LỢN CON TUẦN ĐẦU SAU CAI SỮA: CHẶN TIÊU CHẢY VÀ PHÙ ĐẦU BẰNG CÁCH ĐỪNG CHO ĂN NO

# LỢN CON TUẦN ĐẦU SAU CAI SỮA: CHẶN TIÊU CHẢY VÀ PHÙ ĐẦU BẰNG CÁCH ĐỪNG CHO ĂN NO

Nghe vô lý nhưng đúng: con hay lăn ra chết sau cai sữa lại thường là con to nhất, khoẻ nhất đàn, chứ không phải con còi. Chủ nhà tiếc đứt ruột, con đẹp nhất lứa mà đi.

Sau mấy ngày đầu mới lọt lòng, thì tuần đầu sau cai sữa là cửa ải nguy hiểm bậc nhất của con lợn con. Cả tháng trời nuôi con theo mẹ vất vả, tới đây mà sảy tay là công cốc. Bài này tôi nói cho bà con hai cái bệnh rình con ngay tuần đầu sau cai, và cách giữ cho con qua được, lớn phăng phăng.

1. VÌ SAO VỪA CAI SỮA LÀ LỢN CON DỄ ĐỔ BỆNH

Bà con cứ hình dung một đứa trẻ đang bú mẹ, tự dưng một hôm cắt sữa, bắt ăn cơm, lại chuyển sang phòng lạ ở một mình. Nó sốc là phải.

Con lợn con cũng vậy. Ngày cai sữa, nó dính một lúc mấy cú sốc: mất mẹ, mất bầu sữa quen; phải chuyển hẳn sang ăn cám; nhiều nhà lại bắt sang chuồng khác, nhốt chung đàn lạ. Ba bốn cú sốc cùng lúc làm sức đề kháng con tụt xuống.

Mà trong ruột con lúc nào cũng có sẵn con vi khuẩn E.coli. Bình thường nó nằm im. Con vừa sốc, đề kháng tụt, ăn uống lại đảo lộn, là nó bùng lên. Từ đó sinh ra hai bệnh mà tôi nói dưới đây.

2. BỆNH THỨ NHẤT — TIÊU CHẢY SAU CAI SỮA

Cái này nhiều nhà gặp. Con vừa cai được vài hôm là xị ra, phân nước, sụt ký trông thấy, lông xù, chững lại không lớn. Con mất nước nhanh, để nặng cũng chết.

Gốc của nó phần lớn là do ăn. Con vừa cai đói, thả cám ra là nó nhào vào ăn lấy ăn để, nhồi đầy bụng. Ruột non đang yếu, chưa quen tiêu cám nhiều, thế là loạn, đổ tiêu chảy. Nhà nào cho ăn tự do, đổ cám đầy máng mấy ngày đầu, là dễ dính nhất.

Dấu để bà con nhận sớm: con vừa cai đang ăn được, tự nhiên phân nhão rồi loãng ra như nước, dính bết đuôi bết mông, người tóp lại, lông dựng. Thấy con nào chớm phân nước là phải bù nước ngay cho nó, đừng để mất nước nặng mới cuống.

3. BỆNH THỨ HAI — PHÙ ĐẦU, CÁI NÀY MỚI ĐÁNG SỢ

Bệnh phù đầu, bà con quê hay gọi là phù thũng lợn con. Nó đáng sợ ở mấy điểm.

Một là nó nhằm đúng con to béo nhất đàn. Con háu ăn, ăn khoẻ nhất, lại là con dễ dính nhất. Nghe ngược đời mà đúng.

Hai là nó tới rất nhanh và gần như không kịp chữa. Con đang ăn bình thường, mấy tiếng sau đã thấy khác. Dấu nhận ra: con bỏ ăn, mí mắt sưng phù, mắt như híp lại; đi đứng loạng choạng, xiêu vẹo, có con đi xoay vòng, đầu nghiêng; nặng hơn thì co giật từng cơn, nằm ngửa bốn chân bơi bơi. Con không sốt cao như mấy bệnh khác, sờ người không nóng rực. Và nó chết trong vòng một hai ngày, có con vài tiếng.

Ba là tới lúc con phù rồi thì chữa rất khó, thuốc gần như không theo kịp. Cho nên với bệnh này, phòng quan trọng hơn chữa gấp nhiều lần. Chờ con phù mới cuống lên là muộn.

Tôi nói thẳng chỗ này: con nào có dấu nghi phù đầu, đừng ở nhà tự mò thuốc, gọi thú y ngay. Nó chết quá nhanh, mò là mất con.

Mà cả hai bệnh, tiêu chảy với phù đầu, đều chung một cái mồi: con vừa cai bị cho ăn quá no, ăn quá giàu đạm, hoặc đổi cám đột ngột. Cho nên chặn cả hai cũng bằng mấy việc giống nhau.

4. BỐN VIỆC GIỮ LỢN CON QUA TUẦN ĐẦU SAU CAI

Một — cai từ từ, đừng cắt mẹ một phát. Trước ngày cai, cho con tập ăn cám sớm để ruột nó quen dần với cám, tới lúc cai không bị hẫng. Nhà nào tuần trước đã tập ăn cho con rồi thì tới đây nhàn.

Hai, và đây là việc quan trọng nhất — hai ngày đầu sau cai, giảm cám, đừng cho ăn no. Nghe ngược với lòng thương con, nhưng đúng. Con vừa cai đói, cho ăn tự do là nó nhồi đầy bụng, thành mồi cho cả tiêu chảy lẫn phù đầu. Cho ăn ít một, chia nhiều bữa, rồi tăng dần lên trong mấy ngày. Thà nó hơi đói một hai hôm còn hơn no rồi lăn ra bệnh.

Ba — giữ nguyên loại cám con đã tập ăn từ trước cai, đừng đổi cám đột ngột. Cám phải còn thơm, tuyệt đối không cho ăn cám mốc, cám để lâu. Nước uống sạch. Mấy ngày này bổ thêm men tiêu hoá, điện giải cho con đỡ sốc ruột, giúp con tiêu cám êm hơn.

Bốn — giữ chuồng ấm khô, tránh gió lùa, và theo dõi thật sát. Mỗi ngày để mắt: con nào bỏ ăn, phân nước thì bù nước ngay, coi là chớm tiêu chảy. Con nào đang khoẻ tự dưng đứng ngẩn, mí mắt sưng, đi loạng choạng thì nghi phù đầu, gọi ngay đừng chần chừ.

5. HAI CÁI CHUỒNG, KỂ ĐỂ BÀ CON SO

Tôi gặp kiểu này nhiều, kể lại cho dễ hình dung.

Chuồng thứ nhất. Trước cai, chủ nhà đã tập cho con ăn cám quen. Ngày cai không chuyển chuồng ngay, để con ở chỗ cũ cho đỡ sốc. Hai ngày đầu chỉ cho ăn ít, chia mấy bữa nhỏ, bổ thêm men với điện giải, rồi mới tăng cám dần. Cả đàn qua tuần đầu êm, không con nào tiêu chảy, không con nào phù. Tuần sau vào cám đều, lớn phăng phăng.

Chuồng thứ hai. Cai xong đổ luôn cám đầy máng cho con ăn thoả thích, lại còn đổi sang loại cám mới cho mau lớn, chuyển sang chuồng khác nhốt chung đàn. Con háu ăn nhồi căng bụng. Hôm sau mấy con xị ra tiêu chảy. Con to nhất đàn thì sáng ra đứng ngẩn, mí mắt sưng, đi xiêu vẹo, tới trưa co giật, chiều thì mất. Chủ nhà chạy mua thuốc thì đã không kịp.

Bà con thấy đấy. Cùng một đàn con khoẻ như nhau lúc cai, mà một bên qua êm, một bên hụt con đẹp nhất lứa. Khác nhau chỉ ở mấy việc lúc cho ăn mấy ngày đầu.

6. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Tập cho con ăn cám sớm từ trước ngày cai, để tới lúc cai ruột nó đã quen.

2. Hai ngày đầu sau cai cho ăn ít, chia nhiều bữa, đừng đổ cám đầy máng. Tăng dần sau.

3. Giữ loại cám cũ, cám không mốc, thêm men và điện giải; nước sạch; chuồng ấm khô.

4. Theo dõi sát: phân nước thì bù nước ngay; con đang khoẻ mà phù mặt, đi loạng choạng thì gọi thú y gấp, đừng tự mò.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

7.1. Sau cai sữa mấy ngày thì lợn con dễ đổ bệnh nhất?

Nguy nhất là tuần đầu, đặc biệt mấy ngày đầu ngay sau khi cai. Đó là lúc con vừa mất mẹ, đổi hẳn sang ăn cám, đề kháng tụt sâu nhất. Qua được tuần đầu êm, con vào cám đều thì mới coi là tạm yên tâm.

7.2. Vì sao phù đầu lại nhằm đúng con to khoẻ nhất đàn?

Vì con to là con háu ăn nhất, ăn khoẻ nhất, nên khi thả cám tự do nó nhồi nhiều nhất, ruột loạn mạnh nhất. Cái mồi của phù đầu chính là ăn quá no, quá giàu đạm sau cai, nên con ăn khoẻ lại thành con dễ dính. Nghe ngược đời mà đúng.

7.3. Làm sao phân biệt tiêu chảy sau cai với phù đầu?

Tiêu chảy thì thấy rõ ở phân: phân nước, dính bết đuôi mông, con tóp dần, mất nước. Phù đầu thì phân có thể vẫn bình thường nhưng con bỏ ăn, mí mắt sưng híp, đi loạng choạng xoay vòng, nặng thì co giật, và chết rất nhanh trong một hai ngày. Con nghi phù đầu là ca gấp, phải gọi thú y ngay.

7.4. Tại sao hai ngày đầu sau cai lại phải giảm cám, cho ăn ít?

Vì con vừa cai đang đói, ruột lại còn non chưa quen tiêu cám nhiều. Cho ăn tự do là nó nhồi căng bụng, ruột loạn, thành mồi cho cả tiêu chảy lẫn phù đầu. Cho ăn ít một, chia nhiều bữa, tăng dần trong mấy ngày thì ruột con theo kịp. Thà con hơi đói một hai hôm còn hơn no rồi lăn ra bệnh.

7.5. Có nên đổi sang cám mới cho mau lớn ngay sau khi cai không?

Không nên đổi đột ngột đúng lúc con đang sốc cai sữa. Giữ nguyên loại cám con đã tập ăn từ trước cai, để ruột đỡ phải quen thêm một thứ lạ. Muốn đổi cám thì để con qua tuần đầu ổn định rồi mới đổi, mà đổi cũng trộn lẫn vài ngày cho quen, đừng đổi cái rụp.

7.6. Con nghi phù đầu thì tự mua thuốc chữa được không?

Không nên tự mò. Phù đầu tới nhanh và tới lúc con phù rồi thì thuốc gần như không theo kịp, tự mua thuốc về thử là mất thời gian vàng, thường là mất con. Thấy con có dấu nghi phù đầu thì gọi thú y ngay để được xem tận nơi. Với bệnh này, phòng bằng cách cho ăn đúng vẫn ăn đứt chuyện chữa.

8. TÓM LẠI

Nếu cả bài dài này bà con chỉ nhớ được một câu, thì nhớ câu này: hai ngày đầu sau cai, đừng cho con ăn no. Con háu ăn nhồi căng bụng chính là mồi cho cả tiêu chảy lẫn phù đầu. Cho ăn ít, tăng từ từ, giữ cám cũ, thêm men và điện giải, chuồng ấm khô và theo dõi sát — mấy việc đó cứu con hơn cả tủ thuốc, mà không tốn thêm mấy đồng.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: [Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu](https://thanhhauvet.com/chuyen-nha-thuoc-thanh-hau/)

Nhà nào đang có ổ con sau cai bị chững, tiêu chảy, hay có con nghi phù đầu, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe con nhà mình đang thế nào, tôi chỉ hướng cho con nhà mình.

Muốn có lịch chăm lợn con theo cả vòng đời — từ lúc mới đẻ tới qua cai sữa vào đàn thịt, mốc nào làm việc gì — nhắn chữ LỊCH LỢN qua Zalo, tôi gửi miễn phí.

Đọc thêm: NUÔI LỢN THỊT NHANH LỚN: 3 VIỆC LÀM ĐÀN XUẤT SỚM CẢ TUẦN MÀ KHÔNG TỐN THÊM CÁM — cho con vào đà lớn ngay sau giai đoạn cai sữa.