TIÊM SẮT CHO LỢN CON: MỐC NGÀY THỨ BA VÀ 3 VIỆC PHẢI LÀM TRONG TUẦN ĐẦU

# TIÊM SẮT CHO LỢN CON: MỐC NGÀY THỨ BA VÀ 3 VIỆC PHẢI LÀM TRONG TUẦN ĐẦU

Có anh bế con lợn con hơn ba tuần tuổi sang cửa hàng tôi, da nó trắng bệch như tàu lá, hai tai nhợt, thở gấp. Anh bảo cả ổ con nào cũng thế, ăn thì vẫn ăn mà cứ còi dần, hai con yếu nhất đã đi mất.

Tôi hỏi lại một câu: hồi con được ba ngày tuổi, nhà mình có tiêm sắt cho nó không? Anh ngớ người, bảo đẻ ra thấy con khỏe nên chẳng tiêm gì.

Hôm nay tôi nói về cái mũi tiêm mà rất nhiều bà con nuôi nái bỏ qua: mũi sắt cho lợn con trong tuần đầu. Nghe thì nhỏ, nhưng bỏ nó là con thiếu máu, còi cả lứa, mà bà con lại cứ tưởng do cám kém hay do con giống.

1. VÌ SAO LỢN CON ĐẺ RA LÀ ĐÃ THIẾU SẮT

Con lợn con có một cái thiệt thòi bẩm sinh. Lúc còn trong bụng mẹ, nó tích được rất ít sắt vào người. Đẻ ra là cái kho sắt trong máu đã gần cạn, chỉ đủ dùng loanh quanh mấy ngày đầu.

Trong khi đó nó lớn nhanh khủng khiếp. Tuần đầu con tăng gần gấp đôi cân nặng, máu phải sinh thêm liên tục, mà muốn tạo máu thì phải có sắt.

Bà con sẽ hỏi: thế sao không để con bú mẹ mà lấy sắt? Đây mới là chỗ mấu chốt. Sữa mẹ, kể cả sữa đầu quý giá, lại rất nghèo sắt. Con bú no căng bụng nhưng lượng sắt lấy được từ sữa vẫn không thấm vào đâu so với cái đà nó lớn. Kho thì cạn, đường tiếp thì thiếu, nên chỉ chừng một đến hai tuần là con rơi vào thiếu máu.

Con nuôi thả nền đất ngày xưa còn dũi đất, liếm được chút sắt trong đất. Con nuôi chuồng xi măng, chuồng sàn sạch bong bây giờ thì không có cửa nào bù, nên càng dễ thiếu.

2. CON THIẾU SẮT NHÌN RA SAO

Bà con để ý mấy dấu này trên đàn con từ tuần thứ hai trở đi.

– Da và tai nhợt nhạt, trắng bệch chứ không hồng hào. Lật tai lên soi thấy trắng bợt là rõ nhất.

– Con lờ đờ, kém lanh, lông xù, hay nằm một chỗ, bú yếu.

– Con chậm lớn hẳn so với đà bình thường, còi dần đều cả ổ chứ không phải một hai con.

– Nặng hơn thì con thở gấp, tim đập nhanh, dễ đổ tiêu chảy, gặp lạnh gặp bẩn là bệnh, và có con yếu quá thì mất.

Nhiều nhà thấy con còi thì đổ cho cám, đổ cho con giống, thay cám hết loại này loại kia mà con vẫn không lên. Gốc là thiếu máu, không phải chuyện cám.

3. BA VIỆC PHẢI LÀM CHO CON TRONG TUẦN ĐẦU

Ba ngày đầu con vừa lọt lòng, việc lo trước là giữ ấm, chống mẹ đè và cho con bú sữa đầu cho kịp giờ vàng — mấy việc này tôi đã nói kỹ trong bài [Giữ ấm lợn con sơ sinh](https://thanhhauvet.com/giu-am-lon-con-so-sinh/). Qua được ba ngày đầu rồi thì sang tuần đầu bà con lo cho con thêm ba việc nữa.

Một, tiêm sắt. Đây là việc quan trọng nhất, chốt mốc ngày thứ ba sau đẻ. Nói kỹ ở mục dưới.

Hai, bấm nanh cho con. Lợn con đẻ ra có mấy cái răng nanh nhọn hai bên. Con tranh vú cắn nhau, cắn cả đầu vú mẹ, làm mẹ đau né con, xước đầu vú rồi viêm vú. Bấm bằng kìm chuyên dụng, bấm gọn phần nhọn, làm nhẹ nhàng cho con đỡ đau.

Ba, giữ chuồng khô, ấm, sạch. Con thiếu máu vốn đã yếu, gặp nền lạnh ẩm, phân bẩn là đổ bệnh ngay. Ổ úm khô ấm, thay lót thường xuyên, vú mẹ lau sạch trước khi cho bú. Cái nền chăm sóc này quyết định con có giữ được sức mà lớn hay không — bà con xem thêm cách chăm ổ con những ngày đầu trong bài [Chăm sóc lợn con sau sinh](https://thanhhauvet.com/cham-soc-lon-con-sau-sinh/).

4. TIÊM SẮT MỐC NGÀY THỨ BA, ĐỪNG ĐỂ LỠ

Việc này đơn giản mà nhiều nhà lỡ chỉ vì quên, hoặc vì thấy con đang khỏe nên chủ quan.

Mốc chuẩn là tiêm cho con vào khoảng ngày thứ ba sau đẻ, lúc con còn khỏe, kho sắt sắp cạn mà chưa kịp thiếu. Tiêm sớm quá con còn non, muộn quá thì con đã bắt đầu thiếu rồi, vực lại chậm.

Loại tiêm là sắt dành riêng cho lợn con, tiêm vào bắp. Liều lượng và loại thuốc thì tùy cân con, tùy sản phẩm, cái này bà con nhắn Zalo cửa hàng tôi tư vấn theo đàn nhà mình cho đúng. Tôi không ghi liều lên đây vì mỗi nhà mỗi khác, ghi bừa lỡ tiêm sai lại hại con.

Đàn nào đông, nái nuôi nhiều lứa, thì sau mũi đầu có nhà tiêm nhắc thêm một mũi. Chuyện tiêm nhắc này tôi tư vấn riêng theo tình hình từng trại.

Một mũi sắt đúng lúc, con hồng hào, lanh lợi, lớn đều, đề kháng tốt hơn hẳn. Bỏ nó, con còi lử, mà tiền cám thì vẫn đổ vào đều, thành ra lỗ mà không biết lỗ ở đâu.

5. MẤY CÁI BÀ CON HAY LÀM SAI

Thứ nhất, thấy con đẻ ra khỏe nên không tiêm sắt. Con khỏe là do còn kho sắt trong người, chờ tới lúc nhìn thấy nhợt nhạt thì đã thiếu nặng rồi, vực lại vừa lâu vừa tốn.

Thứ hai, con còi thì cứ thay cám, trách con giống, mà không nghĩ tới thiếu máu. Chữa sai chỗ, tốn tiền cám mà con vẫn không lên.

Thứ ba, tiêm sắt xong tưởng xong hết, lơ là chuồng trại. Con vẫn cần chuồng khô ấm sạch và vú mẹ sạch thì mới giữ được sức.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Tiêm sắt cho lợn con vào ngày thứ mấy?

Mốc chuẩn là khoảng ngày thứ ba sau đẻ, lúc con còn khỏe và kho sắt sắp cạn mà chưa kịp thiếu. Tiêm sớm quá con còn non, muộn quá thì con đã bắt đầu thiếu, vực lại chậm.

6.2. Lợn con bú mẹ no rồi có cần tiêm sắt nữa không?

Vẫn cần. Sữa mẹ, kể cả sữa đầu, rất nghèo sắt, không bù nổi cái đà con lớn gấp đôi trong tuần đầu. Con bú no bụng nhưng máu vẫn thiếu sắt để sinh thêm.

6.3. Làm sao biết lợn con bị thiếu máu?

Nhìn da và tai: nhợt nhạt, trắng bệch chứ không hồng hào, lật tai lên thấy trắng bợt. Con lờ đờ, lông xù, bú yếu, còi dần đều cả ổ. Nặng thì thở gấp, dễ tiêu chảy.

6.4. Không tiêm sắt cho lợn con thì có sao không?

Con dễ rơi vào thiếu máu từ tuần thứ hai, còi cả lứa, đề kháng kém, gặp lạnh gặp bẩn là đổ bệnh, có con yếu quá thì mất. Nhiều nhà lỗ vì tưởng do cám mà thay cám hoài không lên.

6.5. Tiêm sắt cho lợn con tiêm vào đâu, liều bao nhiêu?

Tiêm bắp, dùng loại sắt dành riêng cho lợn con. Liều thì tùy cân con và tùy sản phẩm nên tôi không ghi cố định — bà con nhắn Zalo cửa hàng để tôi tư vấn đúng theo đàn nhà mình, tránh tiêm sai hại con.

6.6. Có cần tiêm nhắc mũi sắt thứ hai không?

Tùy đàn. Đàn đông, nái nuôi nhiều lứa thì có nhà tiêm nhắc thêm một mũi sau mũi đầu. Chuyện này nên hỏi tư vấn riêng theo tình hình từng trại chứ không rập khuôn.

7. TÓM LẠI

Lợn con đẻ ra là đã cạn sắt, mà sữa mẹ nghèo sắt không bù nổi cái đà nó lớn. Cho nên tuần đầu bà con lo cho con ba việc: tiêm sắt đúng mốc ngày thứ ba, bấm nanh, và giữ chuồng khô ấm sạch. Trong đó mũi sắt là quan trọng nhất, đừng để con nhợt nhạt còi lử rồi mới chạy chữa.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, hai thế hệ làm nghề thú y ở Nghĩa Đàn, Nghệ An. Đọc thêm [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/gioi-thieu/).

Bà con cần tư vấn chọn mũi sắt, kìm bấm nanh hay lịch chăm lợn con theo mẹ, nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768, hoặc gõ chữ LỊCH LỢN vào bình luận — em gửi tận tay trọn bộ lịch chăm lợn con từ lúc đẻ tới lúc cai sữa, ghi rõ ngày nào tiêm sắt, ngày nào bấm nanh, ngày nào tập ăn, hoàn toàn miễn phí.

Đọc thêm: BẤM NANH, CẮT ĐUÔI CHO LỢN CON SƠ SINH: KHI NÀO CẦN LÀM VÀ LÀM SAO KHỎI NHIỄM TRÙNG — cùng nhóm việc chăm con sơ sinh tuần đầu, biết khi nào nên can thiệp và làm sao khỏi nhiễm trùng.

Đọc thêm: TIÊM CHO LỢN ĐÚNG CHỖ: TIÊM BẮP CỔ SAU TAI, KHÔNG TIÊM MÔNG ĐỂ TRÁNH LIỆT CHÂN VÀ ÁP XE — biết vị trí tiêm đúng thì mũi sắt cho lợn con mới an toàn, không rước liệt chân hay áp xe.