GIỮ ẤM LỢN CON SƠ SINH: 4 VIỆC CHẶN LẠNH VÀ CHỐNG MẸ ĐÈ ĐỂ CẢ Ổ QUA BA NGÀY ĐẦU

# GIỮ ẤM LỢN CON SƠ SINH: 4 VIỆC CHẶN LẠNH VÀ CHỐNG MẸ ĐÈ ĐỂ CẢ Ổ QUA BA NGÀY ĐẦU

Nái đẻ mười hai con, khỏe re. Vậy mà sáng thứ ba đếm lại còn mười. Một con nằm cứng ở góc chuồng lạnh ngắt, một con bị mẹ trở mình đè bẹp lúc nửa đêm. Con nái không bệnh, sữa cũng có, mà vẫn hụt hai con.

Cảnh này mùa nào cũng gặp, nhất là mấy đêm trở trời. Đau ở chỗ: phần lớn số con mất trong tuần đầu không phải chết vì bệnh. Chết vì lạnh và vì bị mẹ đè. Hai cái đó, bà con chặn được gần hết.

Bài này nói về ba ngày đầu, cái chặng mất con nhiều nhất cả lứa, và bốn việc giữ ấm để cả ổ qua được.

1. VÌ SAO CỨ BA NGÀY ĐẦU LÀ MẤT CON

Lợn con mới đẻ yếu ở ba chỗ cùng một lúc.

Một là nó chịu lạnh cực kém. Con ra đời ướt nhẹp, mình gần như chưa có lớp mỡ giữ nhiệt, vừa rời cái bụng mẹ ấm là thân nhiệt tụt rất nhanh. Chuồng mà lạnh, gió lùa, nền ẩm thì con nhiễm lạnh trong chớp mắt.

Hai là con lạnh thì bỏ bú, và đây mới là chỗ chết người. Con không bú thì không có năng lượng, mà con sơ sinh gần như không có của để dành trong người. Chỉ cần nhịn bú hơn một ngày là nó cạn sạch, tụt đường huyết, lả ra, nằm im. Bà con hay gọi là con bị “chết đói lạnh”, thực chất là cái vòng lạnh rồi bỏ bú rồi kiệt sức nối nhau.

Ba là con nhỏ, chậm, lại nằm ngay cạnh cái thân mẹ mấy trăm cân. Mẹ đẻ xong mệt, trở mình nằm xuống là đè trúng con. Con khỏe còn kịp chạy, con yếu con lạnh đang nằm lịm thì không kịp, bị đè là đi.

Ba cái này quấn vào nhau. Con lạnh nằm lì một chỗ cho ấm, mà chỗ ấm nhất lại là sát bụng mẹ, đúng chỗ dễ bị đè. Cho nên muốn gỡ thì phải gỡ cùng lúc, không thể chỉ lo mỗi một cái.

2. VIỆC MỘT: QUÂY MỘT GÓC ÚM ẤM RIÊNG, TÁCH KHỎI CHỖ MẸ NẰM

Đây là việc gốc. Bà con quây một góc chuồng làm ổ úm, treo đèn sưởi hồng ngoại hoặc lót tấm sưởi, để riêng hẳn ra một bên chứ không phải sưởi chung chỗ mẹ nằm.

Cái ổ úm ấm đó làm được hai việc một lúc: giữ con ấm, và dụ con rời khỏi thân mẹ vào nằm trong đó giữa các cữ bú. Con nằm trong ổ úm thì vừa không lạnh, vừa không nằm dưới bụng mẹ để bị đè. Mấy ngày đầu, cứ cho con bú xong là lùa con về ổ úm.

Nền ổ úm phải khô. Lót một lớp trấu, rơm hay bao tải khô, chắn gió sát nền cho kín. Chuyện đèn treo cao thấp thế nào thì tính ở việc hai.

3. VIỆC HAI: CANH NHIỆT CHO ĐÚNG, NHÌN ĐÀN CON MÀ CHỈNH ĐÈN

Tuần đầu chỗ nằm của con cần ấm, cỡ ba mươi tư độ, rồi mỗi tuần hạ dần vài độ khi con cứng cáp lên. Nhưng bà con không cần cắm mặt vào cái nhiệt kế. Nhìn đàn con là biết ngay:

– Con chồng đống lên nhau, rúc vào một cục, run run: đang lạnh. Hạ đèn xuống gần hơn, hoặc che chắn gió lại.

– Con tản ra xa đèn, nằm thở gấp: nóng quá. Kéo đèn lên cao.

– Con nằm dàn đều, duỗi ra thoải mái, ngủ ngon: vừa đủ ấm.

Đàn con chính là cái nhiệt kế thật nhất. Trưa nắng hầm thì kéo đèn lên, đêm trở lạnh thì hạ xuống. Nhìn con mà lên xuống cái đèn, đừng để một mực suốt ngày đêm.

4. VIỆC BA: ĐÓNG THANH CHẮN CHỐNG MẸ ĐÈ

Quanh vách ô đẻ, bà con đóng một thanh chắn chạy dọc, cách vách chừng một gang tay, cao chừng một gang. Khi mẹ nằm xuống sát vách, thanh chắn đó chừa ra một cái khe cho con rúc vào nép, mẹ không ép sát con vào tường được.

Nhà nào có ô đẻ chuyên dụng thì đã có khung này sẵn. Nhà làm chuồng thường, chỉ cần đóng thêm một thanh gỗ hay một đoạn ống nước cũng đỡ được nhiều con.

Thêm một việc nhỏ mà quý: tập cho mẹ cái nếp, trước khi nằm thì kêu vài tiếng, ủi ổ, để con biết đường tránh. Nái tơ đẻ lứa đầu hay vụng, mấy đêm đầu bà con chịu khó trực bên cạnh, thấy mẹ sắp nằm đè con thì đỡ con ra.

5. VIỆC BỐN: CỨU NGAY CON ĐÃ LẢ VÌ LẠNH

Đêm hôm sờ thấy con nào lạnh toát, nằm im, gọi không buồn dậy, bú cũng không buồn bú, là nó đang tụt đường huyết, sắp đi. Đừng bỏ.

Việc đầu tiên là ủ ấm cho nó đã: áp vào người mình, cho vào chỗ sưởi, xoa cho nóng dần lên. Con còn lạnh cứng mà đổ gì vào miệng cũng vô ích.

Con ấm lại rồi thì tiếp cho nó chút năng lượng: vắt sữa đầu của mẹ nặn vào miệng, hoặc nhỏ vài giọt nước đường ấm cho từng ít một, cách quãng, tới khi con tỉnh và chịu bú lại. Nhiều con tưởng đã bỏ mà ủ ấm với tiếp đường kịp lúc là vực lại được.

Còn loại trợ sức nào, pha ra sao cho hợp con sơ sinh thì bà con nhắn Zalo cửa hàng, tôi chỉ cho theo đàn nhà mình, đừng đổ bừa lên con.

6. MẤY CÁI BÀ CON HAY LÀM SAI

Thứ nhất, sưởi chung một chỗ với mẹ. Con muốn ấm thì phải nằm sát mẹ, mà nằm sát mẹ thì dễ bị đè. Phải có góc ấm riêng để kéo con ra.

Thứ hai, để đèn một mực không chỉnh. Trưa nắng hầm vẫn để đèn sát, con say nóng bò tản ra chỗ lạnh nằm, lại nhiễm lạnh. Nhìn con mà lên xuống cái đèn.

Thứ ba, thấy con nằm lịm tưởng nó ngủ. Con lạnh lả khác con ngủ ngon. Sờ thấy lạnh, gọi không phản ứng là phải cứu ngay, để tới sáng là muộn.

Thứ tư, chỉ lo cái đèn trên cao mà quên cái nền. Đèn treo trên đầu mà nền xi măng ẩm, gió lùa dưới gầm thì con vẫn lạnh bụng. Lót ổ khô, chắn gió sát nền, việc này quan trọng ngang cái đèn.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Ổ úm cho lợn con sơ sinh nên để bao nhiêu độ?

Tuần đầu chỗ nằm của con cần khoảng ba mươi tư độ, rồi mỗi tuần hạ dần vài độ khi con cứng cáp lên. Nhưng đừng chỉ tin cái nhiệt kế, hãy nhìn đàn con mà chỉnh: con rúc đống run rẩy là lạnh, tản xa thở gấp là nóng, nằm dàn đều ngủ ngon là vừa.

7.2. Không có đèn sưởi hồng ngoại thì úm bằng gì?

Có thể dùng bóng đèn sợi đốt công suất lớn, tấm sưởi, hoặc quây kín góc ổ rồi lót dày trấu rơm khô cho giữ nhiệt. Cái chính là một góc ấm riêng, khô, kín gió, tách khỏi chỗ mẹ nằm. Ấm kiểu gì cũng được, miễn là ổn định và bà con canh được.

7.3. Làm sao biết con đang lạnh hay chỉ đang ngủ?

Con ngủ ngon thì nằm duỗi, thở đều, gọi hay động vào là cựa. Con lạnh lả thì người lạnh toát, nằm im như xẹp xuống, gọi không phản ứng, bú không buồn bú. Sờ thấy lạnh và gọi không dậy là phải cứu ngay.

7.4. Mẹ hay đè con thì làm sao chặn?

Đóng một thanh chắn chạy dọc vách ô đẻ, cách vách một gang, cao một gang, chừa khe cho con nép vào. Kết hợp quây ổ úm ấm để kéo con rời bụng mẹ giữa các cữ bú. Nái tơ vụng thì mấy đêm đầu trực bên cạnh, thấy mẹ sắp nằm là đỡ con ra.

7.5. Con lạnh lả gần chết còn cứu được không?

Nhiều con cứu được nếu kịp lúc. Ủ ấm trước cho con nóng dần lại, rồi mới tiếp chút sữa đầu hoặc nước đường ấm cho từng ít một, tới khi con tỉnh và bú lại. Con còn lạnh cứng thì đổ gì vào cũng vô ích, phải ấm trước đã.

7.6. Ban ngày trời nóng có cần úm không?

Vẫn cần một góc ấm cho con, nhưng phải kéo đèn lên cao hoặc giảm sưởi cho khỏi hầm. Nóng quá con tản ra nằm chỗ mát, tới đêm trở lạnh lại dễ nhiễm lạnh. Cứ nhìn đàn con mà lên xuống cái đèn theo trời.

Ba ngày đầu là chặng mất con nhiều nhất, mà gần hết là vì lạnh và vì mẹ đè, hai cái chặn được. Nhớ giùm tôi: con lạnh là con bỏ bú, con bỏ bú là con kiệt sức. Cắt được cái lạnh từ đầu là cắt được cả dây chuyền phía sau. Con qua được mấy ngày đầu rồi thì bước tiếp là lo đủ sữa đầu và chăm cho con lớn đều cả ổ.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng, Cửa hàng Thú y Thanh Hậu, Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An, hai đời làm nghề thú y ở vùng này. Bà con muốn nghe chuyện nhà thuốc Thanh Hậu thì ghé trang giới thiệu của cửa hàng.

Nhà nào sắp có nái đẻ vào đợt trở trời, muốn nhận trọn bộ LỊCH NÁI, lịch chăm nái theo cả vòng đẻ và nuôi con, ghi rõ ngày nào canh úm bao nhiêu độ, mốc nào hạ đèn, ngày nào bổ sắt cho con, hoàn toàn miễn phí, thì nhắn Zalo cửa hàng. Tôi gửi tận tay và chỉ luôn cách quây ổ úm, chắn đè cho rẻ mà chắc, tới lúc con ra là con có chỗ ấm ngay.

Đọc thêm: TIÊM SẮT CHO LỢN CON: MỐC NGÀY THỨ BA VÀ 3 VIỆC PHẢI LÀM TRONG TUẦN ĐẦU — qua ba ngày đầu giữ ấm chống mẹ đè rồi, sang tuần đầu đừng quên mũi sắt kẻo con thiếu máu còi cả lứa.

Đọc thêm: LỢN CON THEO MẸ ỈA PHÂN TRẮNG: VÌ SAO CON CHẾT LÀ DO MẤT NƯỚC CHỨ KHÔNG PHẢI VI KHUẨN, VÀ 4 VIỆC LÀM NGAY — nền chuồng lạnh ẩm là một trong những nguyên nhân khiến ổ con đổ tiêu chảy.