NUÔI CẢ LỨA LỢN, BÁN XONG MỚI BIẾT LỖ: SÁU KHOẢN PHẢI CỘNG ĐỦ ĐỂ RA GIÁ THÀNH MỘT CÂN LỢN

# NUÔI CẢ LỨA LỢN, BÁN XONG MỚI BIẾT LỖ: SÁU KHOẢN PHẢI CỘNG ĐỦ ĐỂ RA GIÁ THÀNH MỘT CÂN LỢN

Có một chuyện gặp hoài ở quầy thuốc. Bà con bán xong lứa lợn, cầm được một cục tiền, mừng ra mặt. Về nhà ngồi tính lại mới ngớ ra: trừ hết mọi thứ thì chẳng còn bao nhiêu, có lứa còn âm vào vốn. Mà lúc bán thì rõ ràng thấy được giá, đâu có rẻ.

Vấn đề nằm ở đâu? Không phải ở giá bán. Nó nằm ở chỗ suốt mấy tháng nuôi, tiền cứ ra rả rích từng ít một. Hôm nay bao cám, mai lọ thuốc, mốt sửa cái máng, tuần sau thay bóng úm. Không ai ngồi ghi lại. Tới lúc bán thì trong đầu chỉ còn nhớ mỗi tiền giống với tiền cám. Mấy khoản còn lại đã biến mất khỏi trí nhớ, nhưng nó không hề biến mất khỏi túi.

Cho nên mới có cảnh nuôi mãi mà không thấy khá lên. Hỏi lứa vừa rồi lời lỗ bao nhiêu thì chỉ trả lời được bằng cảm giác, chứ không nói ra được con số. Mà làm ăn bằng cảm giác thì sớm muộn cũng hụt.

Bài này chỉ bà con khung tính cho đủ. Ở đây không đưa con số cụ thể, vì giá lợn, giá cám, giá giống mỗi vùng mỗi khác, mỗi nhà mỗi khác, mỗi thời điểm lại đổi. Bà con cứ lấy cái khung sáu khoản dưới đây, rồi tự điền số của nhà mình vào là ra hết.

1. BÁN ĐƯỢC GIÁ MÀ VẪN LỖ, VÌ SAO LẠI THẾ?

Nhiều người tính lời lỗ theo kiểu lấy tiền bán trừ tiền giống trừ tiền cám, còn lại coi như lời. Cách tính đó thiếu tới bốn khoản, và bốn khoản thiếu ấy toàn là những khoản âm thầm gặm vào lời.

Con lợn nuôi bốn tháng thì bốn tháng đó nó ăn điện, ăn nước, ăn trấu, ăn công người, ăn cả những con chết dọc đường. Bỏ qua mấy thứ đó, con số lời mình tính ra là con số ảo. Mình đang tự khen mình lời, trong khi túi thì cứ mỏng dần qua từng lứa.

Muốn biết thật, phải cộng cho đủ sáu khoản.

2. SÁU KHOẢN PHẢI CỘNG CHO ĐỦ

2.1. Khoản 1 — Tiền giống

Khoản này ai cũng nhớ, khỏi phải nhắc nhiều. Chỉ lưu ý một chỗ hay sót: nhớ cộng cả tiền công đi bắt và tiền xe chở về. Bắt con giống ở xa, đi lại tốn xăng tốn công, mấy khoản lặt vặt đó cũng là tiền bỏ ra cho con lợn, phải gộp vào.

2.2. Khoản 2 — Tiền cám

Đây là khoản to nhất, chiếm phần lớn chi phí cả lứa. Chính vì to nhất nên tính sai chỗ này là lệch cả bảng.

Bà con phải cộng đủ cả lứa, từ cám tập ăn cho lợn con tới cám vỗ béo lúc xuất chuồng, chứ đừng chỉ nhớ mỗi loại cám đang mua gần đây. Một lứa lợn đổi mấy loại cám theo tuổi, mỗi loại một giá, cộng thiếu một chặng là con số đã sai.

Mẹo đơn giản nhất: cứ mỗi lần mua cám thì ghi ngay một dòng vào sổ, bao nhiêu bao, hết bao nhiêu tiền. Cuối lứa cộng lại là xong, khỏi phải ngồi nhớ.

2.3. Khoản 3 — Thuốc và tiêm phòng

Khoản này gồm vắc-xin, thuốc phòng, thuốc chữa lúc lợn ốm, thuốc sát trùng chuồng trại, men tiêu hóa, điện giải. Bà con hay quên nó vì nó lắt nhắt, mỗi lần một ít, không xót như lúc bỏ ra cả cục mua cám. Nhưng cộng cả lứa lại thì cũng thành một khoản đáng kể, và quan trọng hơn, nó dính chặt tới khoản cuối cùng mà lát nữa sẽ nói.

2.4. Khoản 4 — Điện nước, chất độn, hao mòn chuồng trại

Bóng úm, quạt, bơm nước, trấu lót nền, và cả tiền sửa chữa vặt trong chuồng. Những thứ này nuôi lứa nào cũng tốn nhưng ít ai ghi.

Riêng chuồng trại thì mấy năm phải sửa lớn một lần, thay mái, đổ lại nền, hàn lại khung. Khoản sửa lớn đó bà con đừng dồn hết vào một lứa, mà chia đều ra cho nhiều lứa mà tính. Cái chuồng dùng được mấy năm thì tiền dựng nó cũng phải rải ra mấy năm.

2.5. Khoản 5 — Công nhà

Đây là khoản bị bỏ qua nhiều nhất, gần như nhà nào cũng quên. Nhiều người nghĩ công mình bỏ ra thì không phải tiền, nên không tính.

Nhưng thử nghĩ lại xem: mấy tháng trời, ngày hai lần cho ăn, dọn chuồng, tắm rửa, canh nái đẻ, trực đêm khi lợn con ra đời. Ngần ấy công nếu đem đi làm thuê chỗ khác thì cũng ra tiền chứ. Không tính công nhà vào thì con số lời của mình là con số ảo. Mình tưởng lời, nhưng thật ra là mình đang làm không công cho con lợn mà không biết.

Không cần tính công cho thật chi li. Chỉ cần ước một tháng công chăm đàn đáng bao nhiêu tiền, rồi nhân lên số tháng nuôi, cộng vào. Có tính vào thì mới biết nuôi lợn có thật sự hơn đi làm thuê hay không.

2.6. Khoản 6 — Hao hụt

Đây là khoản đau nhất, và cũng là khoản dễ giấu nhất. Trong lứa chết mấy con? Con nào còi phải bán tháo bán rẻ? Đàn có dính đợt dịch nào không?

Và có một điều về hao hụt mà bà con phải nằm lòng: con lợn chết ở tháng thứ tư đắt gấp mấy lần con chết ở tháng đầu. Vì con chết tháng đầu thì mình mới mất mỗi tiền giống. Còn con chết ở tháng thứ tư là mất tiền giống, cộng bốn tháng cám, cộng thuốc, cộng công đã đổ vào nó suốt mấy tháng, mà không thu lại được một đồng. Nó đã ăn gần hết chi phí của một con xuất chuồng rồi mới lăn ra chết.

Cho nên hao hụt cuối kỳ chính là thứ ăn hết lời của cả lứa. Đàn còn nguyên tới ngày bán thì lời nằm lại trong túi. Đàn hao mấy con to ở chặng cuối thì lời bay theo mấy con đó.

3. TÍNH RA GIÁ THÀNH MỘT CÂN LỢN NHÀ MÌNH

Cộng xong sáu khoản trên, bà con làm thêm một phép chia đơn giản: lấy tổng sáu khoản đó chia cho tổng số cân lợn hơi bán được. Ra được giá thành một cân lợn của nhà mình.

Con số này là con số quan trọng nhất trong cả việc nuôi, vì từ đó bà con biết được ba điều mà trước giờ chỉ đoán mò:

Một, giá thị trường phải trên bao nhiêu thì mình mới có lời. Dưới cái ngưỡng đó là nuôi càng nhiều lỗ càng to, nuôi để mà gồng chứ không phải để ăn.

Hai, có nên tái đàn lúc này hay không. Nhìn giá lợn hơi hiện tại so với giá thành của nhà mình, rồi nhìn giá cám đang ở đâu, là quyết được, không phải nghe người ta đồn rồi nhắm mắt thả giống.

Ba, khoản nào đang phình to bất thường mà cần siết lại. Có lứa cám ăn tốn quá, có lứa thuốc men đội lên vì dịch, nhìn vào bảng là thấy ngay chỗ rò.

Nhiều bà con nuôi cả chục năm mà chưa từng biết giá thành một cân lợn nhà mình là bao nhiêu. Cứ nuôi theo thói quen, giá lên thì mừng, giá xuống thì than trời. Biết được con số đó rồi thì mình chủ động hẳn, không còn phó mặc cho may rủi của thị trường nữa.

4. KHOẢN RẺ NHẤT LẠI LÀ KHOẢN GIỮ NHIỀU TIỀN NHẤT

Nhìn lại sáu khoản, bà con để ý một điều: khoản thuốc và tiêm phòng thường là khoản nhỏ nhất trong cả lứa. Nhưng chính nó lại quyết định khoản số sáu, tức là hao hụt, vốn là khoản ăn hết lời.

Tiếc mấy đồng vắc-xin, tiếc công phòng bệnh, tiếc buổi sát trùng chuồng, để rồi mất mấy con lợn to ở tháng thứ tư. Tính đi tính lại thì cái tiết kiệm đó hóa ra đắt hơn nhiều lần.

Chọn nái tốt, chăm nái khéo, nhận mặt bệnh sớm, phòng bệnh cho chắc, tất cả rốt cuộc đều quy về một chỗ: giữ cho đàn đừng hao. Đàn không hao thì lời tự nó nằm lại trong túi mà chẳng cần giá lên cao.

5. VIỆC LÀM ĐƯỢC NGAY

1. Kiếm một cuốn sổ, treo ngay ở chuồng. Mỗi lần mua cám, mua thuốc, hay có con chết, con còi phải bán rẻ, là ghi một dòng. Chỉ vậy thôi, không cần đẹp, không cần bảng biểu.

2. Lứa đang nuôi thì bắt đầu ghi từ hôm nay. Ghi muộn còn hơn không ghi, thà nắm được nửa lứa còn hơn mù cả lứa.

3. Lứa vừa bán thì ngồi nhớ lại một buổi, cộng đủ sáu khoản, chia ra, tính bằng được giá thành một cân lợn nhà mình. Có con số đó rồi thì lứa sau nuôi khác hẳn.

6. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

6.1. Giá thành một cân lợn hơi là gì?

Là toàn bộ chi phí bỏ ra cho cả lứa, gồm sáu khoản ở trên, chia cho tổng số cân lợn hơi bán được. Nó cho biết mình phải bán trên mức nào thì mới có lời.

6.2. Vì sao phải tính cả công nhà vào, mình tự làm mà?

Vì công mình bỏ ra đem đi làm thuê chỗ khác cũng ra tiền. Không tính vào thì con số lời là con số ảo, mình tưởng lãi nhưng thực ra đang làm không công cho đàn lợn.

6.3. Con lợn chết tháng thứ tư thiệt hơn con chết tháng đầu ở chỗ nào?

Con chết tháng đầu chỉ mất tiền giống. Con chết tháng thứ tư mất cả tiền giống, bốn tháng cám, thuốc và công đã đổ vào nó, mà không thu lại đồng nào. Hao hụt cuối kỳ vì thế đắt gấp nhiều lần.

6.4. Làm sao biết có nên tái đàn hay không?

So giá thành một cân lợn của nhà mình với giá lợn hơi hiện tại, rồi nhìn thêm giá cám đang ở đâu. Giá bán còn trên giá thành một khoảng an toàn thì tái, sát hoặc dưới giá thành thì cân nhắc kỹ.

6.5. Ghi chép thế nào cho đơn giản mà vẫn đủ?

Một cuốn sổ treo chuồng, mỗi lần chi tiền hoặc mất con là ghi một dòng ngày tháng và số tiền. Cuối lứa gom lại theo sáu khoản. Không cần phần mềm, không cần bảng phức tạp.

6.6. Khoản nào hay bị bỏ quên nhất khi tính lời lỗ?

Công nhà và hao hụt là hai khoản bị quên nhiều nhất, kế đó là điện nước, chất độn và tiền sửa chuồng chia đều theo lứa. Đây đều là những khoản gặm âm thầm vào lời.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thuốc thú y Thanh Hậu (Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An). Hai thế hệ làm nghề thú y ở vùng, đồng hành cùng bà con chăn nuôi từ con giống tới ngày xuất chuồng.

Nhà nào đang tính tái đàn mà còn phân vân, hoặc muốn soát lại xem lứa vừa rồi tiền đi đâu, cứ nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768. Bác nói cho biết nuôi bao nhiêu con, nuôi mấy tháng, hao mấy con, mình ngồi tính cùng. Bà con chăn nuôi có thể vào nhóm Zalo trao đổi kinh nghiệm tại đây: https://zalo.me/g/feglol443

Và nhà nào muốn nhận LỊCH tiêm phòng cho lợn theo vòng đời thì nhắn cửa hàng, gửi tận tay miễn phí. Đây đúng là khoản rẻ nhất mà giữ được nhiều tiền nhất trong cả lứa.