BẤM NANH, CẮT ĐUÔI CHO LỢN CON SƠ SINH: KHI NÀO CẦN LÀM VÀ LÀM SAO KHỎI NHIỄM TRÙNG

# BẤM NANH, CẮT ĐUÔI CHO LỢN CON SƠ SINH: KHI NÀO CẦN LÀM VÀ LÀM SAO KHỎI NHIỄM TRÙNG

Nhiều nhà cứ lợn con đẻ ra là lấy kìm bẻ nanh cho bằng hết, bẻ sát tận lợi, làm cho nhanh. Mấy hôm sau thấy vài con sưng lợi, bỏ bú, còi dần, mà không hiểu vì sao. Vì sao là ở cái kìm đó.

Bấm nanh không sai. Nhưng bấm sai cách thì hại con hơn là lợi. Bài này bác sĩ thú y Thanh Hậu nói cho rõ ba việc: bấm nanh để làm gì, khi nào cần làm mà khi nào thôi, và nếu buộc phải làm thì làm sao cho con khỏi nhiễm trùng. Cắt đuôi cũng nói luôn trong bài, vì hai việc này bà con hay làm cùng một lúc lúc con vừa đẻ.

1. BẤM NANH ĐỂ LÀM GÌ

Con lợn con vừa lọt lòng đã có sẵn tám cái răng nanh nhỏ, nhọn hoắt. Nhiều bà con không để ý, cứ tưởng con còn non thì răng còn mềm, nhưng mấy cái nanh này sắc thật. Người ta bấm nanh vì hai lý do.

Một là con cắn vú mẹ. Con nhọn răng, bú mà cắn, nái đau, giật mình đá con, có con nái đau quá bỏ luôn không cho bú. Nặng hơn, răng con làm xước rách đầu vú mẹ, chỗ xước đó nhiễm trùng thành viêm vú. Mẹ viêm vú thì sốt, mất sữa, thế là cả ổ con đói theo. Cái vòng viêm vú, mất sữa, con đói còi này bà con nào nuôi nái cũng gặp một lần, và gốc rễ nhiều khi chỉ từ mấy cái răng nhọn.

Hai là con cắn nhau. Khi tranh vú, mấy con húc nhau, răng nhọn cào xước mặt nhau, chỗ xước lại nhiễm trùng. Đàn đông, nhiều con, chuyện cào xước mặt càng hay xảy ra.

Nên bấm nanh có cái lý của nó. Nhưng bà con nghe tiếp chỗ dưới đây, vì đây mới là chỗ nhiều nhà làm sai.

2. KHÔNG PHẢI ĐÀN NÀO CŨNG CẦN BẤM

Đây là điều nhiều nhà làm theo thói quen mà không nghĩ: cứ đẻ ra là bẻ nanh cả đàn cho xong. Thực ra không phải đàn nào cũng cần.

Nếu đàn con bú êm, nái không kêu đau, không đá con, đầu vú mẹ không xước, các con không cào mặt nhau, thì để nguyên cũng chẳng sao. Giờ nhiều nhà bỏ hẳn việc bấm nanh mà đàn vẫn tốt, con vẫn lớn đều. Cái răng nanh đó tự nó mòn dần khi con lớn lên, không cần mình can thiệp.

Cho nên đừng bẻ bừa cả đàn theo lệ cũ. Cách làm đúng là nhìn đàn con cùng với bầu vú mẹ mà quyết: có dấu cắn phá thật thì mới xử, mà xử cũng chỉ xử cho vừa đủ. Bớt một việc động dao động kéo vào con sơ sinh là bớt một cửa nhiễm trùng.

3. LÀM SAI HAY GẶP — VÀ HẬU QUẢ

Cái sai phổ biến nhất, và tai hại nhất, là bẻ hoặc cắt sát tận gốc răng.

Bẻ sát làm vỡ răng, nứt răng, hở phần tủy và lợi ra ngoài. Cái lỗ hở đó chính là cửa cho vi khuẩn chui vào. Con bị áp xe lợi, sưng hàm, đau. Mà đau thì nó bỏ bú, bỏ bú vài hôm là còi, là tụt hẳn so với đàn. Có con nhiễm nặng còn nguy đến tính mạng. Cái việc mình định làm cho lợi hóa ra làm hại con.

Cái sai thứ hai là dụng cụ bẩn. Cái kìm gỉ, không lau rửa, bẻ con này rồi sang con kia, là mang mầm bệnh đi khắp cả ổ. Một con có mầm, cả đàn dính theo. Đây là kiểu lây mà bà con ít ngờ tới nhất, vì trông cái kìm bên ngoài vẫn thế.

4. LÀM ĐÚNG — NẾU BUỘC PHẢI LÀM

Nếu đàn nhà mình đúng là có chuyện cắn phá, cần xử, thì làm theo mấy nguyên tắc này cho an toàn.

Chỉ mài cùn đầu nhọn của răng, hoặc cắt thật nhẹ đúng phần đầu răng, để nó bớt sắc thôi. Tuyệt đối không cắt sát lợi, không bẻ cho vỡ răng. Mục đích của mình là làm cho cái đầu răng hết nhọn, chứ không phải nhổ bỏ cái răng. Tốt nhất là dùng một cái máy mài nhỏ mài cùn đầu răng, vừa nhanh vừa không làm nứt răng như khi bẻ.

Dụng cụ phải sạch. Lau sát trùng trước khi làm và sát trùng lại giữa các con. Chỉ riêng việc giữ dụng cụ sạch đã chặn được phần lớn rắc rối.

Làm sớm trong ngày đầu sau đẻ, lúc răng con còn mềm, con còn nhỏ dễ giữ. Giữ con cho chắc, thao tác nhẹ tay, làm gọn rồi thả con về với mẹ ngay để con bú lại, đỡ lạnh. Ngày đầu cũng là lúc bà con lo mấy việc khác cho con sơ sinh, nên gom lại làm một thể cho đỡ động con nhiều lần.

5. CÒN CẮT ĐUÔI THÌ SAO

Cắt đuôi là để phòng cái tật con cắn đuôi nhau. Tật này hay xảy ra về sau, khi nuôi chật, con bị stress, hoặc thiếu chất trong khẩu phần. Con bị cắn đuôi thì đuôi nhiễm trùng, áp xe, có con què cả chân sau vì nhiễm ngược lên.

Nguyên tắc y hệt bấm nanh: không phải đàn nào cũng cần, chỉ làm khi có nguy cơ thật. Nếu buộc cắt thì để lại đủ một đoạn đuôi, đừng cắt sát mông, dụng cụ phải sạch, và sát trùng ngay chỗ cắt cho khỏi nhiễm trùng. Chỗ cắt là một vết thương hở trên con sơ sinh, xử không sạch là hỏng.

Còn chuyện thiến lợn con đực thì là việc khác, làm muộn hơn một chút, cũng phải vô trùng cẩn thận. Cái đó bác sĩ Thanh Hậu sẽ nói riêng một dịp cho kỹ.

6. HAI CÁI CHUỒNG, KỂ ĐỂ BÀ CON SO

Chuyện này gặp nhiều, kể lại cho bà con dễ hình dung.

Chuồng thứ nhất. Chủ nhà nhìn đàn con thấy mấy con cắn vú, nái kêu đau, đầu vú xước. Bà quyết định xử, nhưng làm đúng: mài cùn đầu nhọn từng con, kìm lau sát trùng cẩn thận, làm gọn trong ngày đầu. Nái hết bị cắn, đầu vú lành lại, cho con bú êm. Cả ổ bú tốt, lớn đều tăm tắp.

Chuồng thứ hai. Cứ đẻ ra là bẻ nanh cả đàn cho xong, bẻ sát tận lợi, cái kìm thì gỉ. Mấy hôm sau ba bốn con sưng lợi, bỏ bú. Con thì còi, con thì nhiễm trùng phải chữa chạy mất công. Cái việc định làm cho lợi hóa ra làm hại con. Mà nhiều khi đàn đó chẳng cắn phá gì, để nguyên còn hơn.

Bà con thấy đấy: cùng là bấm nanh, mà làm đúng thì đàn êm, làm sai thì hỏng con. Khác nhau chỉ ở hai chỗ, là có nhìn đàn để quyết hay không, và có làm cho sạch cho khéo hay không.

7. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Nhìn đàn con cùng bầu vú mẹ trước khi quyết: đàn có thật sự cắn phá không. Không có thì để nguyên, khỏi bẻ.

2. Nếu buộc phải làm, chỉ mài cùn đầu răng, đừng bao giờ cắt sát lợi hay bẻ cho vỡ răng.

3. Dụng cụ lau sát trùng sạch, làm trong ngày đầu, nhẹ tay, xong thả con về bú ngay.

4. Cắt đuôi cũng vậy: chỉ làm khi có nguy cơ thật, để lại đủ đoạn, sát trùng chỗ cắt.

Mấy việc xử lý con sơ sinh này nằm chung một tuần với các mốc chăm con đầu đời. Bà con xem thêm [giữ ấm cho lợn con sơ sinh ba ngày đầu](https://thanhhauvet.com/giu-am-lon-con-so-sinh/) để con đủ khỏe mà chịu được can thiệp, và [tiêm sắt cho lợn con mốc ngày thứ ba](https://thanhhauvet.com/tiem-sat-cho-lon-con/) để gom việc trong tuần đầu cho gọn, đỡ động con nhiều lần.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. Có bắt buộc phải bấm nanh cho lợn con không?

Không bắt buộc. Chỉ nên làm khi đàn có dấu cắn phá thật: con cắn vú mẹ làm nái đau, đầu vú xước, hoặc các con cào xước mặt nhau. Đàn bú êm thì để nguyên, răng nanh tự mòn khi con lớn.

8.2. Bẻ nanh sát gốc có sao không?

Có, đây là cái sai tai hại nhất. Bẻ sát làm vỡ răng, hở tủy và lợi, tạo cửa cho vi khuẩn vào gây áp xe, sưng hàm. Con đau bỏ bú, còi, có con nhiễm nặng còn nguy.

8.3. Nên bấm nanh vào ngày thứ mấy?

Làm sớm trong ngày đầu sau đẻ, lúc răng còn mềm và con còn nhỏ dễ giữ. Làm gọn rồi thả con về bú ngay cho đỡ lạnh, đỡ động con.

8.4. Con bấm nanh xong bị sưng lợi, bỏ bú thì làm sao?

Ngừng can thiệp thêm, giữ ấm, tạo điều kiện cho con bú, theo dõi sát. Con sưng nhiều, bỏ bú kéo dài thì nên nhắn Zalo cửa hàng tả rõ con để được chỉ hướng xử lý theo tình trạng.

8.5. Cắt đuôi có cần cho mọi đàn không?

Không. Chỉ cắt khi có nguy cơ con cắn đuôi nhau, thường ở đàn nuôi chật, stress hoặc thiếu chất. Nếu cắt thì để lại đủ một đoạn, đừng cắt sát mông, và sát trùng chỗ cắt ngay.

8.6. Dùng gì để bấm hay mài nanh cho an toàn?

Tốt nhất là máy mài nhỏ mài cùn đầu răng, vừa nhanh vừa không làm nứt. Nếu dùng kìm thì phải kìm sạch, chỉ cắt nhẹ đầu răng, và sát trùng dụng cụ trước khi làm cùng giữa các con.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu, xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Hai thế hệ làm nghề thú y, đồng hành cùng bà con chăn nuôi lợn, gà, vịt quanh vùng.

Bà con nuôi nái quanh vùng Nghĩa Đàn muốn nhận trọn bộ LỊCH CHĂM LỢN CON THEO MẸ — có cả phần xử lý con sơ sinh, mốc nào làm việc gì — thì để lại bình luận chữ “LỊCH LỢN”, cửa hàng gửi tận tay, miễn phí. Nhà nào đang phân vân có nên bấm nanh cho đàn nhà mình không, hay con vừa bẻ nanh bị sưng bỏ bú, cứ nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768 hoặc vào nhóm bà con chăn nuôi [zalo.me/g/feglol443](https://zalo.me/g/feglol443) để được tư vấn theo đàn.

Đọc thêm: SAN ĐÀN VÀ GHÉP BÚ CHO LỢN CON: CÁCH GIỮ CẢ Ổ ĐỒNG ĐỀU KHI CON TO CON NHỎ TRANH VÚ — con nhỏ bị tranh vú còi dần, cách san đàn và ghép bú để giữ cả ổ đều tay tới lúc cai.

Đọc thêm: LỢN CON SƯNG KHỚP, ĐI CÀ NHẮC: DẤU HIỆU NHẬN SỚM VÀ 4 VIỆC CHẶN VIÊM KHỚP DO LIÊN CẦU KHUẨN — vì vết bấm nanh cắt đuôi không sát trùng chính là một cửa cho vi khuẩn sưng khớp chui vào.