KHI NÀO NÊN LOẠI NÁI: 6 DẤU HIỆU BUÔNG MỘT CON NÁI ĐÚNG LÚC ĐỂ KHÔNG NUÔI BÁO CÔ CẢ NĂM

# KHI NÀO NÊN LOẠI NÁI: 6 DẤU HIỆU BUÔNG MỘT CON NÁI ĐÚNG LÚC ĐỂ KHÔNG NUÔI BÁO CÔ CẢ NĂM

Nuôi nái tới lúc nào cũng gặp cái khó nhất này: khi nào thì buông một con nái, cho nó ra khỏi đàn. Đây là quyết định đụng tới tình cảm. Con nái nuôi mấy năm, quen tay, có con từng đẻ tốt, giờ buông nó thấy tiếc đứt ruột.

Nhưng nói thẳng với bà con: giữ một con nái làm ăn kém vì tiếc là một trong những cái lỗ tiền âm thầm nhất của người nuôi lợn. Nó ăn cám mỗi ngày, chiếm một cái ô, mà không đẻ ra tiền. Cả năm cộng lại là con số không nhỏ. Chưa kể cái ô đó lẽ ra để dành cho một con hậu bị tơ đang sung sức.

Bài này gom lại sáu dấu hiệu để bà con nhìn vào mà quyết cho chắc tay — khỏi loại oan con tốt, mà cũng khỏi giữ nhầm con kém.

1. VÌ SAO GIỮ NÁI ĐẺ KÉM LẠI LÀ CÁI LỖ TIỀN ÂM THẦM

Con nái không đẻ hoặc đẻ ít vẫn ăn đủ khẩu phần như con đẻ tốt. Mỗi ngày một ít cám, cộng cả tháng, cộng cả năm chờ nó, là một khoản tiền thật đã bỏ ra mà không thu về được con giống nào.

Cái lỗ này âm thầm ở chỗ: bà con không thấy nó chảy máu ngay như con lợn ốm chết trước mắt. Nó rỉ ra từ từ, ngày qua ngày, nên dễ tặc lưỡi cho qua. Đến lúc ngồi tính lại cả năm mới giật mình.

Muốn nhìn ra cái lỗ này thì phải có con số. Đó là lý do vì sao trước khi bàn tới chuyện loại nái, bà con cần cái nền là cuốn sổ theo dõi đàn. Không có sổ thì mọi quyết định loại hay giữ đều là đoán mò.

2. NHÌN VÀO ĐÂU ĐỂ QUYẾT: NHÌN SỔ, ĐỪNG NHÌN CẢM TÍNH

Sáu dấu hiệu dưới đây muốn nhìn cho đúng thì phải dựa vào số thật qua từng lứa, chứ đừng nhìn cảm tính hay chỉ nhìn mỗi lứa gần nhất.

Nhìn cảm tính thì con nái nào cũng thấy tội, con nào cũng muốn giữ. Nhìn mỗi lứa gần nhất thì dễ oan: một con vốn tốt mà lứa vừa rồi xui thì bị loại nhầm; một con vốn kém mà lứa này ăn may đẻ khá thì lại được giữ. Chỉ có cột số con qua nhiều lứa trong sổ mới nói thật cho bà con biết con nào làm ăn được, con nào không.

Nếu nhà chưa ghi sổ, đọc bài [Sổ theo dõi đàn nái](https://thanhhauvet.com/so-theo-doi-dan-nai/) để lập trước đã — vì không có căn cứ này thì phần dưới đây khó áp dụng.

3. DẤU HIỆU 1: GIÀ, NHIỀU LỨA, NĂNG SUẤT TỤT DẦN

Con nái nào cũng có thời của nó. Đẻ tới bảy tám lứa trở đi thì nhiều con năng suất bắt đầu tụt: đẻ ít con hơn trước, nuôi con kém hơn, sức yếu đi trông thấy.

Con nào tới tuổi mà đã thấy đi xuống rõ qua vài lứa liền thì nên tính đường thay, đừng cố vắt thêm. Cố giữ một con nái già đang xuống dốc chỉ để “tiếc công mấy năm” là tự mình ôm thêm cái lỗ.

Lưu ý là “già” ở đây không tính bằng tuổi trời mà tính bằng năng suất. Có con bảy tám lứa vẫn còn sung thì cứ giữ; ngược lại có con mới ít lứa mà đã hỏng thì vẫn phải xét theo các dấu hiệu dưới đây.

4. DẤU HIỆU 2: ĐẺ ÍT CON LIÊN TỤC HAI BA LỨA

Một lứa đẻ ít có thể do rủi ro — phối trúng đợt nóng, một trục trặc nào đó trong kỳ chửa. Cái đó chưa kết tội con nái được.

Nhưng hai ba lứa liền đều đẻ ít con, dù mình đã chăm đủ, phối đúng, thì đó là con nái năng suất kém thật. Giữ nó là mỗi lứa lại thiệt mấy con so với một con nái tốt cùng ăn từng ấy cám. Nhìn cột số con trong sổ là thấy ngay con nào đang kéo cả đàn xuống.

5. DẤU HIỆU 3: CHÂN MÓNG HỎNG, ĐI KHÔNG VỮNG

Chân móng là một trong những thủ phạm loại nái hàng đầu. Con nái đi khập khiễng, đứng không vững, què một chân, thì nó đau, ăn kém, nằm nhiều, hay đè con, mà phối cũng khó cho đực nhảy.

Chân đã hỏng nặng thì rất khó chữa về như cũ, nên đây là dấu hiệu loại khá rõ ràng. Con nái không đứng vững thì mọi khâu sau đó — nuôi con, lên giống, phối — đều kéo theo hỏng.

Với con mới chớm đau chân nhẹ thì có thể theo dõi và can thiệp sớm, nhưng con đã liệt, đã đi bằng khuỷu, đã sụt cân vì đau thì nên buông.

6. DẤU HIỆU 4: PHỐI ĐI PHỐI LẠI NHIỀU LẦN KHÔNG ĐẬU

Dấu hiệu này phải xét cho công bằng với con nái. Trước khi loại một con vì “không đậu”, bà con phải chắc là mình đã phối đúng đã.

Rất nhiều con nái bị loại oan chỉ vì người nuôi phối sai giờ, bỏ lỡ đúng lúc nó chịu đực, hoặc dùng tinh không còn khỏe. Con nái không có lỗi, lỗi ở cách canh phối. Nếu nhà hay gặp cảnh phối mãi không đậu, đọc thêm [Nái không lên giống](https://thanhhauvet.com/nai-khong-len-giong/) để soi lại cách phát hiện động dục trước.

Chỉ khi đã sửa cách phối — canh đúng lúc nó chịu đực, phối kép, tinh khỏe — mà con nái vẫn phối ba bốn lần không đậu qua mấy chu kỳ, thì lúc đó mới kết luận nó có vấn đề sinh sản thật và nên loại.

7. DẤU HIỆU 5: VIÊM TỬ CUNG, RA DỊCH, MẤT SỮA LẶP ĐI LẶP LẠI

Con nái lứa nào đẻ xong cũng viêm, cũng ra mủ ra dịch hôi, cũng mất sữa; chữa lứa này thì lứa sau lại tái, thì đó là con hay bệnh sinh sản kinh niên.

Con như vậy vừa tốn tiền thuốc mỗi lứa, vừa nuôi con kém, vừa là nguồn dễ lây mầm bệnh cho ổ và cho đàn. Giữ lại là ôm một cục nợ cứ tái đi tái lại. Con hay bệnh sinh sản lặp lại nhiều lứa nên loại.

Phân biệt cho rõ: một lần viêm sau đẻ mà xử lý dứt được, lứa sau khỏe lại bình thường thì không tính. Chỉ con lặp lại nhiều lứa mới là căn cứ loại.

8. DẤU HIỆU 6: CẮN CON, TÍNH DỮ LẶP LẠI QUA NHIỀU LỨA

Nái tơ cắn con ở lứa đầu vì đau, vì hoảng, thì còn thông cảm được và thường xử lý được, lứa sau nó hiền lại. Cái đó không phải lỗi bản tính.

Nhưng con nào lứa nào đẻ cũng dữ, cũng cắn con, cũng không cho con bú yên, làm hao con mãi qua nhiều lứa, thì tính nó vậy rồi, khó sửa. Giữ chỉ mất con mỗi lứa. Con dữ kinh niên như vậy nên loại.

9. QUYẾT BẰNG SỔ, VÀ CHUẨN BỊ CON THAY TRƯỚC

Bà con thấy đó, cả sáu dấu hiệu này muốn nhìn cho đúng đều phải quay về một chỗ: cuốn sổ ghi qua từng lứa. Không sổ thì chỉ nhớ được mỗi lứa gần nhất, rất dễ giữ nhầm con kém và loại nhầm con tốt.

Và một điều quan trọng không kém: đừng đợi nái hỏng hẳn mới cuống đi kiếm con thay. Nhìn vào sổ, thấy con nào sắp tới lúc phải loại thì chuẩn bị hậu bị thay trước, gột cho nó lớn kịp. Để khi loại con cũ là có con mới lên thay ngay, chuồng không bị hụt nái, không đứt lứa, không gãy vòng quay của trại.

Muốn con thay lên đạt chuẩn thì khâu chọn cũng phải kỹ — xem [Chọn nái hậu bị đạt chuẩn](https://thanhhauvet.com/chon-nai-hau-bi/) để biết nhìn vào đâu trước khi giữ một con tơ lại làm giống.

Tóm gọn cho bà con dễ nhớ: loại nái không phải là chuyện tình cảm, mà là chuyện làm ăn. Nhìn sổ, đối chiếu sáu dấu hiệu, chuẩn bị con thay trước — làm được ba việc đó thì đàn nái nhà mình lúc nào cũng gồm những con đang thật sự đẻ ra tiền.

10. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI

10.1. Nái đẻ đến lứa thứ mấy thì nên loại?

Không có con số cứng cho mọi con. Nhiều con qua bảy tám lứa thì năng suất bắt đầu tụt, nhưng có con vẫn sung. Đừng tính bằng tuổi, hãy tính bằng năng suất: con nào đã đi xuống rõ qua vài lứa liền thì mới tính chuyện thay.

10.2. Con nái đẻ ít một lứa có nên loại ngay không?

Không. Một lứa ít có thể do rủi ro. Chỉ khi hai ba lứa liền đều ít con, dù đã chăm đủ và phối đúng, thì mới coi nó là con năng suất kém thật và tính loại.

10.3. Nái phối mấy lần không đậu thì loại?

Trước hết phải chắc mình đã phối đúng — canh đúng lúc chịu đực, phối kép, tinh khỏe. Rất nhiều con bị loại oan vì phối sai giờ. Đã sửa cách phối mà vẫn phối ba bốn lần không đậu qua mấy chu kỳ thì mới nên loại.

10.4. Loại nái già rồi lấy gì thay vào?

Chuẩn bị nái hậu bị thay trước, đừng đợi loại xong mới cuống đi tìm. Nhìn sổ thấy con nào sắp phải loại thì gột sẵn một con tơ đạt chuẩn, để loại con cũ là có con mới lên thay ngay, chuồng không hụt nái.

10.5. Làm sao biết chắc con nái nên loại chứ không phải mình chăm sai?

Đây là câu quan trọng nhất. Với chuyện phối không đậu hay chậm lên giống, phần lớn gốc nằm ở cách chăm và cách canh phối chứ không phải con nái xấu. Sửa cách làm trước, chăm đủ, kề đực; nếu làm đúng hết mà con nái vẫn hỏng thì lúc đó loại mới yên tâm.

10.6. Không có sổ ghi thì quyết loại nái kiểu gì?

Rất khó, vì không sổ thì chỉ nhớ được lứa gần nhất, dễ quyết sai. Cách tốt nhất là bắt đầu ghi sổ ngay từ hôm nay: mỗi con một dòng, ghi số con đẻ ra, số con nuôi được, tình trạng chân, tình trạng bệnh qua từng lứa. Vài lứa là bức tranh hiện ra rõ.

Bài viết bởi bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng — Cửa hàng thú y Thanh Hậu, Xóm Bình Thành, xã Nghĩa Đàn, tỉnh Nghệ An. Hai thế hệ làm nghề thú y, đồng hành cùng bà con chăn nuôi lợn, gà, vịt ngan ở nông thôn.

Nhà nào đang phân vân một con nái nào đó nên giữ hay nên buông, để lại bình luận gõ chữ LỊCH NÁI, mình gửi bảng theo dõi nái qua các lứa kèm khung quyết định giữ hay loại, rồi cùng bác soi con nhà mình cho chắc tay. Cần tư vấn theo đàn, hoặc cần con giống hậu bị, tinh Duroc để thay đàn, bà con nhắn Zalo cửa hàng 0966 370 768 để được hướng dẫn theo đúng con nhà mình.

Đọc thêm: Nái đẻ ra thai gỗ khô đen, hoặc sảy cả ổ: đọc kiểu thai để khoanh nguyên nhân và chặn từ trước khi phối — trước khi quyết loại một con nái hay sảy thai hay đẻ ít con, soi xem nó rơi vào nhóm nguyên nhân nào.