưng rỗng ruột về mặt sinh sản.

2. BÉO QUÁ THÌ HẠI CHỖ NÀO

Bà con nghe cho kỹ mấy chỗ này, vì nó là tiền thật chứ không phải lý thuyết.

Thứ nhất là khó lên giống, hoặc lên giống lờ mờ. Nái quá béo thì chuyện động dục hay bị rối, biểu hiện không rõ ràng. Mình đứng ngoài nhìn không thấy gì mấy, đến lúc ấn lưng cũng khó phân định vì lớp mỡ dày. Lỡ mất cửa phối là chờ thêm một chu kỳ nữa, tốn thêm cám mấy tuần nuôi không.

Thứ hai là phối khó đậu. Lên giống đã lờ mờ thì canh giờ phối cũng trật, tỷ lệ đậu tụt xuống. Phối đi phối lại tốn tinh, tốn công.

Thứ ba là đẻ ít con hơn khả năng thật của nó. Con nái đáng lẽ đẻ được đàn sai thì vì béo mà rụng trứng kém, số con nuôi được thấp hơn hẳn.

Thứ tư là đẻ khó. Nái quá béo, mỡ tích nhiều trong khung chậu, đường ra hẹp lại, đẻ lâu, dễ phải can thiệp. Mà can thiệp nhiều thì kéo theo viêm nhiễm sau đẻ, rồi mất sữa, cả ổ con vạ lây.

Thứ năm, và đây là cái đau nhất: chân hỏng sớm. Con nái vốn đã nặng, béo thêm nữa thì bốn cái chân gánh không nổi, nhất là quãng mang bầu. Chân yếu, đi cà nhắc, què, phải loại thải khi chưa kịp thu hồi vốn. Nuôi tốn cám cả năm trời để rồi loại con nái chưa đẻ được lứa nào cho ra hồn, đó là mất trắng.

3. NHƯNG GẦY QUÁ CŨNG HỎNG, ĐỪNG NGHĨ CỨ GẦY LÀ ĐƯỢC

Nghe tôi chê béo, có bà con lại quay sang bỏ đói cho nó gầy đi. Không được đâu. Nái hậu bị gầy tọp, thiếu chất thì cơ thể chưa đủ nền để bước vào kỳ sinh sản. Nó cũng chậm lên giống, cũng đẻ ít, và về sau nuôi con thì kém sữa vì bản thân nó còn chưa đủ ăn cho nó.

Nái đuối sức, gầy sau khi bị ép quá là một trong những lý do hay gặp nhất khiến con nái chậm lên giống, lên lờ mờ, phối không đậu. Chậm lên giống phần lớn là nái đuối chứ không phải nái hỏng.

Cho nên đích cần nhắm là VỪA: chắc khỏe, không béo ị, không gầy tọp. Nghe thì dễ nhưng làm được mới quý, và muốn làm được thì trước hết phải nhìn ra được thế nào là vừa.

4. NHÌN 3 CHỖ BIẾT THỂ TRẠNG, KHÔNG CẦN CÂN

Bà con không cần cân, không cần thang điểm gì hết, cứ ra chuồng sờ tận tay ba chỗ này.

Chỗ thứ nhất, sống lưng. Vuốt dọc sống lưng con nái. Sờ thấy gờ xương nhưng không nhô lởm chởm là vừa. Nếu sờ vào thấy phẳng lì như tấm ván, không nhận ra sống lưng đâu, là đang quá béo. Ngược lại, sống lưng nhô hẳn lên nhọn hoắt là quá gầy.

Chỗ thứ hai, xương sườn và hông. Sờ vào sườn thấy lờ mờ có xương là vừa. Không sờ thấy gì hết vì lớp mỡ dày quá là béo. Còn nhìn từ xa mà đếm được từng cái xương sườn thì là gầy.

Chỗ thứ ba, dáng đi và bụng. Con vừa thì đi nhanh nhẹn, bụng thon gọn không xệ. Con béo thì đi nặng nề, chậm chạp, ngại đứng dậy, bụng sệ hẳn xuống. Cái dáng đi này để ý một lúc là quen mắt.

Thêm một mẹo nữa mà nhà nào nuôi nhiều hậu bị nên làm: nhìn cả đàn cùng lứa. Con nào lệch hẳn ra khỏi mặt bằng chung, hoặc to quá hoặc nhỏ quá, thì tách ra chăm riêng, đừng để nó theo cả đàn mà càng ngày càng lệch.

5. NUÔI HẬU BỊ THẾ NÀO CHO ĐÚNG

Nguyên tắc gốc gói trong một câu: hậu bị cần đủ chất chứ không cần nhiều cám.

Đủ chất nghĩa là đủ đạm, đủ khoáng, đủ vitamin để bộ xương, bốn cái chân và cơ quan sinh sản phát triển cho hoàn chỉnh. Nhiều cám mà chỉ nặng về tinh bột thì chỉ tích mỡ, còn khung xương với bộ máy sinh sản không nhờ đó mà tốt lên. Đó là lý do có con nặng ký mà vẫn phối kém.

Mấy việc nên làm:

Đừng cho hậu bị ăn tự do thả cửa suốt giai đoạn nuôi, nhất là quãng gần tới tuổi phối. Ăn thả cửa là con đường ngắn nhất tới béo ị.

Cho nó vận động. Đừng nhốt chật cứng một chỗ. Hậu bị được đi lại thì chân chắc, khung xương khỏe, thể trạng gọn. Con nhốt chật không vận động thì vừa dễ béo vừa chân yếu, thành ra hại đủ đường.

Chú ý khoáng và vitamin. Đây là phần nuôi bộ khung và cơ quan sinh sản, mà lại hay bị xem nhẹ nhất, vì nó không làm con lợn nặng cân lên thấy rõ nên bà con dễ tưởng là không cần.

Còn cụ thể mỗi ngày cho ăn bao nhiêu, loại cám nào, giai đoạn nào cần siết lại hay nới ra, thì tùy giống nái, tùy tuổi, tùy loại cám nhà mình đang dùng. Cái này tôi không phán chung một con số cho mọi nhà được. Nhà nào cần, cứ nhắn tôi tả rõ nái mấy tháng tuổi, giống gì, đang ăn cám gì, tôi chỉ cho sát với con nhà mình.

6. BA VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY CHIỀU NAY

1. Ra chuồng, vuốt sống lưng và sờ sườn mấy con hậu bị. Sờ không thấy xương đâu là đang quá béo, phải chỉnh lại.

2. Con nào béo thì giảm bớt lượng cám, tăng vận động, và dứt khoát đừng để ăn thả cửa nữa.

3. Con nào gầy tọp, lông xù thì làm ngược lại: phải bồi cho đủ chất, đủ khoáng vi chất trước khi nghĩ tới chuyện phối.

Làm ba việc đó đều đặn thì tới tuổi phối, con nái nhà mình đã ở đúng cái thể trạng vừa, và bà con sẽ đỡ hụt lứa, đỡ mất tiền oan ngay từ lứa đầu.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Nái hậu bị béo múp có phải là khỏe không?

Không. Béo múp chỉ là nhiều mỡ, không có nghĩa là chắc khỏe hay mắn đẻ. Nái hậu bị béo quá thường khó lên giống, phối khó đậu, đẻ ít con, đẻ khó và chân hỏng sớm. Con giống cần đủ chất và chắc khỏe, chứ không cần nặng cân như con lợn thịt.

7.2. Làm sao biết thể trạng nái hậu bị đã hợp mà không cần cân?

Sờ ba chỗ. Vuốt sống lưng thấy gờ xương nhưng không nhô lởm chởm là vừa. Sờ sườn thấy lờ mờ có xương là vừa. Nhìn dáng đi nhanh nhẹn, bụng thon gọn không xệ là vừa. Sờ đâu cũng chỉ thấy mỡ dày, không thấy xương, đi nặng nề bụng sệ thì là đang béo quá.

7.3. Nuôi nái hậu bị có khác nuôi lợn thịt không?

Khác hẳn. Lợn thịt càng nặng cân càng được tiền nên nuôi cho lên cân nhanh là tốt. Nái hậu bị là con giống, mình cần bộ khung xương chắc, chân vững và cơ quan sinh sản hoàn chỉnh, chứ không cần nặng cân. Nuôi hậu bị y như lợn thịt là làm hỏng con giống.

7.4. Nái hậu bị gầy quá thì sao?

Cũng hỏng. Gầy tọp, thiếu chất thì cơ thể chưa đủ nền để vào kỳ sinh sản, nên chậm lên giống, đẻ ít, và nuôi con kém sữa vì bản thân nó còn thiếu ăn. Đích cần nhắm là vừa, không béo ị cũng không gầy tọp.

7.5. Có nên cho nái hậu bị ăn tự do thả cửa không?

Không nên, nhất là quãng gần tới tuổi phối. Ăn thả cửa là con đường ngắn nhất tới béo ị. Nên cho ăn có kiểm soát, chú trọng đủ chất, đủ khoáng vitamin hơn là đủ nhiều, và cho nó vận động để chân chắc, thể trạng gọn.

7.6. Nái hậu bị đã trót béo rồi thì chỉnh thế nào?

Giảm bớt lượng cám, tăng vận động, không để ăn thả cửa nữa, và giữ đủ khoáng vitamin trong khẩu phần. Nhưng chỉnh bao nhiêu, trong bao lâu thì tùy con và tùy loại cám, nên nhà nào có nái sắp tới tuổi phối mà đang béo thì nhắn tôi tả rõ để tôi chỉ cách chỉnh cho kịp trước ngày phối.

8. TÓM LẠI

Con nái hậu bị không phải con lợn thịt, đừng nuôi cho nặng cân mà hãy nuôi cho đủ chất và chắc khỏe. Béo quá thì khó phối, đẻ ít, chân hỏng sớm; gầy quá thì đuối sức, chậm lên giống. Đích là vừa. Và muốn biết đã vừa chưa thì không cần cân, chỉ cần chiều nay ra chuồng sờ ba chỗ: sống lưng, xương sườn, và nhìn dáng đi với cái bụng.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào có nái hậu bị sắp tới tuổi phối mà chưa chắc thể trạng đã hợp chưa, hoặc nái đang khó lên giống, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe nái mấy tháng tuổi, giống gì, đang ăn cám gì, béo hay gầy — tôi chỉ cho cách chỉnh.

Muốn có lịch chăm nái theo cả vòng đời từ nuôi hậu bị, canh phối, chửa tới lúc đẻ và nuôi con, kèm mốc tiêm phòng, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi miễn phí.

Đọc thêm: KHI NÀO PHỐI NÁI TƠ LẦN ĐẦU: ĐỪNG VỘI PHỐI NGAY KỲ ĐỘNG DỤC ĐẦU KẺO MẤT MẤY LỨA SAU — nái đã đủ thể trạng rồi thì bước tiếp theo là canh đúng lúc để phối, đừng vội kỳ động dục đầu.