Sáng ra mở cửa chuồng, thấy ổ lợn con nằm tụm một góc, đuôi dính bết, nền chuồng loang một vũng phân trắng đục như sữa đặc. Con nào con nấy lông dựng, run run, bỏ bú. Đây là cảnh bà con nuôi nái gặp nhiều nhất, và cũng là lúc dễ mất cả ổ nhất nếu để chậm một hai ngày.
Bài này tôi viết ngắn gọn theo đúng thứ tự bà con cần: nhận ra bệnh, phân biệt với mấy bệnh dễ nhầm, xử lý ngay tại chuồng, rồi phòng cho lứa sau.
1. LỢN CON ỈA PHÂN TRẮNG LÀ BỆNH GÌ
Bà con quen gọi là bệnh phân trắng lợn con. Thủ phạm chính là vi khuẩn E.coli (Escherichia coli). Con vi khuẩn này vốn nằm sẵn trong ruột lợn, bình thường không sao. Nhưng khi lợn con bị lạnh, bú phải vú mẹ dính phân, uống nước bẩn hoặc bị stress lúc trộn đàn, đổi cám, thì nó sinh sôi mạnh, tiết độc tố làm ruột không giữ được nước.
Lợn con chết không phải vì tiêu chảy, mà vì mất nước. Một con lợn con mới đẻ chỉ hơn một cân, ỉa tháo một ngày là kiệt. Đó là lý do bệnh này diễn biến nhanh hơn bà con tưởng.
Cũng chủng E.coli này, khi lợn lớn hơn một chút, còn gây bệnh phù đầu sau cai sữa làm sưng mí mắt, đi loạng choạng rồi chết đột ngột.
2. DẤU HIỆU NHẬN BIẾT SỚM
Trả lời nhanh: Lợn con ỉa phân trắng có mấy dấu hiệu sớm — con nằm tụm một góc, lông dựng, run rẩy, bỏ bú; đuôi và hậu môn dính phân bết; phân lỏng màu trắng đục hoặc vàng kem, mùi tanh. Con sụt cân nhanh, mắt trũng, da nhăn là đã mất nước, phải xử lý ngay trong ngày.
Với lợn con còn theo mẹ, bà con để ý mấy dấu hiệu này theo thứ tự xuất hiện:
- Nằm tụm đống, run rẩy, lông dựng, không tranh vú như mọi hôm.
- Da quanh đuôi và hậu môn dính phân, bết lại.
- Phân lỏng rồi sệt dần, màu trắng đục hoặc màu kem. Có con nôn ra sữa chưa tiêu.
- Mất nước: mắt lõm, da nhăn, véo da lên thả ra thấy lâu về chỗ cũ.
- Nặng thì nằm nghiêng, chân bơi chèo, sùi bọt mép rồi chết.
Với lợn sau cai sữa thì biểu hiện khác chút: sụt cân thấy rõ, phân toàn nước, có khi đen như hắc ín. Một điều bà con nên nhớ: màu phân không nói lên nhiều. Đừng chỉ nhìn màu mà đoán bệnh, phải nhìn cả tuổi lợn, tốc độ lây và tình trạng mất nước.
3. PHÂN BIỆT VỚI BA BỆNH HAY BỊ NHẦM
Trả lời nhanh: Phân biệt bằng hai điều — cả chuồng ỉa cùng lúc thì nghĩ tới bệnh do virus (PED, dịch tả); lẻ tẻ vài con rồi lan dần thì nghĩ tới vi khuẩn E.coli. Phân trắng đục như sữa đặc và đáp ứng kháng sinh là E.coli; phân tóe nước, kèm nôn, chết nhanh là PED.
Đây là chỗ nhiều bà con chữa mãi không khỏi, vì bắt sai bệnh nên đổ thuốc sai:
| Bệnh | Dấu hiệu khác biệt |
|---|---|
| Phân trắng do E.coli | Lẻ tẻ vài con rồi lan, phân trắng đục hoặc kem, đáp ứng kháng sinh |
| PED (tiêu chảy cấp do virus) | Cả chuồng ỉa gần như cùng lúc, phân toàn nước, nôn nhiều, kháng sinh không ăn thua |
| Viêm ruột hoại tử Clostridium | Phân lẫn máu, mùi thối đặc trưng, chết rất sớm trong 1 đến 3 ngày sau sinh |
| Cầu trùng | Rơi vào lợn 7 đến 21 ngày tuổi, phân sệt vàng nhạt, uống kháng sinh thường không đỡ |
Nguyên tắc đơn giản: cả chuồng ỉa cùng lúc thì nghĩ tới virus, lẻ tẻ vài con thì nghĩ tới vi khuẩn. Không chắc thì gọi hỏi trước khi mua thuốc, đỡ tốn tiền oan.
4. XỬ LÝ NGAY TẠI CHUỒNG: BỐN VIỆC THEO THỨ TỰ
4.1. Bù nước và điện giải trước đã
Việc này quan trọng hơn cả kháng sinh. Pha điện giải kèm glucose cho uống tự do, thay nước mới vài lần trong ngày. Con nào yếu quá không tự uống thì bơm bằng xi lanh không kim, bơm ít một, nhiều lần. Cứu được khâu mất nước là cứu được phần lớn ổ.
4.2. Dùng kháng sinh đúng nhóm
Theo tài liệu chuyên môn về bệnh trên heo, phác đồ thường dùng cho tiêu chảy E.coli là kháng sinh đường uống nhóm Amoxycillin phối hợp Colistin, cho uống liên tục 3 đến 5 ngày. Ngoài ra còn các nhóm khác như Apramycin, Florfenicol, Gentamycin.
Liều cụ thể phụ thuộc vào chế phẩm bà con đang cầm trên tay, vì mỗi hãng đóng hàm lượng một khác. Bà con đọc kỹ nhãn, hoặc gọi cho tôi đọc tên thuốc để tôi tính liều theo đúng số cân đàn nhà mình. Ước liều bằng mắt là cách nhanh nhất làm đàn lờn thuốc.
4.3. Giữ ấm và giữ khô
Lạnh nền chuồng là cái cò kích hoạt bệnh. Bật đèn úm, lót khô chỗ nằm, che gió lùa, nhất là mấy hôm trở trời. Nền ẩm thì vi khuẩn nhân lên gấp bội, chữa xong lứa này lứa sau lại tái.
4.4. Lau vú mẹ và tách con bệnh
Vú nái dính phân là đường lây thẳng vào miệng lợn con. Lau vú sạch trước khi cho bú, hót phân trong ô đẻ ngày vài lần, con nào bệnh nặng thì tách riêng chăm.
5. PHÒNG BỆNH CHO LỨA SAU
- Rửa và để trống ô đẻ trước khi nái vào, đừng đẻ nối tiếp trên nền cũ.
- Lau bầu vú nái sạch trước lúc đẻ — vú nái bẩn còn là đường dẫn tới viêm vú, mất sữa sau đẻ, mất sữa thì cả ổ con lãnh đủ.
- Nước uống phải sạch, kiểm tra vòi nước có rỉ làm ướt nền không.
- Cho lợn con bú sữa đầu đầy đủ trong 6 giờ đầu, đây là lớp bảo vệ tự nhiên rẻ nhất.
- Trại nào tái đi tái lại nhiều lứa, đã dùng kháng sinh mãi không dứt, thì tính tới vaccine E.coli tiêm cho lợn con vào tuần tuổi thứ 3 và thứ 5.
6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI
6.1. Lợn con ỉa phân trắng có tự khỏi không?
Con khỏe, bú tốt thì có thể tự cầm sau vài ngày. Nhưng con yếu thì không kịp, vì mất nước diễn ra rất nhanh. Không nên chờ.
6.2. Đang ỉa thì có nên cắt sữa mẹ không?
Không cắt. Vẫn cho bú bình thường, chỉ bổ sung thêm điện giải. Cắt sữa là lợn con đói, càng nhanh kiệt.
6.3. Vì sao chữa khỏi rồi lứa sau vẫn bị lại?
Vì mầm bệnh nằm ở chuồng chứ không nằm ở con lợn. Không dọn nền, không để trống ô đẻ, không lau vú nái thì lứa nào cũng lặp lại đúng kịch bản cũ.
6.4. Lợn con mấy ngày tuổi hay bị nhất?
Hai mốc: những ngày đầu sau sinh, và ngay sau cai sữa khi đổi cám kèm trộn đàn. Hai mốc này bà con canh kỹ nhất.
7. CẦN TƯ VẤN CHO ĐÀN NHÀ MÌNH
Mỗi trại một kiểu chuồng, một loại cám, một lịch tiêm khác nhau, nên cách xử lý cũng phải khác. Bà con chụp ảnh phân và ảnh chuồng gửi qua Zalo 0966 370 768, tôi xem rồi hướng dẫn cụ thể, không tính phí tư vấn.
Bà con nhắn tin LỊCH LỢN qua Zalo số trên, tôi gửi tặng bản lịch tiêm phòng cho đàn lợn theo ngày tuổi, in ra dán tường chuồng là theo dõi được cả lứa.
Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Hai thế hệ bác sĩ thú y phục vụ bà con chăn nuôi từ năm 1994.
Đọc thêm: Lợn nái và lợn con · Lịch vaccine · Bệnh ở lợn
ĐỌC THÊM
- LỢN BỊ TAI XANH: VÌ SAO TIÊM MÃI KHÔNG ĐỠ VÀ BỐN VIỆC PHẢI LÀM ĐÚNG THỨ TỰ
Tai xanh đánh sập miễn dịch, mở đường cho tiêu chảy kế phát ở lợn con. Bài này nói về bệnh gốc. - LỢN NÁI MẤT SỮA SAU ĐẺ: NHẬN ĐÚNG BỆNH, LÀM ĐÚNG VIỆC NGAY TỐI NAY
Ổ con ỉa phân trắng nhiều khi gốc nằm ở mẹ — nái viêm vú, mất sữa thì cả ổ đói và ỉa theo.
Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Nghề thú y hai đời trong nhà, làm từ năm 1994. Nội dung dựa trên kinh nghiệm chữa trị thực tế tại chuồng của bà con quanh vùng.