LỢN SỐT ĐỎ DA, TAI TÍM: PHÂN BIỆT BỐN BỆNH HAY NHẦM ĐỂ KHÔNG ĐOÁN SAI MẤT CẢ ĐÀN

# LỢN SỐT ĐỎ DA, TAI TÍM: PHÂN BIỆT BỐN BỆNH HAY NHẦM ĐỂ KHÔNG ĐOÁN SAI MẤT CẢ ĐÀN

Ra chuồng buổi sáng, thấy con lợn nằm ủ rũ, bỏ ăn, sờ vào nóng ran. Nhìn kỹ thì da đỏ lên từng mảng, tai thâm tím lại. Cảnh này ai nuôi lợn cũng sợ, và trong bụng thường bật ngay một câu: dịch rồi.

Nhưng thứ làm bà con mất đàn nhiều khi không phải con bệnh, mà là đoán sai rồi xử sai. Có tới mấy bệnh cùng cho ra cái cảnh sốt với đỏ da đó, mà cách xử của từng bệnh khác hẳn nhau. Có bệnh phải báo ngay cơ quan thú y và chặn đường lây gấp. Có bệnh thì tiêm phòng đúng lịch là yên. Có bệnh chỉ cần xử đúng thuốc là khỏi. Đổ chung một loại thuốc cho tất cả là đánh bạc với cả đàn.

Bài này gom lại bốn bệnh hay gặp nhất khi lợn sốt đỏ da, chỉ bà con nhìn vào đâu để tách chúng ra. Nếu đàn nhà đang có con lăn ra ốm mà chưa rõ hướng bệnh, bà con nên đọc thêm bài [lợn bỏ ăn, sốt, nằm ủ rũ — nhìn 5 chỗ đoán hướng bệnh](https://thanhhauvet.com/lon-bo-an-sot-u-ru/) trước để có cái nhìn tổng thể.

1. VÌ SAO BỐN BỆNH NÀY HAY BỊ NHẦM

Cả bốn đều cho ra một bộ mặt na ná: sốt cao, bỏ ăn, nằm bẹp, da nổi đỏ, tai và vùng da mỏng thâm tím. Người nuôi nhìn thoáng qua thấy giống hệt nhau nên hay gọi chung là “dịch”. Nhưng gốc bệnh khác nhau hoàn toàn: ba bệnh do vi rút, một bệnh do vi khuẩn. Chính vì gốc khác nhau nên cách chặn cũng khác nhau, và đây là lý do phải tách cho đúng trước khi động đến thuốc.

2. BỆNH THỨ NHẤT: DỊCH TẢ CHÂU PHI

Đây là con nặng nhất, nghe tên là biết.

Nhìn vào đâu: lợn sốt cao, rồi xuất huyết, bầm tím ở tai và những vùng da mỏng như bụng, bẹn, mõm. Kèm nôn mửa, tiêu chảy lẫn máu. Nái chửa thì sảy thai, lợn con mới đẻ chết ngay.

Dấu để đánh giá mức độ: nó đánh lợn ở mọi lứa tuổi, tỷ lệ chết gần như cả đàn. Lợn bệnh thường chết sau khoảng mười ngày.

Điều bà con phải nắm cho rõ: bệnh này không có thuốc chữa. Không có loại kháng sinh nào diệt được nó. Đổ thuốc vào chỉ tốn tiền và làm lợn mệt thêm. Cách duy nhất là khoanh vùng, báo cơ quan thú y, và chặn không cho mầm bệnh lan.

Cho nên với con này, toàn bộ cuộc chơi nằm ở khâu phòng bằng cách chặn đường vào chuồng: hố sát trùng ở cổng, không cho người lạ và lái lợn vào tận chuồng, đồ dùng riêng, không nhập lợn giống trôi nổi thẳng vào đàn, diệt ve và chuột, không cho ăn thức ăn thừa chưa nấu chín. Phần chặn cổng này bà con xem kỹ ở bài [sát trùng chuồng trại và an toàn sinh học](https://thanhhauvet.com/sat-trung-chuong-trai/).

3. BỆNH THỨ HAI: DỊCH TẢ CỔ ĐIỂN

Con này tên gần giống nhưng là vi rút khác hẳn, và quan trọng hơn: nó phòng được tốt bằng tiêm phòng.

Nhìn vào đâu: cũng sốt cao, cũng xuất huyết ngoài da. Nhưng có hai dấu giúp tách ra:

Một là chuyện đi ngoài. Con này thường táo bón trước, mấy ngày sau mới chuyển sang tiêu chảy. Khác với dịch tả châu Phi hay đi ngoài lẫn máu sớm.

Hai là dấu thần kinh ở giai đoạn cuối: lợn đi xiêu vẹo, loạng choạng, co giật. Đây là dấu khá đặc trưng của con này.

Ngoài ra lợn khát nước, thở khó, mắt kèm nhèm đổ ghèn. Nái chửa thì sảy thai hoặc đẻ con yếu run rẩy.

Con này cũng không có thuốc đặc trị, nhưng khác ở chỗ then chốt: tiêm phòng đúng lịch là phòng được tốt. Đây chính là lý do cái lịch tiêm phòng theo vòng đời đáng giá, và là bệnh mà bà con hoàn toàn chủ động chặn được từ trước.

4. BỆNH THỨ BA: TAI XANH

Con này khác hai con trên ở chỗ: dấu rõ nhất nằm ở đàn nái chứ không phải ở lợn thịt.

Nhìn vào đâu, với nái: sốt trên bốn mươi độ, bỏ ăn kéo dài cả tuần tới nửa tháng, sảy thai giai đoạn cuối, đẻ non, và đặc biệt là đẻ ra nhiều thai gỗ, thai chết khô. Kèm ho, viêm phổi, mất sữa hoặc viêm vú. Lợn con đẻ ra chết ngay hoặc yếu ớt.

Với lợn thịt thì nhẹ hơn: bỏ ăn hoặc giảm ăn chừng một nửa, sốt, ho nhẹ. Nhưng nguy ở chỗ nó làm lợn yếu đi rồi kế phát bệnh khác chồng lên, và chính mấy bệnh kế phát đó mới làm lợn chết.

Với đực giống thì tinh dịch kém hẳn cả lượng lẫn chất.

Cho nên nếu đàn nái nhà mình tự dưng sảy thai cuối kỳ hàng loạt, đẻ nhiều thai khô, cộng thêm bỏ ăn sốt và ho, thì phải nghĩ ngay tới con này. Tai xanh cũng có vắc-xin phòng.

5. BỆNH THỨ TƯ: ĐÓNG DẤU SON

Con này dễ nhất trong bốn, vì nó có dấu riêng mà nhìn là nhận ra.

Nhìn vào đâu: trên da lợn nổi lên những vết đỏ có gờ, hình vuông hoặc hình thoi, sờ thấy cộm lên. Không bệnh nào trong nhóm này cho ra cái hình dạng vuông vắn như thế. Thấy dấu đó là gần như chắc.

So với ba con trên thì đây là con dễ chịu nhất. Khác biệt lớn nhất: đây là bệnh do vi khuẩn, nên xử đúng thuốc thì lợn khỏi, không như ba con vi rút phía trên. Nhưng chẩn đoán và chọn thuốc vẫn phải để người có chuyên môn xem, đừng tự đoán tự mua.

6. GẶP LỢN SỐT ĐỎ DA THÌ LÀM GÌ

Bà con nhớ mấy bước này, làm theo đúng thứ tự:

Một, tách ngay con bệnh ra khu riêng, dùng đồ riêng, kim riêng. Việc này làm trước mọi thứ khác, vì chưa biết bệnh gì thì cứ chặn lây đã.

Hai, ghi lại cho kỹ để mô tả: sốt mấy ngày rồi, da đỏ ở chỗ nào, tai có tím không, có nốt vuông nổi gờ không, đi ngoài táo hay lỏng, có máu không, có đi xiêu vẹo co giật không, nái có sảy thai không, đàn chết mấy con trong mấy ngày. Những chi tiết nhỏ này chính là thứ giúp tách bốn bệnh ra.

Ba, đừng đâm bừa kháng sinh. Đây là chỗ mất tiền oan nhiều nhất. Trong bốn con trên thì ba con là vi rút, kháng sinh không diệt được. Đâm bừa vừa tốn tiền, vừa làm lợn mệt, vừa xóa mất dấu hiệu khiến người xem giúp khó đoán.

Bốn, hỏi trước khi dùng thuốc. Gọi thú y, hoặc nhắn mô tả theo mấy mục ở trên kèm ảnh nếu có. Chưa chắc bệnh gì mà đã đổ thuốc là đánh bạc với cả đàn.

Năm, nếu nghi bệnh nặng phải khai báo thì báo cơ quan thú y, đừng giấu. Giấu thì lan cả xóm, mà cả xóm dính thì nhà mình cũng không thoát.

7. BA VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY HÔM NAY

1. Ra chuồng soi lại đàn: có con nào sốt, bỏ ăn, da đỏ, tai thâm không. Có thì tách ngay.

2. Rà lại lịch tiêm phòng của đàn. Mấy bệnh phòng được bằng vắc-xin như dịch tả cổ điển, tụ huyết trùng, lở mồm long móng, tai xanh thì đừng để hở lịch.

3. Siết lại cổng chuồng: hố sát trùng, không cho người lạ vào tận nơi, lợn mới nhập nuôi tách riêng một thời gian rồi mới cho nhập đàn.

8. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

8.1. Lợn sốt, đỏ da, tai tím là bệnh gì?

Không có một câu trả lời chung, vì ít nhất bốn bệnh cùng cho ra cảnh này: dịch tả châu Phi, dịch tả cổ điển, tai xanh và đóng dấu son. Phải nhìn thêm các dấu đi kèm (kiểu đi ngoài, dấu thần kinh, hình vết trên da, tình trạng đàn nái) mới tách được.

8.2. Làm sao phân biệt dịch tả châu Phi với dịch tả cổ điển?

Dịch tả châu Phi thường tiêu chảy lẫn máu sớm và chết gần như cả đàn, không có thuốc chữa. Dịch tả cổ điển hay táo bón trước rồi mới tiêu chảy, giai đoạn cuối có dấu thần kinh đi xiêu vẹo co giật, và quan trọng là phòng được bằng tiêm phòng.

8.3. Thấy lợn sốt đỏ da có nên tiêm kháng sinh ngay không?

Không nên. Ba trong bốn bệnh kể trên là vi rút, kháng sinh không diệt được. Đâm bừa vừa tốn tiền vừa làm mờ dấu hiệu, khiến việc chẩn đoán về sau khó hơn. Hãy tách con bệnh, ghi lại triệu chứng và hỏi người có chuyên môn trước.

8.4. Dịch tả châu Phi có thuốc chữa không?

Không có thuốc chữa. Toàn bộ nằm ở khâu phòng bằng an toàn sinh học: chặn cổng chuồng, hố sát trùng, không cho người lạ và lái lợn vào tận chuồng, không nhập lợn trôi nổi.

8.5. Đóng dấu son có nguy hiểm như dịch tả không?

Đóng dấu son do vi khuẩn nên xử đúng thuốc thì lợn khỏi, nhẹ hơn ba bệnh vi rút. Dấu nhận ra là những vết đỏ hình vuông hoặc hình thoi nổi gờ trên da. Dù vậy vẫn nên để người có chuyên môn xem trước khi dùng thuốc.

8.6. Việc đầu tiên phải làm khi thấy một con sốt đỏ da là gì?

Tách con đó ra khu riêng, dùng kim riêng, đồ riêng, trước khi làm bất cứ việc gì khác. Chưa biết bệnh gì thì cứ chặn đường lây đã, rồi mới tính đến chuyện xem bệnh và dùng thuốc.

Nhà nào đàn đang có con sốt đỏ da, bà con nhắn tả theo mấy mục ở trên và gửi kèm ảnh nếu chụp được, cửa hàng xem giúp trước khi bà con dùng thuốc. Zalo cửa hàng: 0966 370 768. Nhóm Zalo bà con chăn nuôi trao đổi hằng ngày: https://zalo.me/g/feglol443

Nhà nào muốn nhận lịch tiêm phòng cho lợn theo vòng đời thì để lại lời nhắn, cửa hàng gửi tận tay miễn phí. Nói rõ luôn để bà con khỏi hiểu nhầm: cái lịch đó là cho những bệnh có vắc-xin phòng tốt như dịch tả cổ điển, tụ huyết trùng, lở mồm long móng, tai xanh. Nó không phải lịch cho dịch tả châu Phi, con đó phải chặn bằng cổng chuồng.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng, Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Nội dung dựa trên kinh nghiệm thực địa và tài liệu chuyên môn thú y; mọi ca cụ thể bà con nên liên hệ để được xem theo tình hình đàn nhà mình.