NÁI LÊN GIỐNG: CÁCH NHẬN ĐÚNG LÚC CHỊU ĐỰC VÀ CANH GIỜ PHỐI CHO NÁI ĐẺ SAI CON

Cùng một con nái, cùng cái chuồng, cùng loại tinh. Chỉ khác mỗi cái giờ dẫn tinh vào, mà lứa này đẻ sai, lứa kia đẻ thưa. Chỗ này bà con nuôi nái hay thiệt oan nhất: nuôi con nái tốn cám cả năm, chọn giống kỹ, chuồng trại tử tế, rồi mất tiền ở đúng một buổi chiều không ai để ý.

Bài này tôi nói cho hết cái nguyên lý phía sau, để từ nay bà con tự canh được ngày phối cho con nái nhà mình mà không cần ai nhắc.

1. TRONG BỤNG CON NÁI ĐANG CÓ CHUYỆN GÌ — VÌ SAO LỆCH NỬA NGÀY LÀ HỤT CẢ Ổ

Nái lên giống là nó đang chuẩn bị thả trứng, nhưng không thả ngay lúc mình thấy nó đòi đực mà thả sau đó chừng hơn một ngày. Trứng thả ra chỉ sống được mấy tiếng. Tinh trùng vào trong lại cần vài tiếng mới đủ sức thụ tinh. Cho nên tinh phải vào trước khi trứng rụng — vào đúng lúc rụng đã là muộn, vào sau là hỏng.

Bà con cứ hình dung cho dễ. Con trứng giống chuyến đò chỉ chờ vài phút rồi đi. Con tinh trùng thì phải tới bến sớm, nằm đợi sẵn. Tới muộn nửa ngày là lỡ đò. Vì thế phối nái không phải chuyện “hôm nay hay mai cũng được”, nó là chuyện của buổi — sáng hay chiều, cách nhau nửa ngày thôi mà kết quả khác nhau vài con lợn con.

2. BA CHẶNG LÊN GIỐNG — NHÌN CÁI GÌ ĐỂ BIẾT ĐÚNG LÚC PHỐI

Con nái lên giống đi qua ba chặng, nhìn quen là phân biệt được ngay. Chặng chớm: âm hộ sưng mọng đỏ tươi, dịch loãng và trong, nó nhảy lên lưng con khác nhưng bị nhảy lại thì né — phối lúc này là sớm. Chặng chịu đực: âm hộ bớt sưng, chuyển hồng tím hơi nhăn, dịch đặc kéo được thành sợi, đứng ì khi ấn lưng — đây mới là cửa sổ. Chặng tàn: âm hộ nhạt màu, hết dịch, ăn lại bình thường — cửa đã đóng.

Cái bẫy đắt tiền nhất nằm ở chặng hai. Rất nhiều nhà thấy âm hộ “xẹp bớt”, hết đỏ mọng thì tưởng con nái đã hết giống, thôi không phối nữa. Sai. Lúc âm hộ đỏ tươi sưng to nhất lại là lúc còn sớm; tới khi nó xẹp bớt, chuyển hồng tím và nhăn lại thì mới đúng là vào cửa sổ phối. Nhớ được một điều này thôi đã đỡ hụt bao nhiêu lứa.

3. PHÉP THỬ CHẮC NHẤT BÀ CON TỰ LÀM ĐƯỢC: ẤN LƯNG NÁI

Muốn biết chắc con nái đã vào cửa sổ chưa thì đừng đứng ngoài đoán, hãy vào chuồng ấn lưng. Ấn mạnh cả hai tay xuống ngang lưng phía sau con nái, hoặc ngồi hẳn lên. Nái đang chịu đực sẽ đứng chôn chân, tai vểnh, mắt lờ đờ, không nhúc nhích. Nái chưa tới lúc thì nó bước đi hoặc né ngay.

Mấy điều cần nhớ về phép thử này. Ấn nhẹ không ăn thua, phải ấn mạnh. Làm ngày hai lần, sáng sớm và chiều mát. Đứng ngoài nhìn qua máng mà đoán thì mười lần trúng ba, phải vào chuồng ấn tận nơi. Cái hay của phép thử này là không cần dụng cụ gì, nhà nào cũng làm được, và nó chính là con nái đang nói với bà con: giờ được rồi.

4. CANH GIỜ PHỐI: “SÁNG THẤY CHIỀU PHỐI” VÀ VÌ SAO NÊN PHỐI HAI LẦN

Ông bà mình truyền lại một câu, tôi thấy hay hơn cả sách: “sáng thấy chiều phối, chiều thấy sáng phối”. Sáng ra chuồng ấn lưng thấy nái đứng ì thì chiều nay dẫn tinh; chiều mới phát hiện thì sáng mai dẫn tinh. Nhớ được câu đó là bà con đã hơn phân nửa số hộ quanh vùng rồi.

Làm được thêm thì tốt hơn hẳn: phối hai lần, lần sau cách lần đầu chừng nửa ngày. Vì con nái không rụng hết trứng cùng một lúc mà rụng rải ra. Phối một lần chỉ bắt được một phần lượt trứng; phối hai lần thì trải đều cả lượt, và đây chính là chỗ đẻ sai hơn mấy con. Còn hậu bị với nái rạ có lệch nhau chút ít về giờ — con so cửa sổ ngắn hơn phải nhanh tay hơn, nái rạ thong thả hơn — cái này tùy con, nhà nào có nái tới lứa cứ nhắn tôi chỉ theo con nhà mình.

5. VÌ SAO NHIỀU NHÀ TRƯỢT GIỜ PHỐI — PHẦN LỚN KHÔNG PHẢI DO LƯỜI

Đi chuồng nhiều tôi biết, bà con trượt giờ phối phần lớn vì mấy lý do rất đời chứ không phải lười. Cả ngày đi làm tối mới về, con nái chớm giống lúc chín giờ sáng thì bảy giờ tối mới có người nhìn thấy. Chỉ nhìn không ấn, đoán qua máng ăn thì trúng rất thấp. Gọi người dẫn tinh theo lịch rảnh của người ta chứ không theo con nái. Và không ghi sổ nên lứa sau mò lại từ đầu.

Tôi kể hai chuồng để bà con so. Chuồng thứ nhất: nái cai sữa xong, chủ nhà ngày ra chuồng hai bận ấn lưng từng con, ghi sổ treo đầu chuồng; ngày thứ tư sáng thấy đứng ì thì chiều gọi dẫn tinh, sáng hôm sau dẫn thêm lần nữa, ghi ngày phối rồi khoanh sẵn mốc ba tuần để soi lại. Chuồng thứ hai: cũng con nái ấy, chủ đi làm xa ba hôm mới ngó chuồng một lượt, hôm ngó thì âm hộ đã nhạt màu hết dịch — đã qua chặng chịu đực từ hôm kia; tiếc liều tinh vẫn phối, ba tuần sau nái đòi đực lại, mất trắng ba tuần cám nuôi một con nái không chửa. Cùng con nái, khác nhau chỉ ở hai lần ra chuồng mỗi ngày.

6. NÁI LÊN GIỐNG CHẬM, LÊN LỜ MỜ THÌ LÀM GÌ

Có nhà canh rất chuẩn mà con nái vẫn lì ra: cai sữa cả tuần, mười ngày vẫn chưa lên giống; hoặc lên mà lờ mờ, ấn lưng vẫn nhúc nhích. Cái này phần lớn là nái đuối — nuôi con lứa vừa rồi hao sức quá, thiếu khoáng thiếu vi chất, gầy sau cai sữa. Con nái phải đủ sức thì buồng trứng mới làm việc tử tế.

Một câu quan trọng: đừng vội đi mua thuốc kích về tự tiêm. Hoocmon tiêm bừa, tiêm sai lúc, hoặc tiêm cho con đang có vấn đề trong tử cung thì lợi bất cập hại, có con hỏng luôn đường sinh sản — cái đó phải có người xem con nái rồi mới quyết. Hướng nên đi trước là vực sức con nái: cho ăn đủ trong giai đoạn chờ phối, bổ khoáng và vi chất đúng loại dành cho nái. Bên tôi đang có premix trộn cám cho nái hậu bị và nái chờ phối, giúp rút ngắn thời gian lên giống sau cai sữa, động dục rõ hơn, không kháng sinh không hoocmon nên dùng lâu dài yên tâm — nhà nào nái hay lên giống lờ mờ thì nhắn tôi hỏi loại này.

7. CÂU HỎI BÀ CON HAY HỎI TÔI

7.1. Sau khi cai sữa bao lâu thì nái lên giống lại là bình thường?

Thường trong khoảng dăm ngày sau cai sữa, hay gặp nhất là ngày thứ tư, thứ năm. Quá mười ngày chưa thấy lên giống thì xếp vào diện có vấn đề, phần lớn là nái đuối sức sau lứa nuôi con, cần vực thể trạng và bổ khoáng vi chất chứ chưa vội nghĩ tới thuốc.

7.2. Làm sao biết chắc con nái đang đúng lúc phối?

Chắc nhất là ấn mạnh lên lưng nó. Nếu nó đứng chôn chân không nhúc nhích, tai vểnh, mắt lờ đờ thì đang trong cửa sổ chịu đực, phối được. Nếu ấn mà nó bước đi hoặc né thì chưa tới lúc. Kèm thêm dấu âm hộ đã bớt sưng chuyển hồng tím và dịch đặc kéo thành sợi.

7.3. Vì sao âm hộ nái xẹp bớt rồi mà vẫn phải phối?

Vì lúc âm hộ đỏ tươi sưng to nhất là còn sớm, trứng chưa rụng. Tới khi âm hộ xẹp bớt, chuyển hồng tím hơi nhăn thì mới đúng là vào cửa sổ phối. Nhiều nhà thấy xẹp tưởng hết giống nên bỏ, đó là lúc hụt lứa oan nhất.

7.4. Nên phối lợn nái một lần hay hai lần?

Nên phối hai lần, lần sau cách lần đầu khoảng nửa ngày. Vì trứng không rụng cùng một lúc mà rụng rải ra; phối một lần chỉ bắt được một phần, phối hai lần trải đều cả lượt trứng nên đậu chắc hơn và đẻ sai con hơn.

7.5. Nái đã phối rồi thì bao lâu biết có đậu thai hay không?

Khoanh mốc mười tám tới hai mươi tư ngày sau phối. Trong khoảng đó nái đòi đực trở lại thì chắc chắn không đậu, phải phối lại ngay đừng nuôi báo cô. Qua mốc đó mà nái im, ăn đều thì khả năng đậu cao.

8. TÓM LẠI

Con nái không thiếu trứng, nó thiếu đúng giờ. Cửa sổ phối chỉ rộng chừng một ngày, trượt nửa ngày là hụt cả ổ. Ba việc làm được ngay không tốn đồng nào: treo sổ đầu chuồng ghi ngày cai sữa – lên giống – phối; ngày ấn lưng nái hai lần sáng và chiều; nhớ câu “sáng thấy chiều phối, chiều thấy sáng phối” và phối kép hai lần cách nhau nửa ngày.

Bài do bác sĩ thú y Trương Mạnh Dũng viết, từ những ca gặp thật trong chuồng bà con quanh vùng.

Chuyện nhà thuốc và người đứng sau: Chuyện nhà thuốc Thanh Hậu

Nhà nào đang có nái sắp tới lứa, nhắn Zalo 0966 370 768 kể tôi nghe nái đẻ mấy lứa, cai sữa hôm nào, giờ nhìn thấy dấu hiệu gì — tôi chỉ cho canh đúng ngày phối.

Muốn có lịch chăm nái theo cả vòng đời từ cai sữa, canh phối, chửa tới lúc đẻ và nuôi con, nhắn chữ LỊCH NÁI qua Zalo, tôi gửi miễn phí.